نورنیوز-گروه اجتماعی: نتایج یک مطالعه تازه در حوزه بیماریهای روماتیسمی نشان میدهد آرتروز دست فقط به مفاصل محدود نمیشود و شاید ردپای آن را بتوان در دهان هم جستوجو کرد. پژوهشگران دانشگاه سیدنی و دانشگاه سنترال ساوت چین با بررسی نمونه بزاق مبتلایان، به این نتیجه رسیدند که ترکیب میکروبهای دهان در افراد دارای آرتروز علامتدار دست با افراد سالم تفاوت دارد و این اختلاف میتواند با شدت علائم بیماری ارتباط داشته باشد.
آرتروز دست یکی از مشکلات شایع مفصلی است که میتواند زندگی روزمره افراد را دشوار کند. این بیماری معمولا با درد، خشکی مفصل، کاهش قدرت گرفتن اشیا و محدود شدن حرکت انگشتان همراه است. وقتی دستها درگیر میشوند، کارهای سادهای مانند باز کردن درِ بطری، نوشتن، بستن دکمه لباس یا گرفتن وسایل میتواند دردناک و سخت شود. به همین دلیل، آرتروز دست فقط یک مشکل موضعی نیست، بلکه میتواند کیفیت زندگی، استقلال فرد و توانایی انجام کارهای روزانه را بهطور جدی کاهش دهد.
در سالهای اخیر، توجه دانشمندان به نقش «میکروبیوم» بیشتر شده است. میکروبیوم به مجموعه باکتریها و دیگر میکروبهایی گفته میشود که در بخشهایی از بدن مانند دهان و روده زندگی میکنند. همه این میکروبها مضر نیستند و بسیاری از آنها در حفظ سلامت بدن نقش دارند. اما وقتی تعادل این جامعه میکروبی به هم میخورد، ممکن است التهاب در بدن افزایش یابد یا مسیرهای زیستی خاصی فعال شوند. از آنجا که التهاب با بسیاری از بیماریهای مفصلی ارتباط دارد، بررسی رابطه میان میکروبهای دهان، روده و آرتروز دست میتواند به شناخت بهتر این بیماری کمک کند.
محققان دانشگاه سیدنی و دانشگاه سنترال ساوت چین در پژوهشی تازه، ارتباط میان برهمخوردن تعادل میکروبهای دهان و آرتروز علامتدار دست را بررسی کردهاند. این پژوهش به جای تمرکز صرف بر مفاصل، به محیط میکروبی دهان و ارتباط احتمالی آن با روده توجه داشته است. موضوع اصلی مطالعه این بود که آیا تغییر در ترکیب باکتریهای دهان میتواند با درد، خشکی و شدت علائم آرتروز دست همراه باشد یا نه. پژوهشگران همچنین به این نکته توجه کردند که میکروبیوم دهان و روده با یکدیگر ارتباط نزدیکی دارند و تغییر در یکی از آنها ممکن است بر دیگری اثر بگذارد.
برای انجام این پژوهش، نمونه بزاق ۵۲ نفر مبتلا به آرتروز علامتدار دست و ۷۱۲ نفر بدون این بیماری بررسی شد. افراد مبتلا از یک مطالعه اجتماعی درباره آرتروز انتخاب شده بودند. پژوهشگران برای شناسایی و مقایسه باکتریهای موجود در بزاق از روشی به نام توالییابی ژن RNA ریبوزومی استفاده کردند. به زبان ساده، این روش مانند خواندن بخشی از «اثر انگشت ژنتیکی» باکتریهاست و به دانشمندان کمک میکند بفهمند چه نوع باکتریهایی در یک نمونه وجود دارند و ترکیب کلی آنها چگونه است. سپس نمونههای افراد دارای علائم آرتروز دست با نمونههای افراد بدون این بیماری مقایسه شد.
یافتهها نشان دادند نمونههای بزاق افراد مبتلا به آرتروز علامتدار دست، در مقایسه با افراد بدون این بیماری، تنوع میکروبی کمتری داشتند و ترکیب باکتریهای دهان آنها تغییر کرده بود. تنوع میکروبی کمتر به این معناست که جامعه باکتریایی دهان از نظر تعداد و گوناگونی گروههای میکروبی فقیرتر شده است. در میان باکتریها، مقدار باکتریهایی به نام تریکوکوکوس در افراد مبتلا بیشتر بود و هرچه میزان این باکتری بالاتر بود، شدت علائم آرتروز دست نیز بیشتر گزارش شد.
همچنین پژوهشگران مشاهده کردند که فراوانی تریکوکوکوس در دهان با یک مسیر سوختوسازی در میکروبیوم روده به نام مسیر متابولیسم تیروزین ارتباط مثبت دارد. تیروزین نوعی ماده سازنده در بدن است که در فرایندهای زیستی نقش دارد، و مسیرهای مرتبط با آن پیشتر نیز در ارتباط با آرتروز دست مطرح شده بودند. افزون بر این، در افراد مبتلا به آرتروز علامتدار دست، ارتباط میان میکروبیوم دهان و روده ضعیفتر از افراد سالم بود، یعنی هماهنگی میان این دو جامعه میکروبی بهنوعی دچار اختلال شده بود.
اهمیت این یافتهها در آن است که نگاه به آرتروز دست را از یک مشکل صرفا مفصلی فراتر میبرد. اگرچه مفصل محل اصلی درد و خشکی است، اما ممکن است عوامل دورتر، مانند وضعیت باکتریهای دهان و روده، در روند التهاب و شدت علائم نقش داشته باشند. این موضوع میتواند در آینده راه را برای بررسی روشهای تازه پیشگیری یا مدیریت بیماری باز کند؛ برای نمونه، توجه بیشتر به سلامت دهان، تغییرات میکروبی و ارتباط آنها با التهاب عمومی بدن.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که این مطالعه از نوع مشاهدهای است و نمیتواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند. یعنی هنوز نمیتوان گفت تغییر باکتریهای دهان باعث آرتروز دست میشود یا خود بیماری و شرایط همراه آن موجب تغییر در میکروبیوم دهان شده است.
با وجود این محدودیتها، نتایج پژوهش نشان میدهند که برهمخوردن تعادل میکروبهای دهان و اختلال در شبکه ارتباطی دهان و روده با آرتروز علامتدار دست همراه است. پژوهشگران میگویند برای تأیید این ارتباطها به مطالعات بزرگتر نیاز است. همچنین مطالعات طولانیمدت لازم است تا مشخص شود آیا تغییرات میکروبی پیش از بروز آرتروز دست رخ میدهند یا پیامد بیماری هستند. پاسخ به این پرسش میتواند به درک بهتر مسیر شکلگیری بیماری و شاید طراحی روشهای کمکی برای کاهش علائم کمک کند.
این نتایج جالب علمیپژوهشی در نشریه دسترسی آزاد RMD Open منتشر شدهاند. این نشریه در حوزه بیماریهای روماتیسمی و اسکلتیعضلانی فعالیت دارد و به انتشار پژوهشهایی درباره بیماریهایی مانند آرتروز و دیگر اختلالات مفصلی میپردازد.
ایسنا