نورنیوز-گروه اقتصادی: علیرضا عبدالعلی زاده روز سهشنبه در مراسم گرامیداشت روز ملی دریای خزر( ۲۱ مرداد) افزود:آیا توسعه با محیطزیست در تضاد است؟ آیا اگر جمعیت افزایش پیدا کند، شهرها بزرگتر شوند و اقتصاد رشد کند، ناچاریم میان رفاه انسان و سلامت زمین یکی را انتخاب کنیم؟ من معتقدم پاسخ «نه» است. ما مجبور نیستیم بین انسان و طبیعت یکی را انتخاب کنیم. مسئله اصلی این است که مدل توسعه خود را تغییر دهیم.
وی اظهار کرد: در گذشته، توسعه با تولید بیشتر، کارخانه بیشتر، انرژی بیشتر و مصرف بیشتر تعریف میشد. انقلاب صنعتی دستاوردهای بزرگی برای بشر داشت، اما همزمان مصرف منابع، تولید پسماند و آلودگی را نیز افزایش داد.
نماینده رئیس جمهور در هماهنگی اجرای سیاستهای کلی توسعه دریا محور ادامه داد: در نیمه دوم قرن گذشته، مفهوم توسعه پایدار و اقتصاد سبز شکل گرفت؛ یعنی تلاش برای کاهش مصرف انرژی، کاهش ضایعات، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و تولید پاک. اما امروز باید یک گام فراتر برویم. اگر کارخانهای هزار واحد آلودگی تولید کند و ما آن را به ۵۰۰ واحد کاهش دهیم، آیا مسئله را حل کردهایم؟ نه؛ فقط سرعت تخریب را کم کردهایم.
عبدالعلی زاده گفت: اینجاست که مفهوم اقتصاد آبی اهمیت پیدا میکند؛ نگاهی که از منطق طبیعت میآموزد. در طبیعت تقریباً چیزی به نام ضایعات وجود ندارد. آنچه برای یک موجود باقی میماند، میتواند ماده اولیه موجود دیگری باشد. بنابراین پرسش اقتصاد آینده این است که چگونه اقتصادی طراحی کنیم که تا حد امکان آلودگی و پسماند تولید نکند. این یعنی حرکت از کنترل آلودگی به پیشگیری از آلودگی، از مدیریت پسماند به طراحی بدون پسماند، از مصرف منابع به چرخهای کردن منابع و از توسعه در برابر طبیعت به توسعه با طبیعت که باید جدی گرفته شود.
عبدالعلی زاده ادامه داد: انسان نیز باید تصمیم بگیرد و چه بستری بهتر از دریا برای این همآوایی. توسعه دریامحور میتواند زمینهساز تولید انرژی پاک، آبزیپروری پایدار، گردشگری مسئولانه، حملونقل کمکربن، توسعه شهرهای ساحلی و ایجاد اشتغال باشد،
اما در کنار این همافزایی اقتصادی، باید یک پرسش جدید مطرح کنیم؛ این پروژه چه چیزی به طبیعت بازمیگرداند؟
وی افزود: در گذشته میپرسیدیم این پروژه چقدر درآمد ایجاد میکند، بعد پرسیدیم چقدر به محیطزیست آسیب وارد می کند ، امروز باید پرسش سوم را مطرح کنیم: این پروژه چقدر ظرفیت زیستمحیطی ایجاد میکند؟ این تفاوت توسعه قرن بیستم و توسعه قرن بیستویکم است.
نماینده رئیس جمهور در هماهنگی اجرای سیاستهای کلی توسعه دریا محور تاکید کرد: ما به یک قرارداد جدید میان انسان، اقتصاد و طبیعت نیاز داریم؛ قراردادی که در آن اقتصاد رشد کند، فقر کاهش یابد، شهرها توسعه پیدا کنند، اما همزمان جنگلها باقی و زنده بمانند، تالابها حفظ شوند و آبها پاک بمانند؛ یعنی توسعه بدون قربانی کردن آینده باشد.
وی تصویری از ایران آینده اشاره کرد و گفت: شهرهایی عمودی، سبز و هوشمند، سواحل زنده و مولد، دریاهای پاک، تالابهای احیاشده، انرژی پاک، آب مدیریتشده و هوشمند، اقتصاد چرخشی و میلیونها انسانی که در کنار دریا زندگی میکنند، بدون آنکه دریا را نابود کنند، این آینده دور از دسترس نیست. اگر دانش را به سیاست، فناوری را به حکمرانی و اقتصاد را به مسئولیت زیستمحیطی پیوند بزنیم، میتوانیم آن را بسازیم، شاید روزی در تاریخ بنویسند که فهمیدیم زمین برای انسان ساخته نشده است؛ انسان بخشی از زمین است.
عبدالعلی زاده اظهار کرد: ما در ایران، از خزر تا خلیج فارس و دریای عمان، از شمال تا مکران، از ساحل تا فراساحل، میتوانیم یک پیام مشترک به جهان برسانیم، ما برای فتح دریا نیامدهایم، آمدهایم با دریا زندگی کنیم، آمدهایم توسعه را با طبیعت آشتی دهیم، آمدهایم اقتصاد را با محیطزیست همراه کنیم، آمدهایم سواحل را به سرزمینهای زندگی تبدیل کنیم، آمدهایم از خزر دریای صلح و همکاری بسازیم و آمدهایم از گفتوگوی تمدنها به همآوایی آیندهها برسیم.
وی تاکید کرد: این رسالت توسعه دریامحور ایران است و شاید این یکی از بزرگترین فرصتها برای ساختن آیندهای باشد که در آن انسان زندگی میکند، اقتصاد شکوفا میشود، دریا نفس میکشد و طبیعت باقی میماند.
حفاظت از خزر یک مسئولیت راهبردی و بیننسلی است
استاندار گیلان هم با تأکید بر اینکه دریای خزر تنها یک پهنه آبی و مرز جغرافیایی نیست، بلکه رگ حیاتی اقتصاد، شناسنامه فرهنگی و پشتوانه معیشتی منطقه است، گفت: کاهش تراز آب، آلودگی، ورود گونههای مهاجم، صید غیرمجاز و تخریب زیستگاهها، ظرفیت زیستی خزر را با تهدید جدی مواجه کرده و حفاظت از این دریا یک مسئولیت راهبردی، حاکمیتی و بیننسلی است.
هادی حق شناس اظهار کرد: روز خزر فرصتی برای بازخوانی مسئولیت تاریخی و بیننسلی ما در قبال دریایی است که میراث مشترک کشورهای ساحلی و نسلهای آینده به شمار میرود.
وی افزود: دریای کاسپین برای استان گیلان فقط یک قطعه آبی و مرز جغرافیایی نیست، بلکه رگ حیاتی اقتصاد، شناسنامه فرهنگی، پشتوانه معیشتی و قلب تپنده حیات و تنوع زیستی این سرزمین است؛ بنابراین سخن گفتن از خزر، سخن گفتن از آینده است و پایداری آن به میزان مسئولیتپذیری و همکاری مشترک ما وابسته است.
استاندار گیلان ادامه داد: اگر در گذشته برنامهریزیهای سرزمینی ما ناخواسته و ناآگاهانه پشت به دریا بوده است، امروز باید با رویکردی هوشمندانه و مسئولانه، رو به دریا زندگی کنیم.
وی تأکید کرد: دریامحوری به معنای هجوم ضابطهگریز به نوار ساحلی، تجاوز به حریم قانونی دریا، ساختوساز غیرمجاز یا سودجویی از منابع زنده نیست؛ بلکه به معنای یک تغییر پارادایم و عبور از نگاه منفعل به دریامحوری در فعالیتهاست.
استاندار گیلان گفت: باید دریا از حاشیه توصیه به متن ساخت اصلی توسعه پایدار تبدیل شود؛ توسعهای که در آن حفاظت از محیطزیست مانع تولید نیست، بلکه پیششرط پیشرفت، سرمایهگذاری اقتصادی، امنیت زیستی و رفاه اجتماعی استانهای ساحلی است.
وی با اشاره به وضعیت خزر اظهار کرد: دریای خزر به عنوان بزرگترین پهنه بسته آبی جهان، بسیار حساس، شکننده و آسیبپذیر است و امروز با چالشهای متقاطع و ساختاری از جمله کاهش سطح و تراز آب و آلودگیهای محیطزیستی مواجه است.
وی افزود: بر اساس جدیدترین مدلهای اقلیمی و گزارشهای مراجع معتبر بینالمللی، خزر با پدیدهای بیسابقه و نگرانکننده مواجه است. عقبنشینی و کاهش سریع تراز آب، کاهش آبدهی رودخانهها و افزایش نرخ تبخیر ناشی از گرمایش جهانی، در مجموع تراز آب خزر را دستخوش افت تاریخی کرده است.
استاندار گیلان تصریح کرد: این عقبنشینی تنها یک تغییر سطحی نیست، بلکه به معنای جابهجایی بستر دریا، کمعمق شدن و خشک شدن بخشهایی از دریا، از بین رفتن زیستگاههای ساحلی، کاهش تنوع زیستی و کاهش کارکرد تأسیسات شیلاتی و صیادی است.
وی ادامه داد: ورود سالانه میلیونها مترمکعب فاضلاب شهری و صنعتی، پسابهای کشاورزی و آلودگیهای ناشی از پلاستیکها نیز از طریق شریانهای حیاتی، کیفیت آب دریای خزر را با چالشی اساسی مواجه کرده است.
استاندار گیلان افزود: ورود گونههای مهاجم، صید غیرمجاز و تخریب زیستگاهها و ذخایر ارزشمند ماهیان مهم خزر، از جمله ماهیان خاویاری و ماهی آزاد، میتواند این گونهها را به آستانههای بحرانی برساند. فک خزری نیز به عنوان تنها پستاندار این دریا، امروز در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض قرار دارد.
وی تأکید کرد: این موارد زنگ خطرهایی است که یادآوری میکند ظرفیت زیستی خزر بینهایت نیست.
استاندار گیلان با اشاره به ظرفیتهای طبیعی استان گفت: گیلان ۲۷۱ کیلومتر نوار ساحلی و سه زیستگاه تالابی با ارزش بینالمللی دارد و در خط مقدم مسئولیت جمهوری اسلامی ایران در صیانت از این سرمایه طبیعی قرار گرفته است.
حق شناس افزود: ایران هر ساله میزبان صدها هزار پرنده مهاجر و زمستانگذران است و خزر نیز گذرگاه پروازی و یکی از ذخایر عظیم ژنتیکی و محل تخمریزی و پرورش نوزادان ماهیان آبزی به شمار میرود.
استاندار گیلان اظهار کرد: اگر تالابهای ساحلی همچون تالاب انزلی به دلیل ورود فاضلاب یا عقبنشینی جریان آب نابود شوند و کارکردها و خدمات خود را از دست بدهند، نه تنها اقتصاد صیادی و گردشگری آسیب میبیند، بلکه یک زنجیره زیستی بیننسلی و بینالمللی نیز از هم گسسته خواهد شد.
وی گفت: بنابراین حفظ و نگهداری دریای خزر یک پروژه عمرانی نیست، بلکه یک مأموریت راهبردی، حاکمیتی و تمدنی است.
وی تصریح کرد: میتوان از این ظرفیت برای اجرای یک طرح آزمایشی و پایلوت در زمینه اجرای استانی تعهدات کنوانسیون تهران در ایران استفاده کرد و از این ابزار دیپلماتیک برای مطالبه در سطح منطقه نیز بهره گرفت.
استاندار گیلان گفت: در نخستین اجلاس استانداران استانهای ساحلی کشورهای حاشیه خزر که در روزهای ۲۷ و ۲۸ آبان ۱۴۰۴ برگزار شد، در سخنرانی ابتدایی پنل محیطزیست و بیانیه پایانی، بر اهمیت حفاظت از محیطزیست دریای خزر در کنار گردشگری، حملونقل و اقتصاد دریامحور تأکید شد.
وی افزود: در این اجلاس همچنین تأکید شد که مقابله با چالشهای محیطزیستی خزر تنها از طریق همکاری فرامرزی و مشترک میان پنج کشور ساحلی امکانپذیر است.
وی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران، روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان، پنج کشور ساحلی دریای خزر هستند و معتقدیم اقتصاد دریامحور به عنوان یکی از مسیرهای توسعه کشورهای ساحلی، بر بهرهوری پایدار از منابع و پهنههای آبی تأثیر بسزایی دارد و استفاده از ظرفیت دریا در کنار حفاظت از محیطزیست دریایی میتواند به رشد اقتصادی، اشتغال و افزایش تولید منجر شود.
استاندار گیلان افزود: این سخنان باید از سطح تدبیر و بیان چالشها به برنامه اقدام عملیاتی تبدیل شود؛ از این رو پنج پیشنهاد عملیاتی و ساختاری ارائه میشود.
وی نخستین پیشنهاد را «تصویب و ابلاغ سند آمایش دریایی استانهای ساحلی» عنوان کرد و گفت: دومین پیشنهاد، تشکیل کارگروه دائمی انطباق با تغییر تراز آب خزر است.
استاندار گیلان ادامه داد: سومین پیشنهاد، راهاندازی مرکز پایش هوشمند و سامانه دادههای یکپارچه خزر، چهارمین پیشنهاد اجرای طرح احیای تالابهای دریایی و رودخانههای حوضههای آبی و پنجمین پیشنهاد نیز توسعه گردشگری مسئولانه است.
وی گفت: دریای خزر میراث گذشتگان ما نیست، بلکه امانت فرزندان ما و نسلهای آینده است، امروز با تصمیمگیریهای شجاعانه، محور و هماهنگ میتوانیم در مسیر توسعه پایدار و جامعهمحور موفق باشیم، اما اگر با تصمیمهای جزیرهای و منفعلانه فرصتها را از دست بدهیم، فردا باید هزینههای گزاف فرسایش، نابودی ذخایر شیلاتی و خشکیدن تالابهایمان را بپردازیم.
وی تأکید کرد: بنابراین چارهای نداریم مگر اینکه با دریا زندگی کنیم؛ با عقلانیت، دانش، حفاظت قاطع و توسعه پایدار.
استاندار گیلان گفت: بیاییم در این روز همپیمان شویم تا با دیپلماسی و فعالیتهای علمی و فناوری، دریای نسلهای آینده را آبی، پربرکت، زنده و الهامبخش حفظ کنیم.