نورنیوز-گروه اجتماعی: فرحناز هاشمیپور روانشناس با بیان اینکه در سالهای اخیر تب زیبایی و تقاضا برای عملهای زیبایی در جامعه بهویژه در میان جوانان افزایش یافته است، گفت: این اتفاق عمدتا به دلیل فشار شبکههای اجتماعی و تغییر استانداردهای زیبایی است. جوانان با دیدن تصاویر بینقص اما دستکاری شده، احساس میکنند باید شبیه آنها شوند.
وی در خصوص این امر یک نیاز واقعی است یا اختلال در تصویر بدنی؟ اظهار کرد: در بسیاری از موارد، این میل به تغییر، یک نیاز واقعی جسمی نیست، بلکه ریشه در «تصور نادرست از بدن» دارد؛ یعنی فرد نقصهای کوچکی را میبیند که دیگران متوجه آنها نیستند و هرچه بیشتر عمل کند، باز هم احساس میکند کامل نیست.
این روانشناس با بیان اینکه بسیاری از افراد تصور میکنند با تغییرات ظاهری، مشکلات عاطفی یا اجتماعی آنها حل میشود گفت: باید هشدار داد که جراحی زیبایی، درمان دردهای روانی نیست؛ یعنی تغییر ظاهر شاید برای مدتی خوشحالی ایجاد کند، اما نمیتواند جایگزین رشد درونی و حل مشکلات عاطفی شود. مرز این دو زمانی مشخص میشود که عمل زیبایی از "بهبود یک نقص" به "جستجوی کمال بیحد و مرز" تبدیل شود. وقتی فرد پس از هر عمل، بلافاصله روی نقص جدیدی تمرکز کند و هرگز از نتیجه راضی نباشد، ما با اعتیاد به زیبایی روبروییم.
شبکههای اجتماعی؛ مروج «زیبایی ساختگی»
هاشمیپور درباره نقش شبکههای اجتماعی و فرهنگ «سلبریتیمحور» در شکلگیری استانداردهای غیرواقعی زیبایی و چگونگی تهدید سلامت روان توسط این فشار روانی گفت: شبکههای اجتماعی با استفاده از فیلترها، نوعی «زیبایی ساختگی» را به عنوان استاندارد معرفی کردهاند. وقتی مردم، بهخصوص نوجوانان خودشان را با این تصاویر ویرایششده مقایسه میکنند، دچار احساس پوچی و ناامیدی از خود میشوند. این فشار روانی باعث میشود افراد احساس کنند تنها در صورتی ارزشمند هستند که ظاهرشان بینقص باشد و همین موضوع منجر به افزایش افسردگی و اضطراب در جامعه میشود.
وی با اشاره به اینکه چرا بعضی افراد به صورت افراطی به جراحیهای زیبایی روی آوردهاند؟ اظهار کرد: در موارد افراطی، جراحی زیبایی بهنوعی راهی برای فرار از پذیرش واقعیتهای تلخ زندگی یا تروماهای روانی تبدیل میشود. این افراد اغلب سعی میکنند با تغییر ظاهر، احساس کنترل بر زندگیشان پیدا کنند یا خلأهای عاطفی خود را پر کنند. در واقع آنها به دنبال تایید دیگران هستند تا احساس کنند پذیرفته شدهاند و این وابستگی شدید به تایید بیرونی، آنها را به سمت عملهای مکرر و افراطی میبرد.
الگوی مخرب والدین برای نسل بعدی
این روانشناس با بیان اینکه افزایش عملهای زیبایی در بین والدین، الگوهای شخصیتی فرزندان را تغییر میدهد و این موضوع تاثیری بر عزتنفس نسل بعدی خواهد گذاشت، گفت: چون فرزندان ابتدا از والدین خود یاد میگیرند. وقتی فرزند میبیند والدینش مدام در حال تغییر ظاهر خود هستند، این پیام غیرمستقیم را میگیرد که «خود واقعی من کافی نیست و برای اینکه پذیرفته شوم باید تغییر کنم». این الگو باعث میشود نسل بعدی با عدم رضایت از بدن خود رشد کنند و عزتنفس آنها نه براساس تواناییهایشان، بلکه براساس قضاوت دیگران درباره ظاهرشان شکل بگیرد.
هاشمیپور درباره اینکه افزایش تقاضا برای عملهای زیبایی نشانهای از کاهش «تابآوری» در برابر ناملایمات زندگی یا یک «فرسودگی روانی» است، بیان کرد: میتوان آن را نشانهای از کمطاقت شدن ما در برابر نقصهای انسانی دانست. در دنیای شتابزده امروز، افراد تابآوری لازم برای پذیرش نقصها یا طیکردن مسیر طولانی رشد درونی را ندارند و به دنبال راهکارهای سریع و مکانیکی برای تغییر وضعیت روانی خود هستند. در واقع، جراحی زیبایی در اینجا به یک میانبر تبدیل شده تا فرد بهجای درمان ریشهای اضطرابهایش، با یک تغییر ظاهری سریع، احساس موفقیت کند.
به گفته این روانشناس مقصر دانستن فرد، نادیده گرفتن فشارهای اجتماعی است. وقتی در یک جامعه، زیبایی به ابزاری برای پیشرفت شغلی یا اجتماعی تبدیل شود، افراد برای بقا و پذیرفتهشدن مجبور به تطبیق با این استانداردها میشوند. بنابراین، ریشه مشکل در «فرهنگ سطحی» و نگاه ابزاری جامعه است که ارزش انسان را در ظاهر او میبیند، نه در تخصص و انسانیت او. در چنین شرایطی عمل زیبایی بیشتر شبیه به یک «اجبار اجتماعی» است تا یک انتخاب آزاد.
ضرورت ارزیابی روانشناختی پیش از عمل
وی با بیان هشدار در خصوص اینکه در بسیاری از موارد شاهد هستیم که پزشکان یا مراکز زیبایی، بدون ارزیابی سلامت روان متقاضی، اقدام به جراحیهای سنگین میکنند حال آنکه از نظر اخلاقی و حقوقی، ضرورت «تاییدیه روانشناختی» پیش از عملهای زیبایی وجود دارد، گفت: از نظر اخلاقی، هر تغییری که بازگشتناپذیر باشد، باید با بررسی جامع همراه باشد. بسیاری از متقاضیان در لحظه تصمیمگیری دچار بحرانهای عاطفی یا تکانههای گذرا هستند و جراحی در این شرایط نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه منجر به پشیمانی شدید و تشدید افسردگی میشود. تاییدیه روانشناختی تضمین میکند که فرد با واقعبینی و آگاهی کامل وارد عمل شود، نه براساس فشار دیگران یا یک تصمیم عجولانه.
هاشمیپور همچنین با بیان اینکه رسانهها از یک سو با ترویج چهرههای سلبریتی و تبلیغات کلینیکی، به این موج دامن میزنند گفت: اما از سوی دیگر رسانهها پتانسیل بزرگی دارند تا به مردم یاد بدهند چگونه تصاویر مجازی را باور نکنند. رسانه باید بهجای نمایش نتیجههای خیرهکننده، بر هزینههای روانی، جسمی و خطرات این مداخلات تمرکز کند تا مردم را به سمت پذیرش خود و تنوع زیباییها هدایت کند.