نورنیوز-گروه بینالملل: اظهارات اخیر مقامات اوکراینی درباره حادثه هدف قرار گرفتن کشتی تجاری ایران در دریای خزر، صحنهای متفاوت از مواضع اولیه کییف را رقم زده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، با طرح ادعاهایی علیه جمهوری اسلامی ایران و تلاش برای قرار دادن خود در جایگاه مدافع غرب در برابر تهران و مسکو، به توجیه این اقدام پرداخت؛ اما تنها چند روز بعد، مواضع وزیر خارجه این کشور نشانههایی از عقبنشینی آشکار و تلاش برای مهار تبعات این رفتار را نشان داد.
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، در گفتوگوی تلفنی با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرد که کشورش به دنبال تشدید تنش نیست و هدفی برای هدف قرار دادن کشتیهای غیرنظامی ایرانی نداشته است. این تغییر موضع، هرچند میتواند گامی در مسیر کاهش تنش تلقی شود، اما نمیتواند مسئولیت اقدام صورتگرفته و ضرورت جبران خسارتهای وارده را از میان ببرد.
اقتدار ایران؛ عامل تغییر محاسبات بازیگران متخاصم
عقبنشینی دیپلماتیک کییف را نمیتوان صرفاً یک اقدام سیاسی معمولی ارزیابی کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب واقعیتهای قدرت منطقهای و توان بازدارندگی ایران تحلیل کرد. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات و تعرض به منافع ملی خود، سیاستی مبتنی بر واکنش محاسبهشده و قاطع اتخاذ میکند.
رفتارهای اخیر زلنسکی نیز بیش از آنکه نشاندهنده ابتکار مستقل باشد، در چارچوب تلاش برای جلب حمایتهای بیشتر آمریکا و غرب قابل تحلیل است؛ بهویژه در شرایطی که واشنگتن نشانههایی از محدود کردن حمایتهای خود از کییف بروز داده و حتی درباره ورود به برخی ماجراجوییهای منطقهای هشدار داده است.
توان دفاعی بومی ایران، یکی از مهمترین مؤلفههای این معادله است؛ ظرفیتی که طی سالهای گذشته در عرصههای مختلف به اثبات رسیده و موجب تغییر محاسبات بسیاری از بازیگران خارجی شده است. واکنشهای بینالمللی به حادثه کشتی ایرانی نیز نشان داد که حتی متحدان نزدیک روسیه و دیگر بازیگران جهانی، پیامدهای هرگونه افزایش تنش با ایران را جدی میدانند. میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی مستقر در وین، نیز با اشاره به تغییر موضع کییف، اعلام کرد که اظهارات اولیه اوکراین درباره این موضوع متکبرانه بود و اکنون این کشور برای جلوگیری از تشدید تنش، رویکرد خود را تغییر داده است.
حق پاسخ ایران؛ اصلی که با تغییر مواضع سیاسی از بین نمیرود
تلاش اوکراین برای تأکید بر نبودن قصد قبلی برای هدف قرار دادن کشتی غیرنظامی ایران، نمیتواند به معنای پایان یافتن مسئولیت حقوقی و سیاسی این اقدام باشد. امنیت ملی عرصه تعارفات نیست و هیچ کشوری نمیتواند با استناد به ادعاهای بعدی، تعرض به منافع یک کشور دیگر را بدون پیامد باقی بگذارد.
ایران همواره اعلام کرده است که منشأ تهدید علیه امنیت خود را هدفی مشروع برای دفاع میداند و در برابر اقدامات خصمانه، از ابزارهای قانونی و بازدارنده خود استفاده خواهد کرد. در همین چارچوب، سیدعباس عراقچی نیز در پاسخ به تماس وزیر خارجه اوکراین، هرگونه تعرض به شهروندان یا منافع جمهوری اسلامی ایران را غیرقابل قبول دانست و بر ضرورت جبران کامل خسارات تأکید کرد.
دیپلماسی و قدرت دفاعی، دو ضلع مکمل اقتدار ایران هستند؛ از یک سو مسیر گفتوگو برای مدیریت بحران باز است و از سوی دیگر، حقوق ایران برای پاسخگویی به اقدامات آسیبزا محفوظ خواهد ماند.
اروپا و آزمون صداقت در ادعای صلحطلبی
در این میان، نقش اروپا نیز قابل تأمل است. مقامهای اروپایی از جمله مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، از گفتوگوی تهران و کییف استقبال کردهاند؛ اما این مواضع زمانی معنا پیدا میکند که با رفتار عملی همراه باشد.
اروپا نمیتواند از یک سو خود را حامی صلح معرفی کند و از سوی دیگر با تأمین تسلیحات و حمایت سیاسی از اوکراین، زمینه استمرار اقدامات تنشآمیز را فراهم آورد. اگر اروپا واقعاً به دنبال کاهش بحرانهاست، باید میان نقش میانجی و نقش طرف درگیر، یکی را انتخاب کند.
همچنین تجربه سالهای گذشته نشان داده است که سیاست فشار و تلاش برای امتیازگیری از ایران، نتیجهای نداشته است. جمهوری اسلامی ایران همانگونه که در برابر فشارهای آمریکا ایستادگی کرده، در برابر فشارهای سیاسی اروپا نیز بر مبنای منافع ملی خود تصمیم خواهد گرفت.
هرگونه محاسبهای که تصور کند ایجاد تنش علیه ایران میتواند این کشور را به عقبنشینی وادار کند، با واقعیتهای منطقه سازگار نیست. ایران نشان داده است که امنیت و منافع ملی خود را با قدرت مدیریت میکند و اجازه نخواهد داد هیچ بازیگری با اقدامات خصمانه، قواعد امنیتی منطقه را یکجانبه تغییر دهد.
نورنیوز