نورنیوز-گروه بین الملل: روند تغییرات میانگین دمای کره زمین، تصویری روشن از شتاب گرفتن گرمایش جهانی ارائه میدهد. مبنای مقایسه در این دادهها دوره ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ است؛ دورهای که بهعنوان سطح پیشاصنعتی در نظر گرفته شده و مقدار افزایش دما نسبت به آن سنجیده میشود. بر اساس دادههای ارائهشده، این شاخص در نقطه مبنا صفر درجه سانتیگراد بوده، اما طی دهههای بعد مسیر صعودی خود را آغاز کرده است.
در ۱۹۶۰، افزایش میانگین دمای زمین به حدود ۰.۲ درجه سانتیگراد رسید. این رقم در ۱۹۷۷ به حدود ۰.۲۴ درجه افزایش یافت و سپس شیب صعودی نمودار بیشتر شد. در ۱۹۸۷، مقدار افزایش دما به حدود ۰.۴۵ درجه رسید؛ یعنی طی کمتر از سه دهه، فاصله دمایی نسبت به دوره پیشاصنعتی بیش از دو برابر شد.
این روند در دهههای بعد شتاب بیشتری گرفت. در ۱۹۹۹، افزایش دمای میانگین زمین به حدود ۰.۶۹ درجه رسید و در ۲۰۰۹ رقم ثبتشده حدود ۰.۷۲ درجه بود. اگرچه فاصله میان این دو نقطه چندان زیاد نیست، اما ادامه مسیر نشان میدهد که روند گرمایش در سالهای بعد وارد مرحلهای سریعتر شده است.
در ۲۰۲۰، شاخص به حدود ۰.۹ درجه سانتیگراد رسید؛ یعنی افزایش دما نسبت به دوره ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ تقریباً یک درجه شده بود. پس از آن، شیب منحنی به شکل محسوسی افزایش پیدا کرد. در ۲۰۲۳، مقدار افزایش دمای ثبتشده به حدود ۱.۱۶ درجه رسید و در ۲۰۲۴ این رقم به حدود ۱.۱۸ درجه سانتیگراد افزایش یافت.
سال ۲۰۲۵ در این روند یک عقبنشینی موقت نشان میدهد. مقدار شاخص در این سال به حدود ۰.۹۵ درجه کاهش یافته است؛ اما این افت به معنای متوقف شدن روند بلندمدت گرمایش نیست. دادههای اقلیمی نیز نشان میدهند که تغییرات سالبهسال میتواند تحت تأثیر نوسانهای طبیعی اقلیم قرار گیرد، در حالی که روند بلندمدت همچنان صعودی است.
بر اساس داده های منتشره، ۲۰۲۶ بار دیگر روند صعودی پیدا کرده و به ۱.۱۸ درجه سانتیگراد رسیده است؛ رقمی که تقریباً در سطح سال ۲۰۲۴ قرار دارد. البته باید توجه داشت که دادههای سال ۲۰۲۶ در مجموعههای بهروز اقلیمی ممکن است با توجه به زمان بهروزرسانی و کامل نبودن سال، در ادامه اصلاح یا تغییر کند؛ منبع Our World in Data نیز اعلام کرده دادههای دمایی خود را بر پایه اطلاعات اصلاحشده کوپرنیکوس و ERA5 بهروزرسانی میکند.
نکته مهم، فقط رسیدن شاخص به عددی بالاتر نیست؛ شکل منحنی اهمیت بیشتری دارد. نمودارهای متشره، از صفر در دوره مبنا آغاز میشود، در ۱۹۶۰ به ۰.۲، در ۱۹۸۷ به ۰.۴۵، در ۱۹۹۹ به ۰.۶۹، در ۲۰۲۰ به ۰.۹ و در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به محدوده ۱.۱۶ تا ۱.۱۸ درجه میرسد. افت ۲۰۲۵ و بازگشت به ۱.۱۸ درجه در ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد که نوسانهای کوتاهمدت، مسیر بلندمدت را از میان نبردهاند.
از منظر علمی، یک یا دو درجه افزایش در میانگین دمای کل سیاره عدد کوچکی نیست؛ زیرا این شاخص حاصل تغییرات دمایی گسترده در خشکیها، اقیانوسها و سامانه جوی زمین است. ناسا نیز تأکید میکند که گرمایش جهانی در همه مناطق و همه زمانها به یک اندازه رخ نمیدهد و نوسانهای طبیعی میتوانند فراز و فرودهای سالانه ایجاد کنند، اما روند چند دهه اخیر بهوضوح گرمشدن سریعتر زمین را نشان میدهد.
عامل اصلی این روند نیز افزایش غلظت گازهای گلخانهای ناشی از فعالیت انسانی است. Our World in Data، انتشار دیاکسیدکربن و سایر گازهای گلخانهای را عامل اصلی افزایش میانگین دمای جهانی معرفی میکند.
در مجموع، اعداد از صفر درجه در مبنای ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ به ۱.۱۸ درجه در داده ۲۰۲۶ رسیدهاند؛ مسیری که در آن افتهای مقطعی وجود داشته، اما جهت کلی منحنی همچنان رو به بالا است. این روند، گرمایش زمین را از یک هشدار نظری به واقعیتی قابل اندازهگیری و پیوسته تبدیل کرده است.
اما افزایش دمای زمین فقط یک عدد روی منحنی نیست؛ پشت این ارقام، زنجیرهای از خسارتهای فزاینده قرار دارد: تشدید موجهای گرما و خشکسالی، افزایش آتشسوزیهای گسترده، ذوب یخچالها و بالا آمدن سطح آب دریاها، فشار بر منابع آب و کشاورزی، کاهش تنوع زیستی و افزایش خسارتهای ناشی از سیلابها و رخدادهای شدید جوی. ادامه این روند میتواند امنیت غذایی، سلامت انسان، زیرساختها و اقتصاد کشورها را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد؛ به این معنا که هر صعود تازه در منحنی دما، میتواند هزینهای واقعی و سنگین برای زندگی انسان و آینده زمین به همراه داشته باشد.