نورنیوز-گروه بین الملل: روزنامه «والاستریتژورنال» در یک گزارش ویدیویی درباره سرنوشت پروژه عظیم «نئوم» عربستان اعلام کرد: طرحی که زمانی قرار بود بزرگترین شهر جهان از نظر تولید ناخالص داخلی باشد و محور برنامه جاهطلبانه عربستان برای کاهش وابستگی به نفت محسوب میشد، اکنون از تمامی جهات با فروپاشی مواجه شده است.
این روزنامه میگوید، برای بررسی سرنوشت نئوم با شمار زیادی از کارکنان سابق آن گفتوگو کرده، تصاویر ماهوارهای را مورد بررسی قرار داده و به اسناد مالی داخلی دست یافته است.
به گزارش والاستریتژورنال، طی حدود ۹ ماه گذشته زمان «رویارویی با واقعیت» فرا رسیده و ساختوساز تمام پروژههای اصلی نئوم متوقف شده یا در حال متوقف شدن است. کارکنان سابقی که با این رسانه صحبت کردهاند، معتقدند: هزینه ازسرگیری بخشهای اصلی پروژه ممکن است آنقدر زیاد باشد که عملاً امکان احیای آنها وجود نداشته باشد.
نئوم به درخواست والاستریتژورنال برای اظهارنظر درباره وضعیت کنونی توسعه پروژه پاسخ نداده است. با این حال «یاسر الرمیان»، رئیس صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان که نئوم را کنترل میکند، گفته هیچیک از پروژههای نئوم لغو نشده و آنچه در جریان است، «تغییر اولویتها» است.
«لاین»؛ شهری بزرگتر از تمام ساختمانهای نیویورک
محور اصلی نئوم پروژه موسوم به «لاین» بود؛ شهری خطی متشکل از ۲ آسمانخراش موازی و پیوسته که ارتفاع آنها از ساختمان «امپایر استیت» بیشتر میشد و قرار بود حدود ۹ میلیون نفر در آن زندگی کنند.
مساحت زیربنای پیشبینیشده برای لاین بیش از ۷ میلیارد فوت مربع بود؛ رقمی که به گفته والاستریتژورنال از مجموع مساحت تمام ساختمانهای شهر نیویورک بیشتر است.
طبق این گزارش، محمد بنسلمان میخواست این پروژه شبیه هیچ چیز دیگری که جهان تاکنون دیده نباشد و بارها از کارکنان خود خواسته بود «معماری بدون جاذبه» طراحی کنند؛ معماریای که گویی متعلق به فضاست و طوری به نظر میرسد که گویی قوانین جاذبه در آن اعمال نمیشود.
اما به نوشته والاستریتژورنال، کارکنان نئوم از همان ابتدا درباره موانع بزرگ پروژه هشدار میدادند. سندی که این روزنامه به آن دست یافته، مجموعه گستردهای از نگرانیها درباره محیط زیست، قابلیت سکونت، معماری و امکان ساخت پروژه را فهرست کرده بود.
از ماه مصنوعی تا کنترل آبوهوا
والاستریتژورنال همچنین به سندی بیش از ۲۰۰۰ صفحهای دست یافته که ایدههای اولیه مشاوران غربی برای نئوم را تشریح میکند.
برخی از این طرحها شامل ساخت «ماه مصنوعی»، ایجاد «پارک ژوراسیک» و حتی برنامههایی برای کنترل آبوهوا بود! در طرح ماه مصنوعی، از آن بهعنوان بزرگترین تأسیسات از نوع خود در جهان یاد شده و ناسا نیز بهعنوان یکی از شرکای احتمالی ذکر شده بود.
این ایدهها در نهایت به چندین زیرپروژه بزرگ منجر شدند؛ «لاین»، پیست اسکی «تروجنا» در کوهستانی خشک و بیابانی، شهر بندری پیشرفته «اوکساگون» و جزیره تفریحی لوکس «سنداله» که برای صاحبان ابرقایقهای تفریحی طراحی شده بود.
با وجود هشدارها، عملیات عمرانی عظیمی آغاز شد. تصاویر ماهوارهای نشان میدهند در مسیر لاین، بیش از ۱۱۰ کیلومتر زمین حفاری شده بود تا مسیر قطار و زیرساختها ایجاد شود.
در بخش دیگری موسوم به «مارینا»، حوضهای عظیم حفر شد که قرار بود محل ورود قایقهای تفریحی و ساخت نخستین بخشهای لاین باشد. حفاری تا حدود ۴۵ متر پایینتر از سطح دریا ادامه یافت و سپس شمعهای بتنی عظیم حدود ۴۵ متر دیگر در زمین فرو برده شدند. اما اواخر سال گذشته، کار متوقف شد.
در تروجنا نیز تصاویر ماهوارهای محدوده عظیم دریاچه برنامهریزیشده و سازههایی را نشان میدهند که قرار بود بخشی از این مجموعه باشند.
والاستریتژورنال همچنین به ویدیوهایی از کارگران تروجنا در آخرین روزهای فعالیت این پروژه دست یافته است. تصاویر نشان میدهند، حجم عظیمی فولاد برای ساخت دهکده اسکی و پیست آن مصرف شده بود.اما به گفته این روزنامه، یک روز به کارگران گفته شد: «ساختوساز متوقف شده است. داریم میرویم.»وضعیت مشابهی در سنداله مشاهده میشود. حجم زیادی از عملیات ساخت انجام شده اما سپس متوقف شده است. زمین گلفی که زمانی سبز بود، قهوهای شده و در بخشی دیگر از جزیره که قرار بود تاکنون یک هتل «فور سیزنز» ساخته شود، اساساً عملیات مورد انتظار انجام نشده است.
بیش از ۵۰ میلیارد دلار هزینه شده است
والاستریتژورنال میگوید، دستیابی به تصویر دقیقی از وضعیت مالی داخلی نئوم دشوار است، زیرا صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان صورتهای مالی خود را منتشر میکند اما جزئیات مربوط به نئوم را بهصورت جداگانه ارائه نمیدهد.
با این حال، صورتهای مالی این صندوق از کاهش ارزشهای سنگین در پروژههای سرمایهای حکایت دارد که نئوم بزرگترین آنهاست. طبق گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۶.۸ میلیارد ریال سعودی و در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۴.۷ میلیارد ریال سعودی از ارزش این پروژهها کاسته شده است.
والاستریتژورنال به نقل از چندین فرد مطلع گزارش داد، عربستان تاکنون بیش از ۵۰ میلیارد دلار برای نئوم هزینه کرده و حتی صرفاً برای کاهش فعالیتها و جمعکردن پروژه باید چندین میلیارد دلار دیگر هزینه کند.
هزینه نئوم؛ از ۵۰۰ میلیارد به ۸.۸ تریلیون دلار
یکی از مهمترین یافتههای این گزارش به افزایش شدید برآورد هزینهها مربوط میشود.
نئوم در ابتدا پروژهای ۵۰۰ میلیارد دلاری معرفی شده بود، اما اسنادی درباره یکی از جلسات هیئتمدیره که والاستریتژورنال بررسی کرده، نشان میدهد سرمایه مورد نیاز برای رساندن نئوم به وضعیت نهایی تا سال ۲۰۸۰، معادل ۸.۸ تریلیون دلار برآورد شده بود؛ رقمی بیش از ۲۵ برابر بودجه سالانه کل عربستان در آن مقطع!
سخنگوی نئوم پیشتر گفته بود، والاستریتژورنال این ارقام را به اشتباه تفسیر و ارائه کرده است، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
اسناد مالی تروجنا نیز نشان میدهد، هزینه این زیرپروژه تا سال ۲۰۲۳ به ۳۹ میلیارد دلار رسیده بود.
دستکاری آگاهانه ارقام مالی
والاستریتژورنال میگوید، پیشنویس یک حسابرسی داخلی را بررسی کرده که از «دستکاری آگاهانه» اطلاعات مالی نئوم توسط کارکنان حکایت داشته است؛ اقدامی که به گفته کارکنان سابق طرف گفتوگو با این روزنامه، رایج بوده است.
علت مسئله آن بود که محمد بنسلمان میخواست تمام پروژهها سودآور باشند؛ بنابراین کارکنان هنگام ارائه طرحها باید نشان میدادند پروژه در نهایت هزینه خود را به دولت عربستان بازمیگرداند.
براساس یکی از ارائههای داخلی، هنگامی که هزینهها افزایش یافت، درآمدهای پیشبینیشده نیز بالا برده شدند. برای نمونه، نرخ اقامت شبانه در یک مجموعه «گلمپینگ» ابتدا ۲۱۶ دلار پیشبینی شده بود اما بعداً به ۷۰۴ دلار در هر شب افزایش یافت؛ بدون آنکه شرایط واقعی پروژه طی این مدت تغییری کرده باشد.
والاستریتژورنال ساختار مدیریتی نئوم را یکی از مشکلات اساسی پروژه میداند و تأکید میکند، محمد بنسلمان همزمان در مرکز تصمیمگیری و تأمین مالی آن قرار داشته است.
این روزنامه وضعیت حاکم بر پروژه را «رقص توهم متقابل» توصیف کرد؛ شرایطی که در آن امکان بیان حقیقت وجود نداشت.
به روایت گزارش، محمد بنسلمان تصورات خارقالعادهای درباره آنچه نئوم باید به آن تبدیل شود، داشت، اما اطرافیانش حاضر نبودند به او بگویند تحقق این تصورات ممکن نیست.
والاستریتژورنال در پایان سرگذشت نئوم را به داستان «ایکاروس» و «لباس جدید پادشاه» تشبیه کرده؛ روایتی که در آن، چشماندازهای خارقالعاده ولیعهد عربستان سرانجام با محدودیتهای واقعیت صحنه مواجه شده و متوقف شدند.