نورنیوز-گروه اجتماعی: آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما بررسی وضعیت آلایندهها نشان میدهد که در بخش قابل توجهی از روزهای آلوده، افزایش غلظت ذرات معلق بهویژه PM2.5 نقش اصلی را داشته است. خشکی زمین، افزایش دما و وزش باد نیز از عوامل مؤثر در تشدید گردوغبار و انتقال آن به مناطق شهری عنوان شدهاند.
فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، درباره علت اصلی آلودگی هوای پایتخت در روزهای اخیر اظهار کرد: اگرچه در برخی روزها افزایش غلظت آلاینده ازن موجب بالا رفتن شاخص کیفیت هوا شده، اما بخش قابل توجهی از روزهای آلوده ناشی از افزایش غلظت ذرات معلق، بهویژه ذرات کوچکتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5)، بوده است.
خشکی زمین چگونه تهران را آلوده میکند؟
کریمی یکی از عوامل مؤثر در افزایش گردوغبار را خشکی زمین و افزایش دما دانست و گفت در سالهای گذشته برخی مناطق اطراف تهران و استانهای همجوار، از جمله محدودههایی در قزوین، ساوه و قم، دارای کانونهای آبی، آبراههها یا پهنههای موقت آبی بودهاند.
به گفته وی، تشدید خشکسالی موجب خشک شدن بخشهایی از این مناطق شده و همین موضوع قابلیت آنها را برای تبدیل شدن به کانونهای گردوغبار افزایش داده است.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران توضیح داد: زمانی که خاک رطوبت کافی داشته باشد، ذرات خاک به یکدیگر میچسبند و در برابر جریان باد مقاومت بیشتری دارند، اما با خشک شدن زمین، بهویژه در بستر آبراههها و پهنههای آبی خشکشده، امکان جابهجایی ذرات افزایش پیدا میکند.
وی افزود: وزش باد و جریانهای عمودی و افقی هوا میتواند ذرات گردوغبار را از این کانونها به سمت مناطق شهری منتقل کند و موجب افزایش غلظت آلایندهها شود.
چرا PM2.5 خطرناکتر و ماندگارتر است؟
کریمی با اشاره به اهمیت اندازه ذرات در میزان ماندگاری آنها در هوا گفت ذرات درشتتر گردوغبار پس از مدتی تحت تأثیر نیروی گرانش تهنشین میشوند، اما ذرات کوچکتر از ۲.۵ میکرون به دلیل اندازه بسیار کوچک خود، مدت بیشتری در هوا باقی میمانند و میتوانند مسافت بیشتری را طی کنند.
به همین دلیل، افزایش غلظت PM2.5 میتواند تأثیر قابل توجهی بر شاخص کیفیت هوا داشته باشد.
نقش باد در افزایش آلودگی هوای تهران
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران همچنین وزش بادهای نسبتاً شدید در هفتههای اخیر را یکی دیگر از عوامل مؤثر در جابهجایی گردوغبار و ورود آن به پهنههای شهری عنوان کرد.
به گفته کریمی، زمانی که سرعت باد از حد مشخصی بیشتر میشود، امکان بلند شدن و انتقال ذرات خاک افزایش پیدا میکند و همین مسئله میتواند غلظت ذرات معلق را در مناطق شهری افزایش دهد.
ازن؛ آلاینده مهم در فصل گرم
در کنار ذرات معلق، ازن نیز یکی از آلایندههای مهم در فصل گرم سال است. غلظت ازن معمولاً در ساعات میانی روز افزایش پیدا میکند و این روند از حدود ساعت ۱۰ یا ۱۱ صبح آغاز میشود.
با افزایش دما و رسیدن به ساعات اوج گرما، میزان ازن نیز بیشتر میشود و این شرایط معمولاً تا حدود ساعت پنج یا شش بعدازظهر ادامه دارد. پس از کاهش تابش خورشید و دما، غلظت ازن نیز روند کاهشی پیدا میکند.
کریمی گفت معمولاً از حدود ساعت هفت شب غلظت ازن کاهش مییابد و این روند تا روز بعد ادامه پیدا میکند. با افزایش مجدد تابش خورشید در ساعات میانی روز، غلظت این آلاینده نیز دوباره افزایش مییابد.
وی البته تأکید کرد که وضعیت ازن در سال جاری، دستکم تا این مقطع، نسبت به سال گذشته و برخی سالهای قبل به گونهای نبوده که بهطور مستمر آلاینده شاخص باشد.
آیا روزهای آلوده تهران ادامه دارد؟
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با اشاره به تداوم فصل گرم گفت احتمال مشاهده روزهای آلوده ناشی از گردوغبار تا پایان این فصل همچنان وجود دارد.
به گفته وی، ادامه خشکی زمین و وقوع دورههای وزش باد میتواند شرایط را برای افزایش غلظت ذرات معلق فراهم کند.
کریمی توضیح داد که افزایش ذرات معلق ناشی از گردوغبار معمولاً در دو مقطع از سال بیشتر مورد توجه قرار میگیرد؛ یکی در ابتدای بهار همزمان با افزایش دورههای وزش باد و دیگری در فصل تابستان که خشکی و گرمای هوا تشدید میشود.
بارشها میتوانند گردوغبار را کاهش دهند
با افزایش بارشها و آغاز ناپایداریهای جوی در نیمه دوم سال، رطوبت خاک افزایش پیدا میکند و ذرات خاک انسجام بیشتری مییابند. در نتیجه، حتی در صورت وزش باد، احتمال بلند شدن و انتقال گسترده گردوغبار کاهش پیدا میکند.
بر این اساس، تا زمان آغاز بارشهای مؤثر و بازگشت رطوبت به سطح خاک، در صورت تداوم گرمای هوا و وقوع بادهای قابل توجه، احتمال افزایش غلظت ذرات معلق و تجربه روزهای آلوده در تهران همچنان وجود خواهد داشت.