نورنیوز- گروه اجتماعی: روانشناس بالینی و استاد دانشگاه با هشدار نسبت به علائم وابستگی به بازیهای رایانهای گفت: وقتی بازیهای دیجیتال از یک تفریح سالم فراتر میرود و به اولویت اصلی زندگی فرد بدل میشود، میتواند نشانهای از اختلال یا وابستگی رفتاری باشد؛ وضعیتی که در آن، بازی نهتنها زمان و انرژی فرد را میبلعد بلکه بر روابط، تحصیل، کار و سلامت روان او نیز اثر میگذارد.
نازنین آهنگری درباره بازیهای دیجیتال و کامپیوتری و تاثیر آن بر سلامت روان افزود: گسترش بازیهای دیجیتال در سالهای اخیر، این سرگرمی را به بخشی جداییناپذیر از زندگی بسیاری از کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان تبدیل کرده است. برای شناسایی اعتیاد به بازیهای دیجیتال، مجموعهای از ملاکهای بالینی وجود دارد که آگاهی از آنها میتواند به خانوادهها، مربیان و درمانگران در تشخیص زودهنگام مشکل کمک کند.
اشتغال ذهنی مفرط با بازی
وی اظهار کرد: نخستین نشانه، درگیر بودن دائمی ذهن با بازی است. در این حالت، فرد حتی هنگام انجام کارهای روزمره، تحصیل، فعالیتهای خانوادگی یا شغلی، همچنان در حال فکر کردن به مراحل بازی، طراحی راهبردهای بعدی یا مرور اتفاقات قبلی آن است. این اشتغال ذهنی میتواند تمرکز، توجه پایدار و حتی حافظه فعال را بهطور جدی مختل کند.
نشانههای محرومیت یا پسکشیدن
آهنگری گفت: دومین ملاک، بروز علائم ناخوشایند هنگام قطع ناگهانی یا محدود شدن دسترسی به بازی است. تحریکپذیری، اضطراب، بیقراری، پرخاشگری کلامی یا حتی فیزیکی و خلق پایین از جمله واکنشهایی هستند که ممکن است در این شرایط دیده شوند و در بسیاری از موارد، این نشانهها تنها با شروع دوباره بازی کاهش پیدا میکنند.
تحمل و نیاز به زمان بیشتر
روانشناس بالینی اظهار کرد: در اعتیاد به بازیهای دیجیتال، فرد به تدریج برای رسیدن به همان میزان لذت یا آرامش قبلی، به زمان بیشتر یا بازیهای هیجانانگیزتر و پیچیدهتر نیاز پیدا میکند. به بیان دیگر، مدتزمانهای کوتاه دیگر رضایت روانی او را تامین نمیکنند و بخش قابل توجهی از شبانهروز، صرف بازی میشود.
تلاشهای ناموفق برای کنترل یا ترک
آهنگری گفت: چهارمین نشانه، تلاشهای مکرر ولی ناموفق برای کاهش، کنترل یا قطع کامل بازی است. فرد ممکن است بارها تصمیم بگیرد زمان بازی را کم کند یا آن را کنار بگذارد اما پس از دورههای کوتاه، دوباره به الگوی افراطی باز میگردد. این وضعیت معمولاً نشاندهنده ضعف در خودتنظیمی و کنترل تکانه است.
کنار گذاشتن علایق و فعالیتهای پیشین
روانشناس بالینی اضافه کرد: یکی دیگر از نشانههای مهم، از دست دادن علاقه نسبت به سرگرمیها، ورزش، تفریحهای قبلی و حتی تعاملات اجتماعی است. در این مرحله، بازی دیجیتال به منبع اصلی پاداش و لذت فرد تبدیل میشود و سایر فعالیتها جذابیت خود را از دست میدهند.
ادامه بازی با وجود پیامدهای منفی
وی اظهار کرد: فرد مبتلا، حتی زمانی که از آسیبهای روانی، جسمی، خانوادگی یا تحصیلی بازی آگاه است، باز هم به رفتار خود ادامه میدهد. افت تحصیلی، اختلال در روابط خانوادگی، کاهش کارایی شغلی و حتی دردهای بدنی نیز مانع ادامه این الگو نمیشوند. این پایداری رفتار، از ویژگیهای مهم وابستگی رفتاری است.
پنهانکاری و دروغ درباره میزان بازی
آهنگری گفت: فریب دادن والدین، همسالان، معلمان یا درمانگران درباره مدتزمان واقعی بازی، از نشانههای قابل توجه دیگر است. این پنهانکاری معمولاً با احساس گناه یا تلاش برای حفظ رفتار اعتیادی همراه است و میتواند تشخیص و مداخله را دشوارتر کند.
استفاده از بازی برای فرار از هیجانهای منفی
وی ادامه داد: بسیاری از افراد، بازی را به عنوان راهی برای فرار از احساسات ناخوشایند مانند تنهایی، اضطراب، افسردگی، گناه، بیکفایتی یا فشارهای روزمره به کار میبرند. در این حالت، بازی نقش یک پناهگاه روانی موقت را ایفا میکند؛ پناهگاهی که شاید در کوتاهمدت آرامش ایجاد کند، اما در بلندمدت مشکل را تشدید میکند.
آسیب به روابط و فرصتهای زندگی
روانشناس بالینی اظهار کرد: آخرین ملاک، آسیبدیدن روابط بینفردی، فرصتهای تحصیلی، شغلی و مسیر پیشرفت فردی به دلیل غرق شدن در بازی است. هرچه این آسیبها شدیدتر شوند، میتوان گفت بازی از یک سرگرمی ساده فاصله گرفته و به یک اختلال جدی در عملکرد اجتماعی و تحولی تبدیل شده است.
وی بیان کرد: اعتیاد به بازیهای دیجیتال تنها به «زیاد بازی کردن» خلاصه نمیشود. آنچه این وضعیت را از یک عادت معمولی جدا میکند، اشتغال ذهنی مداوم، ناتوانی در کنترل رفتار، انزوا، تحمل، محرومیت و آسیب به عملکرد روزمره است؛ بنابراین توجه خانوادهها و متخصصان به این نشانهها میتواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان بهموقع داشته باشد.