پاییز پربارش؛ فرصتی طلایی و کوتاه‌مدت برای مدیریت بحران آب در ایران

نورنیوز-گروه اجتماعی: بررسی جدیدترین مدل‌های پیش‌بینی فصلی و داده‌های اقلیمی نشان می‌دهد که ایران در پاییز امسال با فصلی پربارش نسبت به سال‌های اخیر روبه‌رو خواهد بود. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اخیراً اعلام کرده که احتمال شکل‌گیری پدیده النینو در تابستان ۲۰۲۶ حدود ۸۰ درصد است و این احتمال تا پاییز و زمستان به بیش از ۹۰ درصد می‌رسد.النینو که با گرم شدن غیرعادی آب اقیانوس آرام شناخته می‌شود، معمولاً بارش پاییز و زمستان ایران را افزایش می‌دهد.بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، تمام ماه‌های پاییز (مهر، آبان و آذر) از بارش بالاتر از نرمال برخوردار خواهند بود اما اوج این بارش‌ها در ماه اکتبر (۱۰ مهر تا ۱۰ آبان) متمرکز شده است.انتظار می‌رود سامانه‌های بارشی متعددی وارد کشور شوند و بخش‌های وسیعی از ایران، به‌ویژه نیمه شمالی، غربی و مناطق زاگرس را تحت تأثیر قرار دهند.حالا دولت دو ماه فرصت دارد تا با اقدامات هوشمندانه، این موهبت الهی را به فرصتی برای توسعه و پیشرفت تبدیل کند.سه محور اساسی پیشنهاد می‌شود:

مدیریت پیشگیرانه سیلاب؛ کاهش خسارت به جای جبران خسارت

پدیده النینو علاوه بر بارش‌های مفید، می‌تواند سیلاب‌های مخربی نیز به همراه داشته باشد.با توجه به پیش‌بینی بارش‌های فراتر از نرمال، ضروری است دولت از همین امروز اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار دهد. لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها، ساماندهی حریم رودخانه‌ها و ممنوعیت ساخت‌وساز در بستر و حریم رودخانه‌ها و مناطق سیل‌خیز از جمله اقدامات فوری است که می‌تواند خسارات احتمالی را به حداقل برساند.

تجربه نشان داده که اقدامات پیشگیرانه مانند لایروبی، ساماندهی حریم رودخانه‌ها و آزادسازی بستر و حریم رودخانه‌ها از اولویت‌های مدیریت ریسک سیلاب محسوب می‌شود.ایجاد و تقویت سیستم‌های هشدار سیلاب نیز می‌تواند نقش حیاتی در کاهش تلفات و خسارات ایفا کند.

ذخیره‌سازی حداکثری آب؛ از سازه‌های سطحی تا تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها

هر قطره باران در شرایط کم‌آبی ایران، سرمایه‌ای گران‌بهاست. دولت باید با بهره‌گیری از تمام ظرفیت‌های موجود، حداکثر آب ممکن را ذخیره کند. آبگیری سدها و سازه‌های سطحی در اولویت است، اما نباید از روش‌های نوین و کارآمد تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها غافل شد. اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی با هدف تزریق سالانه یک میلیارد مترمکعب آب به آبخوان‌های ایران، می‌تواند در این فصل پربارش به طور جدی پیگیری شود. تجربه نشان داده که سیستم‌های پخش سیلاب تا ۷۰ درصد سیلاب انحرافی را مهار و به تغذیه آبخوان‌ها اختصاص می‌دهند.این روش‌ها ضمن کاهش تبخیر، سفره‌های زیرزمینی را برای ماه‌های خشک سال تقویت می‌کنند و فشار بر چاه‌های موجود را کاهش می‌دهند.

بروکراسی‌زدایی و مشوق‌های کشاورزی؛ گامی به سوی خودکفایی

پاییز پربارش، فرصتی بی‌نظیر برای جهش تولید در بخش کشاورزی است. دولت با طراحی مشوق‌های مؤثر و بروکراسی‌زدایی از فرآیندهای اداری، می‌تواند کشاورزان را به حداکثر کاشت ممکن تشویق کند. ارائه مشوق‌های مؤثر برای کاهش وابستگی به واردات، یکی از راهبردهای کلیدی است. با توجه به اینکه ایران سالانه بین ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار صرف واردات محصولات اساسی کشاورزی می‌کند، هر اقدامی که تولید داخل را افزایش دهد، تأثیر مستقیمی بر کاهش خروج ارز از کشور خواهد داشت.

وزیر جهاد کشاورزی پیش‌تر اعلام کرده که نیاز ارزی کشور برای واردات محصولات کشاورزی و کالاهای اساسی به ۸ میلیارد دلار کاهش یافته است. با بهره‌گیری از بارش‌های پیش‌رو و تشویق کشاورزان به کشت حداکثری، می‌توان این رقم را بیش از پیش کاهش داد و گام بلندی در مسیر خودکفایی برداشت.مدیریت پیشگیرانه سیلاب، ذخیره‌سازی حداکثری آب و تشویق کشاورزان به کشت حداکثری، سه محوری است که می‌تواند این بارش‌ها را از یک تهدید احتمالی به یک فرصت طلایی برای توسعه پایدار کشور تبدیل کند.زمان، طلایی‌ترین سرمایه امروز است؛ نباید اجازه داد این فرصت از دست برود.