نورنیوز-گروه اجتماعی: امید قبادی در مراسم «انعقاد تفاهمنامه همکاری میان دانشکده مهندسی صنایع و سیستمهای مدیریت دانشگاه صنعتی امیرکبیر و انجمن اهدای عضو ایرانیان با هدف پیادهسازی روشهای بهینهسازی و دادهمحور در فرآیندهای اهدای عضو کشور» که امروز شنبه سوم مرداد ماه در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد، گفت: مهندسی صنایع میتواند با بهینهسازی فرآیندها، در نظام اهدای عضو و پیوند در نجات جان انسانها نقشآفرین باشد.
قبادی با تشریح وضعیت بیماران نیازمند پیوند، گفت: اگر به بخش پیوند قلب کودکان بیمارستان شهید رجایی تهران بروید، مادرانی را میبینید که هفتهها و ماهها در انتظار عضوی مناسب برای فرزندشان هستند. آنچه ما را به ادامه این مسیر وادار میکند، نه دیدن مرگ بیماران، بلکه رنج خانوادهها و مادرانی است که لحظهبهلحظه برای زنده ماندن فرزندشان دعا میکنند.
نایبرئیس هیئتمدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به تاریخچه پیوند اعضا در ایران، اظهار کرد: دو هفته پیش از رحلت امام خمینی(ره)، استاد ایرج فاضل فتوای جواز پیوند اعضا از افراد مرگ مغزی را دریافت کرد که نقطه عطفی در تاریخ پزشکی ایران بود. با این حال، تصویب قانون مربوط به پیوند اعضا در مجلس حدود ۱۱ سال به طول انجامید و سرانجام این قانون در سال ۱۳۷۹ به تصویب رسید. پس از آن ایران مسیر پیشرفت در این حوزه را با سرعت طی کرد. نخستین پیوندهای کلیه، قلب، کبد، ریه و لوزالمعده نیز توسط پیشگامان این حوزه در کشور انجام شد.
از دست رفتن رتبه اول ایران در اهدای عضو بعد از ۱۵ سال
وی با اشاره به جایگاه بینالمللی ایران در حوزه پیوند اعضا، گفت: ایران به مدت ۱۵ سال رتبه نخست اهدای عضو در آسیا را در اختیار داشت، اما طی ماههای اخیر به دلیل برخی ضعفهای زیرساختی، این جایگاه را به امارات متحده عربی واگذار کرده است. البته این کشور از آموزشها و تجربیات متخصصان ایرانی بهره برده و پیشرفت آن مایه افتخار است، اما انتظار میرود با رفع مشکلات داخلی، ایران دوباره جایگاه پیشین خود را به دست آورد.
به گفته قبادی؛ ایران از معدود کشورهای منطقه است که توان انجام همه انواع پیوند اعضا را دارد و علاوه بر آن، آموزش این حوزه را نیز به بسیاری از کشورهای جهان ارائه میدهد. همچنین مرکز پیوند کبد شیراز با انجام حدود ۷۰۰ عمل پیوند کبد در سال، بزرگترین مرکز پیوند کبد جهان به شمار میرود و سیدعلی ملکحسینی بهعنوان یکی از چهرههای شاخص این حوزه در سطح بینالمللی شناخته میشود.
وی با اشاره به افتخارات متخصصان ایرانی اظهار کرد: دکتر کتایون نجفیزاده در سال ۲۰۲۴ از سوی بزرگترین انجمن بینالمللی پیوند اعضا به عنوان «تأثیرگذارترین بانوی جهان در حوزه اهدای عضو» معرفی شد. همچنین وی در هیئت سیاستگذاری یکی از مهمترین سازمانهای بینالمللی اهدای عضو نیز عضویت دارد که نشاندهنده جایگاه علمی ایران در این عرصه است.
قبادی با اشاره به چالشهای موجود گفت: با وجود این دستاوردها، همچنان هر دو تا سه ساعت یک بیمار در فهرست انتظار پیوند جان خود را از دست میدهد، در حالی که تنها راه نجات بسیاری از این بیماران، استفاده از اعضای افراد دچار مرگ مغزی است.
وی با بیان اینکه پس از مرگ مغزی حداکثر تا ۱۴ روز میتوان اعضای بدن را برای پیوند حفظ کرد، افزود: پذیرش مرگ مغزی برای خانوادهها دشوار است و همین موضوع روند رضایت برای اهدای عضو را با چالش مواجه میکند. از سوی دیگر، برخی اعضا مانند قلب و ریه تنها در مدت کوتاهی قابلیت پیوند دارند و انتقال سریع آنها اهمیت حیاتی دارد.
نایبرئیس هیئتمدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان با اشاره به آمار بالای تصادفات در ایران، ادامه داد: مهمترین عامل مرگ مغزی تصادفات جادهای است و در ایران ۱۶ تا ۲۰۰ هزار تصادف اتفاق میافتد که اکثر آنها جوانان هستند. سالانه بین پنج تا هشت هزار مورد مرگ مغزی در کشور رخ میدهد که حدود سه هزار نفر از آنها قابلیت اهدای عضو دارند، اما در نهایت تنها حدود هزار مورد به اهدای عضو منجر میشود؛ در نتیجه حدود هشت هزار عضو قابل پیوند هر سال از دست میرود. مهمترین علت این وضعیت نیز ناآگاهی عمومی نسبت به مفهوم مرگ مغزی و ضعف زیرساختهاست.
وی با بیان اینکه بخشی از فرآیند اخذ رضایت فرهنگی است، گفت: در این زمینه سند ملی فرهنگی ایران در دستور کار است که از طریق شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال پیگیری است.
قبادی با اشاره به همکاری انجمن اهدای عضو ایرانیان با دانشگاه صنعتی امیرکبیر، گفت: بررسیها نشان داد بسیاری از چالشهای اهدای عضو، پزشکی نیست و به مدیریت، طراحی فرآیندها و لجستیک مربوط میشود. برای مثال، اگر قلب یک فرد مرگ مغزی در بوشهر به بیماری در مشهد اختصاص یابد، کل فرآیند برداشت، انتقال و تحویل عضو باید در کمتر از ۱۲۰ دقیقه انجام شود. این موضوع بدون طراحی دقیق شبکه حملونقل امکانپذیر نیست.
وی افزود: با همکاری متخصصان، سامانه انتقال هوایی اعضای پیوندی طراحی شده است تا همزمان با تعیین گیرنده عضو، بهترین مسیر انتقال نیز مشخص شود. با این حال در ایران تنها حدود ۲۸ درصد جامعه شناخت کافی از این موضوع دارد و اخذ رضایت گاهی بین ۶ تا ۹۰ ساعت طول میکشد.
حدود ۲۸ درصد ظرفیت کشور برای پیوند استفاده میشود
نایبرئیس هیئتمدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان با تأکید بر لزوم اصلاح ساختارها، گفت: علاوه بر فرهنگسازی، ساختار اجرایی کشور نیز نیازمند اصلاح است. در بسیاری از کشورها، واحدهای تخصصی و مستقل اهدای عضو با استانداردهای مشخص فعالیت میکنند، اما در ایران این واحدها هنوز با محدودیتهای ساختاری، کمبود نیروی انسانی و پوشش ناکافی مواجهاند. هماکنون تنها حدود ۲۸ درصد ظرفیت کشور در شناسایی و استفاده از موارد مرگ مغزی پوشش داده میشود. اگر زیرساختها، مدیریت و فرآیندها اصلاح شود، ایران میتواند دوباره جایگاه برتر خود را در آسیا بازیابد.
نایبرئیس هیئتمدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان اظهار کرد: تصور رایج این است که موفقیت در اهدای عضو تنها به تجهیزات پزشکی وابسته است، در حالی که بخش مهمی از موفقیت این نظام به طراحی صحیح فرآیندها، مدیریت، لجستیک و فرهنگسازی بستگی دارد.
وی با اشاره به نقش مهندسی صنایع در این میان گفت: اگر بتوانیم فرآیندها را بازطراحی کنیم، گلوگاههای اجرایی را برطرف سازیم و زیرساختهای لازم را توسعه دهیم، میتوانیم تعداد بیشتری از بیماران را نجات دهیم و از هدر رفتن اعضای قابل پیوند جلوگیری کنیم.