نورنیوز-گروه اقتصادی: اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا در یادداشتی درباره خطر اصلاح شدید ارزش سهام شرکتهای فناوری هشدار داده و تأکید کردهاند که بازارها باید برای چنین رویدادی آماده باشند.
به نوشته لز اکو، سهام شرکتهای فناوری، بهویژه شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی، طی سال جاری رشد قابل توجهی داشتهاند. اگرچه بخشی از این افزایش ارزش را میتوان با عوامل بنیادی و چشمانداز سودآوری این شرکتها توجیه کرد، اما اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا معتقدند تجربه تاریخی نشان میدهد دورههای جهش شدید در بخش فناوری معمولاً با دورهای از اصلاح قیمت همراه میشوند.
بانک مرکزی اروپا تأکید کرده است که وقوع چنین اصلاحی الزاماً به معنای وجود یک حباب یا غیرعقلانی بودن رفتار سرمایهگذاران نیست. حتی اگر هوش مصنوعی در نهایت موجب افزایش قابل توجه بهرهوری و سودآوری اقتصادی شود، انتظارات بسیار بالای کنونی بازار ممکن است به طور کامل محقق نشود و همین مسئله زمینهساز کاهش ارزش سهام شود.
اروپا؛ بهره کمتر، آسیبپذیری بیشتر
در این میان، وضعیت اروپا پیچیدهتر است. منطقه یورو در مقایسه با آمریکا از رونق سهام مرتبط با هوش مصنوعی بهره بسیار کمتری برده است. شرکتهای بزرگ آمریکایی در خط مقدم توسعه این فناوری قرار دارند و بخش عمده رشد بازار سهام آمریکا نیز به عملکرد غولهای فناوری موسوم به «هفت شگفتانگیز» وابسته بوده است.
بر اساس تحلیلهای بانک مرکزی اروپا، شرکتهای آلفابت، آمازون، اپل، متا، مایکروسافت، انویدیا و تسلا حدود ۴۰ درصد از ارزش شاخص «اساندپی ۵۰۰» آمریکا را تشکیل میدهند، در حالی که بخش فناوری شاخص «یورو استاکس ۶۰۰» سهم بسیار محدودتری دارد.
با این حال، سرمایهگذاران اروپایی بهطور مستقیم در معرض سهام شرکتهای آمریکایی قرار دارند. برآورد بانک مرکزی اروپا نشان میدهد خانوارهای منطقه یورو حدود ۴۴۰ میلیارد یورو در سهام هفت غول فناوری آمریکا، موسوم به «هفت شگفتانگیز» شامل اپل، مایکروسافت، انویدیا، آمازون، متا، آلفابت و تسلا، سرمایهگذاری کردهاند. شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی نیز تقریباً به همین میزان در این بازارها سرمایهگذاری دارند؛ از این رو، سقوط والاستریت میتواند مستقیماً بر ثروت و داراییهای اروپاییها اثر بگذارد.
از این رو، یک اصلاح شدید در والاستریت میتواند نهتنها ارزش داراییهای سرمایهگذاران اروپایی را کاهش دهد، بلکه از طریق کاهش اعتماد سرمایهگذاران به سایر بازارها، به بازارهای سهام و اوراق قرضه اروپا نیز سرایت کند.
چرا خطر امروز از دوران داتکام بیشتر است؟
به گفته اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا، مشکل فقط افت قیمت سهام نیست. نگرانی اصلی این است که این افت با بیثباتی گستردهتر مالی همراه شود. در مقایسه با سال ۲۰۰۰، بانکهای مرکزی امروز فضای کمتری برای کاهش نرخ بهره دارند و دولتها نیز با بدهیهای بیشتری روبهرو هستند؛ در نتیجه توان مداخله برای مهار بحران محدودتر شده است.
چرا خطر سرایت به اروپا جدی است؟
بانک مرکزی اروپا پیشتر نیز هشدار داده بود که ارزشگذاری سهام در بخش فناوری و هوش مصنوعی به سطوح بالایی رسیده و سرمایهگذاران منطقه یورو در معرض قابل توجهی از سهام آمریکا قرار دارند.
بر اساس تحلیل این نهاد، جریان سرمایهگذاری اروپا در سهام آمریکا طی سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته و رونق هوش مصنوعی و چشمانداز سرمایهگذاریهای مرتبط با آن یکی از عوامل اصلی این روند بوده است. همچنین جریان سرمایه به سمت سهام فناوری آمریکا نسبت به شوکهای اقتصادی، پولی و افزایش ریسک حساستر است؛ بنابراین در صورت تغییر ناگهانی انتظارات، خروج سرمایه میتواند با سرعت زیادی رخ دهد و فشار فروش را تشدید کند.
آیا اروپا حباب فناوری دارد؟
اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا معتقدند وضعیت بازارهای اروپایی با آمریکا یکسان نیست و ارزشگذاری سهام اروپا در مقایسه با بازار آمریکا افراطی نیست. بنابراین نگرانی اصلی برای اروپا، الزاماً شکلگیری یک حباب فناوری داخلی نیست، بلکه سرایت یک اصلاح شدید از بازار آمریکا است.
همبستگی تاریخی بازارهای مالی دو سوی اقیانوس اطلس باعث میشود سقوط قابل توجه والاستریت بتواند بر بازارهای اروپایی نیز اثر بگذارد. در چنین شرایطی، کاهش ارزش داراییها میتواند شرایط تأمین مالی شرکتهای اروپایی را دشوارتر کرده و توان آنها برای مقابله با شوکهای اقتصادی را کاهش دهد.
درس تاریخ فناوری
اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا همچنین به تجربه انقلابهای بزرگ فناوری در تاریخ اشاره کردهاند؛ از توسعه راهآهن و برق گرفته تا ظهور اینترنت در دهه ۱۹۹۰. در بسیاری از این دورهها، رشد سریع خوشبینی و سرمایهگذاری ابتدا موجب افزایش شدید ارزش سهام شد و سپس بازار با یک دوره اصلاح مواجه شد. به گفته این کارشناسان تاریخ انقلابهای فناوری نشان میدهد که دورههای رونق و رکود معمولاً اجتنابناپذیر هستند. زمان دقیق اصلاح قابل پیشبینی نیست، اما باید انتظار آن را داشت و برای آن آماده بود.
به اعتقاد آنان، هوش مصنوعی نیز ممکن است از این الگوی تاریخی پیروی کند. با این حال، این هشدار به معنای آن نیست که بانک مرکزی اروپا موفقیت هوش مصنوعی را زیر سؤال میبرد. این نهاد در گزارشهای خود هوش مصنوعی را فناوریای تحولآفرین میداند که میتواند بهرهوری و ظرفیت نوآوری اقتصاد را افزایش دهد.
در عین حال، بانک مرکزی اروپا هشدار داده است که این قاره به دلیل سرمایهگذاری کندتر، بازارهای سرمایه کمعمقتر و وابستگی به فناوریهای پیشرفته خارجی، ممکن است سهم کمتری از منافع اقتصادی هوش مصنوعی به دست آورد. به زبان ساده، بانک مرکزی اروپا نمیگوید که هوش مصنوعی شکست خواهد خورد؛ بلکه هشدار میدهد که ارزش سهام شرکتهای فناوری و هوش مصنوعی آنقدر سریع رشد کرده که حتی در صورت موفقیت این فناوری نیز احتمال یک اصلاح جدی در بازارهای مالی وجود دارد.
این هشدار در شرایطی مطرح میشود که رونق هوش مصنوعی همچنان یکی از مهمترین عوامل محرک بازارهای سهام آمریکا و جریان سرمایه در اقتصاد جهانی است.