نورنیوز-گروه اجتماعی: ساماندهی کودکان کار و خیابان فقط به جمعآوری و نگهداری این کودکان محدود نیست و رویکرد جدید سازمان بهزیستی بر شناسایی ریشههای ورود کودکان به کار، تقویت خانواده، بازگرداندن کودکان بازمانده از تحصیل به مدرسه، توانمندسازی اقتصادی و روانی خانوادهها و فراهم کردن زمینه بازگشت کودک به محیط خانواده استوار است و بر اساس آمارهای سال ۱۴۰۴، فقر خانوادگی همچنان مهمترین عامل ورود کودکان به چرخه کار و خیابان به شمار میرود.
کمیته کودکان کار و خیابان امروز به میزبانی سازمان بهزیستی کشور و با حضور سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور و نمایندگان دستگاههای مسئول در حوزه ساماندهی کودکان کار برگزار شد و در آن ضمن بررسی آخرین وضعیت کودکان کار و خیابان درباره تقسیم کار میان دستگاههای مسئول، برنامههای توانمندسازی و چالشهای موجود در این حوزه بحث و تبادل نظر شد.
در این نشست تأکید شد، پدیده کودکان کار و خیابان موضوعی چندوجهی است و ساماندهی آن نیازمند همکاری مجموعهای از دستگاههاست بهگونهای که کودکان شاغل در کارگاههای زیرزمینی در حوزه مسئولیت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کودکان بازمانده از تحصیل در حوزه وزارت آموزش و پرورش، کودکان اتباع خارجی در حوزه وزارت کشور و موضوع سلامت و درمان نیز در حوزه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار دارد.
بر همین اساس، جلسات کمیته کودکان کار و خیابان به صورت ماهانه و هر بار به میزبانی یکی از دستگاههای عضو برگزار میشود تا روند اقدامات و مسئولیتهای دستگاهها به شکل مستمر پیگیری شود.
۱۸ مجتمع شوق زندگی برای حمایت از کودکان
سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور در این نشست با اشاره به توسعه همکاری بیندستگاهها در حوزه کودکان اظهار کرد: اکنون با همکاری دادگستری حدود ۱۸ مجتمع شوق زندگی در کشور فعال است و در تهران نیز مجتمع شوق زندگی آمنه برای کودکان بیسرپرست و بدسرپرست راهاندازی شده بود اما با توجه به ویژگیهای خاص کودکان کار و خیابان، مجتمع شوق زندگی بعثت برای این گروه راهاندازی شد تا کودکان کار و خیابان و کودکان در معرض آسیب در یک فرآیند مشخص حداکثر ظرف ۲۰ روز تعیین تکلیف شوند.
حسینی همچنین از ایجاد پردیس توانمندسازی کودکان خبر داد و گفت: در منطقه قدوسی تهران نیز فضایی بازسازی شده که برای ایجاد اردوگاه فرهنگی، تربیتی و آموزشی کودکان مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تجربه طرحهای مختلف ساماندهی کودکان در سالهای گذشته متذکر شد: از ابتدای انقلاب تاکنون حدود ۳۰ طرح در حوزه ساماندهی و نگهداری کودکان اجرا شده که برخی از آنها موفق بودهاند و در کمیته کودکان کار و خیابان تلاش میکنیم با نگاه به اثربخشی تجربههای موفق را تقویت کنیم.
خروج بیش از ۱۵۰۰ کودک از چرخه کار در خیابان
حدود ۹۵ درصد کودکان کار دارای خانواده هستند
حسینی با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش حضور کودکان در خیابان گفت: در سال ۱۴۰۳، ۱۵۶۷ کودک از چرخه کار در خیابان خارج شدند و لازم است این اقدامات گسترش پیدا کند.
وی با بیان اینکه حدود ۹۵ درصد کودکان کار دارای خانواده هستند، خانوادهمحوری را یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری بهزیستی در این حوزه دانست و اظهار کرد: در سازمان بهزیستی یکی از ۱۳ چرخش تحولآفرین، چرخش از مؤسسهمحوری به خانوادهمحوری است و امسال یارانه خانوادهمحوری نیز ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. سیاست ما در مواجهه با کودکان کار بر چهار محور روزانهسازی مراکز نگهداری، کوچکسازی، خانوادهمحوری و توانمندسازی استوار است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: سازمان بهزیستی ۹۰ مرکز روزانه و شبانه برای نگهداری کودکان دارد و تلاش شده است مدل خدمات به گونهای تغییر کند که کودک تا حد امکان ارتباط خود را با خانواده حفظ کند.
حسینی با اشاره به راهاندازی مراکز روزانه نگهداری کودکان بیسرپرست و بدسرپرست گفت: پیش از این عمده مراکز نگهداری شبانه بودند در حالی که برخی والدین بهویژه پدر یا مادرانی که از صبح تا شب مشغول کار هستند امکان نگهداری از فرزند در ساعات شب را دارند بنابراین مراکز روزانه طراحی شدهاند تا کودک در طول روز از خدمات بهزیستی استفاده کند و شب به خانواده بازگردد.
وی همچنین از طراحی مراکزی برای حضور همزمان مادران آسیبدیده و کودکانشان خبر داد و گفت: برخی مادران آسیبهایی را تجربه کردهاند و با طراحی این مراکز تلاش شده است کودک از مادر جدا نشود و مادر و کودک در کنار یکدیگر تحت حمایت قرار گیرند.
دستهای مهربان پیوند دوباره کودکان و سالمندان
حسینی با اشاره به اجرای طرح دستهای مهربان گفت: این طرح با هدف ایجاد ارتباط سالمندان و کودکان از امسال اجرا شده است. با توجه به اینکه برخی کودکان حاضر در مراکز بهزیستی از اعضای خانواده خود دور هستند یا خانواده ندارند در قالب این طرح سالمندان در کنار کودکان بیسرپرست و بدسرپرست قرار میگیرند تا ارتباط بیننسلی شکل بگیرد.
به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، هدف از اجرای طرح دستهای مهربان تقویت بنیانهای عاطفی و احیای مفاهیمی همچون مادربزرگ و پدربزرگ است و گروه سنی هفت تا ۱۲ سال برای مشارکت کودکان در این طرح در نظر گرفته شده است.
۲ هزار کودک بازمانده از تحصیل در مسیر بازگشت به مدرسه
حسینی همچنین از اجرای برنامههایی برای شناسایی و بازگرداندن کودکان بازمانده از تحصیل خبر داد و گفت: در حال حاضر حدود ۲ هزار کودک بازمانده از تحصیل در بهزیستی وجود دارد و طرحی اجرا شده است تا وضعیت همه این کودکان تعیین تکلیف و زمینه بازگشت آنها به مدرسه فراهم شود. بازگرداندن کودکان به چرخه تحصیل، تقویت خانواده و توانمندسازی اقتصادی آنها از جمله اقداماتی است که در نهایت میتواند به کاهش شمار کودکان کار و خیابان منجر شود.
در ادامه این جلسه سلمان حسینی رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور با ارائه تحلیلی از وضعیت کودکان کار و خیابان در سال ۱۴۰۴ گفت: اطلاعات ۱۲ هزار کودک مورد بررسی قرار گرفته و فقر خانوادگی با ثبت ۸ هزار و ۹۵۱ مورد، مهمترین عامل ورود کودکان به کار و خیابان بوده است. بخش بزرگی از کودکان کار دارای هر دو والد هستند و در بررسیهای انجامشده، ۸ هزار و ۱۳۷ کودک دارای هر دو والد گزارش شدهاند و این ضرورت تمرکز بر توانمندسازی خانوادهها را نشان میدهد.
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور با اشاره به بررسی وضعیت سلامت کودکان کار در ۳۱ استان گفت: سلامت این کودکان در سه محور بیماریهای جسمی، روانی و اعتیاد بررسی شده است.بر اساس این بررسیها، ۳۴۳ کودک دارای بیماری جسمی، ۷۸ کودک دارای بیماری روانی و ۱۹۴ کودک درگیر اعتیاد شناسایی شدهاند که بیشترین آمار در این زمینه مربوط به تهران و خراسان رضوی بوده است.
۳۵.۵ درصد کودکان بررسیشده بازمانده از تحصیل هستند
حسینی درباره وضعیت تحصیلی کودکان کار نیز گفت: در بررسیهای انجامشده، ۱۶۷۸ کودک در حال تحصیل و ۴۲۳۰ کودک بازمانده از تحصیل شناسایی شدند که بر این اساس نرخ بازماندگی از تحصیل در میان کودکان مورد بررسی ۳۵.۵ درصد بوده است. بیشترین آمار کودکان بازمانده از تحصیل با هزار و ۷۲۵ مورد مربوط به استان تهران است.
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور همچنین از اجرای مداخلات اقتصادی برای توانمندسازی کودکان و خانوادههای آنان خبر داد و گفت: در این حوزه چهار نوع مداخله اصلی شامل حرفهآموزی، اشتغال، معیشت و مسکن انجام شده است.بر اساس آمار ارائهشده، ۶۵۲ نفر از خدمات حرفهآموزی، ۸۴۸ نفر از حمایتهای اشتغال، پنجهزار و ۳۳۶ نفر از حمایتهای معیشتی و ۹۰ نفر از حمایتهای مسکن بهرهمند شدهاند.
همچنین در حوزه توانمندسازی روانی، کودکان و خانوادههای آنان تحت پوشش خدمات مشاوره فردی و روانشناختی قرار گرفتهاند.
حسینی با اشاره به توسعه زیرساختهای ساماندهی کودکان کار و خیابان گفت: دو استان کشور یعنی استانهای مرکزی و بوشهر فاقد مرکز نگهداری کودکان کار و خیابان بودند که برای راهاندازی این مراکز در سال جاری برنامهریزی شده است. در سال ۱۴۰۴ در مراکز نگهداری کودکان کار و خیابان سههزار و ۱۵۶ کودک نگهداری شدهاند و در مراکز روزانه نیز ۹ هزار و ۱۶ کودک دارای پرونده فعال بوده و خدمات دریافت کردهاند.
بر اساس آمار ارائهشده، تعداد کودکان خارجشده از چرخه کار در سال ۱۴۰۳، یکهزار و ۵۶۷ نفر و در سال ۱۴۰۴، یکهزار و ۹۱ نفر بوده است.
چالش کودکان کار اتباع و خلأهای قانونی
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور یکی از چالشهای این حوزه را ساماندهی کودکان اتباع عنوان کرد و گفت: در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵، ۱۶۶ کودک اتباع در مراکز نگهداری شدند و در مجموع هزار و ۶۶۲ کودک اتباع همچنان از خدمات سازمان بهزیستی استفاده میکنند.
وی همچنین متناقض بودن بخشی از بخشنامهها با قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و مشکلات مربوط به تأمین منابع مالی برای ارائه خدمات به این کودکان را از دیگر چالشهای موجود برشمرد.
مقابله با زبالهگردی
مهدی خداوردیان مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری نیز در این نشست گفت: وزارت دادگستری به عنوان مرجع ملی پیگیری کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در حوزه حقوق کودک سیاستگذاری و نظارت میکند.
وی با اشاره به موضوع زبالهگردی کودکان اظهار کرد: رویکرد مرجع ملی حقوق کودک این است که زبالهگردی را نقض کرامت انسانی و حقوق شهروندی میداند و این موضوع با جدیت پیگیری شده است. با همراهی شهرداری اقدامات خوبی در این زمینه انجام شده و مرکز رصد و پایش آسیبهای اجتماعی در شهر تهران نیز ایجاد شده است همچنین ۲۵۰ مرکز مرتبط با فعالیت کودکان کار و خیابان پلمب شده است.
خداوردیان با بیان اینکه ۸۰ درصد کودکان در معرض آسیب ساماندهی شدهاند، اجرای کامل قانون مدیریت پسماند مصوب سال ۱۳۸۴ را از راهکارهای مهم برای مقابله با زبالهگردی دانست و گفت: اجرای تفکیک زباله از مبدأ توسط شهرداریها و دهیاریها و بخشداریها در روستاها میتواند ضمن کاهش زمینه فعالیت مافیا، درآمد حاصل از این فعالیت را نیز کاهش دهد.
مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری همچنین از افتتاح ۲۸ مجتمع حمایتی شوق زندگی در ۲۱ استان کشور خبر داد.
در این نشست همچنین بر ضرورت توجه بیشتر به کودکان کار شاغل در کارگاههای زیرزمینی تأکید و اعلام شد که به دلیل فعالیت بخشی از این کودکان در کارگاههای فاقد مجوز، شناسایی آنان با دشواری مواجه است. در همین زمینه مکاتباتی با مرکز آسیبهای اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای بررسی مشترک این موضوع انجام شده است.