نورنیوز-گروه فرهنگی: نشست خبری تشریح برنامههای ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم یکشنبه، (۲۵ مرداد) با حضور جمعی از مسئولان و کارشناسان ارشد این حوزه برگزار شد. این نشست به مناسبت اولین سالگرد فعالیت ستاد در دوره جدید و با هدف تشریح عملکرد یکساله و برنامههای آتی ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم برگزار شد.
بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن، در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه دومین جلسه ستاد از آذرماه سال گذشته برگزار شده است، اظهار کرد: این تیم متشکل از دستگاههای مختلف، تحت عنوان ستاد راهبری حفظ قرآن مشغول فعالیت هستند و تلاش ما بر این است که فعالیتهای تیمی و هماهنگ این دستگاهها به صورت عمومی ارائه شود. ارزشافزوده اصلی ستاد راهبری حفظ قرآن، ایجاد هماهنگی و همافزایی بین نهادهای مختلف قرآنی و فرهنگی کشور در موضوع حفظ قرآن کریم است.
او با تشریح 6 سیاست کلی ستاد در سال ۱۴۰۵، گفت: مهمترین محور، تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت شامل تربیت ۱۰ میلیون نفر حافظ قرآن و تأسیس ۱۲۰۰ مدرسه حفظ قرآن است. این اهداف برای اولین بار در برنامههای پس از انقلاب به صورت کمی و عددی دیده شده و از نظر ما کاملاً دستیافتنی است، هرچند که نیازمند مقتضیات و اقدامات خاص خود است. خوشبختانه در سال ۱۴۰۴، بیش از ۲.۷ برابر رشد نسبت به سال ۱۴۰۳ در حوزه حفظ قرآن داشتیم و امیدواریم در سال ۱۴۰۵ این گام با جدیت بیشتری برداشته شود.
دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن، دومین سیاست را کنشگری حافظان قرآن در عرصههای واقعی جامعه عنوان کرد و گفت: با توجه به شرایط خاص کشور و درگیریهای نظامی و سیاسی در بخش عمدهای از سال ۱۴۰۴ و ماههای گذشته سال ۱۴۰۵، این پرسش مطرح است که حافظان قرآن چه نسبتی با این جریانها دارند و ما در این زمینه فعالیتهای متعددی داشتهایم.
او سومین سیاست را مردمیسازی فعالیتهای حفظ قرآن با تکیه بر انگیزههای واقعی میدان دانست و اظهار کرد: دستگاههای حاکمیتی در جایگاه خود بسیار مهم هستند و باید وظایف خود را انجام دهند، اما واقعیت این است که محصولات حفظ قرآن یعنی حافظان، معلمان و مدرسان، عمدتاً توسط انگیزههای مردمی و شخصیتهای حقیقی و حقوقی در حال انجام است و ستاد برنامههایی برای تقویت این جریان دارد.
بحرالعلوم چهارمین سیاست را هوشمندسازی عنوان کرد و افزود: اطلاعات حافظان قرآن در کشور به صورت پراکنده در دستگاههای مختلف ثبت و ضبط شده است که بعضاً دارای همپوشانی هستند و به صورت دستی محاسبه میشوند. ما به دنبال این هستیم که آمارها را بر اساس کد ملی در یک سامانه واحد تجمیع کنیم که اقداماتی در این زمینه در سال ۱۴۰۴ انجام شده و امیدواریم در سال ۱۴۰۵ این موضوع را تا حد قابل توجهی حل و فصل کنیم.
پنجمین سیاست، استانداردسازی آموزشهای حفظ قرآن بود که دبیر ستاد با اشاره به تحقیقات انجام شده توسط کریم دولتی در سالهای گذشته با سفارش ستاد (در زمان فعالیت در سازمان اوقاف)، گفت: نتایج این تحقیقات در اختیار کمیته علمی قرار گرفته و مشغول بهروزرسانی هستیم تا در سال ۱۴۰۵ به نتیجه نهایی برسد. همچنین روشهای جدیدی در حفظ قرآن در گوشهوکنار کشور مطرح میشود که ستاد باید نسبت به آنها موضعگیری کند، اعم از تأیید، رد یا پذیرش مشروط.
ششمین سیاست، هدایت و نظارت بر اقدامات ملی و کلان حفظ قرآن بود که بحرالعلوم تأکید کرد: خوشبختانه دستگاههای ما از نیروهای متخصص و حافظان و قاریان قرآن برخوردار هستند، اما یک نظارت بالادستی و هماهنگی راهبردی در قالب ستاد انجام میشود.
دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن در ادامه با اشاره به اهمیت راهبردی حفظ موضوعی، اظهار کرد: حفظ موضوعی به خودی خود ارزشمند است و در کنار حفظ ترتیبی مؤثر است. بسیاری از حافظان کل قرآن، از حفظ موضوعی و آیات و سورههای کوچک شروع کردهاند. این موضوع میتواند مقدمهای برای حفظ ترتیبی باشد. خوشبختانه این طرح تصویب شده و به زودی جزئیات اجرایی آن اعلام خواهد شد.
او همچنین از بازنویسی و بهروزرسانی ۱۱۵ اقدام مندرج در سند ملی حفظ قرآن (ابلاغی سال ۱۳۹۸) خبر داد و افزود: پس از گذشت حدود شش یا هفت سال، نیاز به بروزرسانی و هماهنگی بیشتری داشتیم. برخی اقدامات ممکن است دیگر مطرح نباشند یا به سرانجام رسیده باشند، یا رویکردهای مدیریتی دستگاهها تغییر کرده باشد. در حال حاضر با همکاری خود دستگاهها در حال بازنویسی این اقدامات هستیم و مکاتبات و مذاکراتی انجام شده است.
دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن بیان کرد: امیدواریم در جلسه آینده ستاد، بتوانیم مجموعهای منظم و جورچینوار از فعالیتهای حفظ قرآن ارائه دهیم که هیچ فعالیت مؤثری زمین نماند و فعالیتها یکدیگر را تأیید و تکمیل کنند. این بازتعریف با رویکرد جامعیت و تقسیمکار ستادی انجام میشود و تا پایان برنامه هفتم، تکالیف هر دستگاه به صورت روشن، شفاف و قابل ارزیابی مشخص خواهد بود.
بحرالعلوم در بخش پایانی سخنان خود به موضوع بودجه سال ۱۴۰۵ اشاره کرد و گفت: در جدول ۱۲ بودجه که به فعالیتهای فرهنگ و رسانه اختصاص دارد، حدود ۱۶ همت برای فعالیتهای قرآنی در نظر گرفته شده است. ما در ستاد حفظ، پیشنهاد خود را برای بخش احراز قرآن ارائه دادهایم. در سال ۱۴۰۴ توانستیم با مذاکره با دستگاهها، بخشی از بودجه قرآن را به سمت حفظ قرآن سوق دهیم. امیدواریم در سال ۱۴۰۵، درصد جذب واقعی بودجهها برای حفظ قرآن رشد جدی داشته باشد. ما معتقدیم اگر این بودجهها به درستی و با مشورت ستاد جذب و هزینه شود، قطعاً رشدی بیش از سال ۱۴۰۴ خواهیم داشت.
از نهضت ملی حفظ تا لیگ جزء ۳۰ و تاسیس ۸۰۰ مدرسه حفظ در آموزش و پرورش
حسینزاده، نماینده وزارت آموزش و پرورش، در ادامه این نشست به تشریح فعالیتهای این وزارتخانه پرداخت و گفت: حرکت ما در آموزش و پرورش از فعالیتهای جزیرهای و پراکنده به سمت یک فرایند نظاممند در ساختار رسمی است. در همین راستا، یک زنجیره به هم پیوسته طراحی شده است که شامل نهضت ملی حفظ جزء ۳۰ قرآن کریم، لیگ حفظ جزء ۳۰ و تأسیس مدارس حفظ میشود.
او با اشاره به راهاندازی نهضت ملی حفظ جزء ۳۰ که سالها پیش آغاز شده بود، افزود: این طرح در سه گام تعریف شده است. آخرین آمار ثبتنامکنندگان به این شرح است؛ گام اول (سوره ناس تا زلزال): ۶۶۳,۱۹۴ نفر، گام دوم (سوره ناس تا طارق): ۳۵۶,۷۷۴ نفر، گام سوم (تا سوره نبا): ۱۳۸,۵۴۲ نفر.
حسینزاده با تأکید بر گستردگی این طرح در لایههای مختلف جامعه، از طراحی «لیگ حفظ جزء ۳۰» به عنوان موتور محرکه و مشوق برای مدارس، دانشآموزان و خانوادهها نام برد و خاطرنشان کرد: این لیگ با ایجاد فضای رقابتی بین مدارس، آنها را به سمت حفظ قرآن سوق میدهد. اطلاعات در سامانه «نورینو» (سامانه جامع پرورشی) ثبت و توسط ۹۹۲ مرکز دارالقرآن در سراسر کشور رصد و تأیید میشود. پس از تأیید، به مدارس و عوامل اجرایی تقدیرنامه وزارتی اعطا میشود و اعتبار مالی نیز برای مدرسه پیشبینی میشود که از طریق ظرفیتهای درونسازمانی و کمکهای بیرون از سازمان (با همکاری ستاد راهبری) تأمین میشود.
او با اشاره به تکلیف برنامه هفتم مبنی بر تأسیس ۱۲۰۰ مدرسه حفظ تا پایان سال ۱۴۰۷، اظهار کرد: با وجود ابلاغ دیرهنگام دستورالعمل در ۱۹ مهرماه سال گذشته، موفق به ثبت ۱۹۲ کد مدرسه شدیم. امسال با درخواستهای جدید، حدود ۶۸ کد مدرسه دیگر درخواست شده و مجموعاً به نزدیک ۸۰۰ کد رسیدهایم. امیدواریم تا سال ۱۴۰۷ از آمار تعیین شده پیشی بگیریم.
نماینده آموزش و پرورش همچنین از گنجاندن حفظ قرآن در کتب درسی جدید خبر داد و گفت: سال گذشته، کتاب قرآن کلاس اول به صورت آزمایشی با محوریت حفظ قرآن ارائه شد و امسال به صورت رسمی اجرا میشود. همچنین کتاب کلاس دوم نیز تألیف شده و امسال دوره آزمایشی خود را طی میکند. علاوه بر این، جذب ۳۰۰ حافظ قرآن در آموزش و پرورش در سال گذشته انجام شد و امسال نیز دستورالعمل آن بهروزرسانی خواهد شد.
او در خصوص حفظ موضوعی نیز گفت: برنامه حفظ موضوعی به عنوان برنامه مصوب وزارت آموزش و پرورش، با همکاری سازمان دارالقرآن و در ارتباط با طرح ملی «زندگی با آیهها» در حال اجراست. در آخرین پویش، حفظ سوره مبارکه فتح با استقبال خوبی مواجه شد و در بازه ۲۰ روزه اخیر، بیش از ۴۱۰۰ نفر در این پویش شرکت کردند که برخی حافظ کل سوره فتح و برخی حافظ ۱۰ فراز منتخب شدند.
اعطای مدرک تخصصی به ۱۴۰ هزار نفر در ۲۱ دوره / راهاندازی سامانه حفظ عمومی با پذیرش ۷۰ درصدی
کریم دولتی، مدیر دبیرخانه ملی حفظ قرآن کریم، نیز در این نشست به ارائه گزارش جامعی از دو حوزه «حفظ تخصصی» و «حفظ عمومی» پرداخت.
او درباره حفظ تخصصی گفت: آزمونهای اعطای مدرک تخصصی حفظ قرآن از سال ۱۳۸۵ آغاز شده و امسال بیستویکمین دوره آن در حال برگزاری است. این آزمونها در ۵ سطح برگزار میشوند؛ مدرک درجه ۵، حافظان ۱۰ جزء، مدرک درجه ۴؛ حافظان ۲۰ جزء، مدرک درجه ۳؛ حافظان کل قرآن با تسلط بر مفاهیم عمومی، مدرک درجه ۲؛ حافظان کل قرآن با تسلط بر ترجمه تخصصی و مفردات، مدرک درجه ۱ (استادی حفظ)؛ برای حافظانی که علاوه بر شرایط درجه ۲، دارای ۱۰ سال سابقه تدریس تخصصی و تسلط بر معارف، تفسیر و علوم قرآنی هستند.
دولتی با بیان اینکه تاکنون حدود ۱۴۰ هزار نفر در این دورهها شرکت کردهاند، افزود: نرخ قبولی در دورههای گذشته حدود ۱۵ درصد بوده است.
با این حال، شورای ارزیابی در حال برنامهریزی برای تسهیل شرایط دریافت مدرک است و امسال به صورت آزمایشی، برگزاری دو دوره آزمون تخصصی در سال را در دستور کار دارد. همچنین سامانه ویژه حفظ تخصصی راهاندازی شده و اطلاعات دورههای گذشته نیز به تدریج به این سامانه منتقل خواهد شد تا به عنوان سامانه مرجع در حوزه حفظ تخصصی کشور محسوب شود.
او در خصوص حفظ عمومی گفت: این طرح از سال ۱۴۰۱ به صورت رسمی آغاز شده و با توجه به اینکه محدودیتهای حفظ تخصصی (از قبیل عدم ورود زیر ۱۰ جزء) را ندارد، از یک جزء آغاز میشود و در ۱۰ سطح برگزار میشود. تا تیرماه ۱۴۰۵، ۱۹۵ هزار نفر در اجزای مختلف ثبتنام کردهاند که از این تعداد، ۱۳۰ هزار نفر (نزدیک به ۷۰ درصد) موفق به دریافت مدرک شدهاند.
دولتی با تأکید بر اینکه حفظ عمومی توسط موسسات مردمی برگزار میشود و دستگاههایی مانند سازمان دارالقرآن، آموزش و پرورش و سایر نهادها نقش نظارت، حمایت و هدایت را دارند، افزود: در حال حاضر ۲۷۰۰ مرکز مجاز برای برگزاری آزمونهای حفظ عمومی وجود دارد که از این تعداد، ۱۷۰۰ مرکز به طور فعال در طول سال اقدام به برگزاری آزمون میکنند.
مدیر دبیرخانه ملی حفظ قرآن در پایان از ابلاغ آییننامه حفظ موضوعی پس از دو سال کار کارشناسی خبر داد و گفت: این آییننامه در جلسه اخیر ستاد راهبری مورد بررسی قرار گرفت و با اصلاحاتی به امضا رسید و به زودی ابلاغ میشود. کارهای در دست اقدام شامل تعیین ضوابط آزمون، رصد و معرفی منابع و راهاندازی سامانه مربوطه است. امیدواریم با فراهم شدن زیرساختها، آزمونهای رسمی حفظ موضوعی را از زمستان امسال برگزار کنیم.
افتخاریان: راهاندازی قرارگاه حفظ قرآن در دانشگاهها / تفاهمنامه با وزارت علوم و بهداشت
حجتالاسلام افتخاریان، مدیر امور قرآنی نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها، با اشاره به تشکیل «شورای هماهنگی فعالیتهای قرآن دانشگاهها» متشکل از ۱۱ دستگاه دانشگاهی از جمله نهاد نمایندگی، وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی، جهاد دانشگاهی، بسیج دانشگاهی، دانشگاه فرهنگیان، پیام نور، ملی مهارت و علوم و مهارت، از شکلگیری «قرارگاه حفظ قرآن» در دانشگاهها به عنوان یک اتفاق مبارک یاد کرد و گفت: این قرارگاه به صورت مستقل در شورای توسعه و ستاد راهبری دیده شده و از ابتدای امر، شاهد جهش در فعالیتهای این حوزه هستیم.
او فعالیتهای این حوزه را در ۵ محور به این ترتیب تشریح کرد:
اول؛ آموزش متمرکز مجازی: با ارائه کلاسهای آنلاین، مشاوره و آموزشهای جانبی علوم قرآنی، تجوید و تفسیر از سال ۱۴۰۱ به صورت مستمر برگزار میشود. این طرح ۱۵ هزار مخاطب دارد و در حال حاضر ۱۴۰ کلاس آنلاین با حضور ۹۰ استاد برای دانشجویان سراسر کشور ارائه میشود که با توجه به دغدغههای تحصیلی و شغلی دانشجویان طراحی شده است. حدود ۸۰ درصد مخاطبان دانشجویان، مابقی خانوادههای دانشجویان و اساتید دانشگاه هستند.
دوم؛ جشنواره ملی قرآن دانشگاهیان: چهلمین دوره این جشنواره در پیش است. در سال گذشته، حدود ۱۰ هزار حافظ در هفت رشته این جشنواره شرکت کردند. ۸ دستگاه دانشگاهی دانشجوی مستقل دارند و هرکدام با آییننامه و ضوابط یکسان، جشنوارههای جداگانهای برگزار میکنند که رشته حفظ در همه آنها گنجانده شده است.
سوم؛ ساماندهی کلاسهای آموزشی دانشجویان و کانونهای قرآن: هدف این محور، شناسایی و بهرهگیری از حافظان قرآن در بدنه دانشجویی است تا فرهنگ حفظ قرآن در دانشگاهها گسترش یابد.
چهارم؛ آزمونهای ویژه حفظ قرآن دانشگاهیان: این آزمونها حداقل سالی یک بار برگزار میشود و امیدواریم در آبان ماه امسال نیز شاهد برگزاری آن باشیم.
پنجم؛ حفظ موضوعی دانشگاهیان: اگرچه این برنامه از سال ۱۳۹۲ در جشنوارههای دانشگاهی دیده شده بود، اما اخیراً نگاه ویژهای به آن شده است. به عنوان مثال، در دانشگاه علوم پزشکی، نزدیک به ۱۰۰ آیه مرتبط با حوزه پزشکی استخراج و در قالب مسابقه حفظ موضوعی آیات پزشکی عرضه شده است که استقبال خوبی داشته است.
افتخاریان از تدوین تفاهمنامههای سهجانبه بین ستاد راهبری حفظ، نهاد نمایندگی (به عنوان دبیرخانه شورای هماهنگی و قرارگاه حفظ) و دستگاههای دانشگاهی خبر داد و گفت: این تفاهمنامهها به گونهای طراحی شدهاند که فعالیتهای هر دستگاه به صورت ویژه دیده شود و خدمات متقابل مشخص گردد. دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه پیشقدم بوده و وزارت بهداشت و وزارت علوم نیز در مرحله تهیه پیشنویس هستند.
تخصیص ۳۶۲ میلیارد تومان برای تربیت حافظان / تحقق یکپنجم هدف سال ۱۴۰۴
فدوی، مسئول کارگروه طرح و برنامه ستاد، در سخنانی به موضوع اعتبارات و عملکرد دستگاهها پرداخت و گفت: در سال گذشته، ۳۶۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان از محل اعتبارات ارتقای فرهنگی کشور (یک درصد شرکتهای دولتی) به هفت دستگاه برای تربیت حافظان قرآن تخصیص یافت. این مبلغ فراتر از ردیفهای اصلی بودجه دستگاههاست و دستگاهها مکلف به اجرای تکالیف برنامه هفتم از این محل هستند.
او تفکیک این اعتبارات را به شرح زیر اعلام کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: ۱۰۰ میلیارد تومان، سازمان تبلیغات اسلامی: ۹۵ میلیارد تومان، حوزه علمیه قم (برادران): ۵۰ میلیارد تومان، حوزه علمیه خراسان: ۳۸.۵ میلیارد تومان، حوزه علمیه خواهران: ۲۸ میلیارد تومان، سازمان بسیج مستضعفین: ۲۵ میلیارد تومان، وزارت آموزش و پرورش: ۲۵ میلیارد تومان است.
فدوی با بیان اینکه انتظار میرفت وزارت آموزش و پرورش در صدر این جدول باشد اما با مشکلاتی مواجه بود، گفت: از مجموع هدفگذاری ۲ میلیون نفر-جزء در سال ۱۴۰۴، موفق به احراز نزدیک به ۴۰۰ هزار نفر-جزء شدیم که معادل یکپنجم هدف تعیینشده است. گزارش تفصیلی این عملکرد به سازمان برنامه و بودجه ارسال شده و توسط ستاد احراز گردیده است.
او عملکرد دستگاهها به تفکیک را به این صورت اعلام کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: احراز نفرات جزء در سه قالب حفظ عمومی، تخصصی و تحقیق، حوزه علمیه قم (برادران): گزارشی ارائه نداده اما اطلاع دارند که ۳۳,۵۰۰ نفر جزء در آزمون شرکت کرده و قبول شدهاند (در انتظار تأیید رسمی)، حوزه علمیه خراسان: ۱۲,۵۳۳ نفر جزء، حوزه علمیه خواهران: ۲,۴۶۷ نفر جزء، سازمان اوقاف (مسابقات): ۱۸,۸۱۵ نفر جزء، وزارت علوم و وزارت بهداشت (با راهبری نهاد نمایندگی): ۳,۶۵۴ نفر جزء، آموزش و پرورش: ۴۵ هزار نفر جزء (بر اساس گزارش رسمی)، سازمان تبلیغات اسلامی: برگزاری کارگاههای ارتقای حفظ (۹۱ نفر)، دورههای حفظ موضوعی (۱,۱۸۷ نفر) و آمار بالغ بر ۵۰ هزار نفر در حفظ عمومی که هنوز احراز نشده و در حال پیگیری است.
فدوی تأکید کرد که احراز نهایی برخی عملکردها مانند سازمان تبلیغات اسلامی در حال انجام است و مواردی که هنوز به تأیید نهایی نرسیده، به عنوان «سایر» در آمار منظور شده است.
او همچنین خاطرنشان کرد که حفظ موضوعی در سال ۱۴۰۴ به عنوان معادل نفر-جزء پذیرفته نشده و از سال ۱۴۰۵ با توجه به دستورالعمل ابلاغی، لحاظ خواهد شد.
پویش حفظ سوره فتح با مشارکت ۱۴ هزار نفر آغاز شد / درخواست برای تبلیغ گسترده
حجتالاسلام مقنی، مسئول کارگروه محتوایی و آموزش ستاد راهبری حفظ قرآن، در پایان این نشست از آغاز پویش سراسری حفظ سوره مبارکه فتح با عنوان «پیروزی» خبر داد و گفت: سال گذشته این پویش با عنوان «پیروزی» توسط آستان قدس رضوی برگزار شد و امسال نیز با هماهنگی آستان قدس، همین عنوان را حفظ کردیم.
او افزود: ثبتنام در این پویش از چهار مسیر امکانپذیر است؛ سامانه آستان قدس رضوی،برنامه شاد (ویژه فرهنگیان و دانشآموزان)، اپلیکیشن حافظشو، سامانه مسجد پایگاه قرآن بسیج (که تا پایان هفته جاری آماده میشود).
مقنی با بیان اینکه تاکنون ۱۴,۲۰۰ نفر در این پویش ثبتنام کردهاند، اظهار کرد: این آمار با وجود اینکه هیچگونه تبلیغات رسانهای گستردهای (از جمله پیامک، تیزر یا پوشش رسانهای) انجام نشده و تنها با انتشار پوستر در کانالها و گروههای قرآنی به دست آمده است، بسیار قابل توجه است. وی افزود: برنامهریزی برای ارسال پیامک سراسری و تبلیغات گستردهتر از طریق شبکه قرآن و رسانهها در دست انجام است و امیدواریم این پویش که به یاد شهدا طراحی شده، با قوت بیشتری ادامه یابد.
مسئول کارگروه محتوایی و آموزش در خصوص جوایز این پویش گفت: جوایز خوبی در نظر گرفته شده است، اما تاکنون هیچ بودجهای از سوی ستاد به این پویش اختصاص نیافته و ما با حداقل امکانات در حال پیشبرد کار هستیم. از همه دستگاهها و مجموعههای قرآنی درخواست میکنیم برای تبلیغ و گسترش این پویش همکاری کنند. این پویش تا پایان شهریورماه ادامه خواهد داشت و مخاطبان فرصت دارند در این مدت در آن شرکت کنند.