نورنیوز-گروه فرهنگی: جلیل گلشن با اشاره به ضوابط و معیارهای ثبت آثار در فهرست میراثجهانی یونسکو اظهار کرد: ثبتجهانی آثار فرهنگی و طبیعی براساس معیارهای مشخص و استانداردهای بینالمللی انجام میشود و هر اثر تاریخی در صورت احراز حتی یکی از معیارهای ششگانه مرتبط با میراث فرهنگی، قابلیت ثبت در فهرست میراث جهانی را خواهد داشت.
وی افزود: هرچه یک اثر تاریخی از تعداد بیشتری از این معیارها برخوردار باشد، ارزش و شایستگی آن برای ثبت جهانی نیز افزایش مییابد، اما برخورداری از دستکم یک معیار، شرط اساسی ورود به این فرآیند است. از همین رو، تمام مطالعات و پروندههای ثبتجهانی بر پایه بررسیهای دقیق علمی، تاریخی، معماری و فرهنگی و مطابق با ضوابط یونسکو تدوین میشوند.
گلشن با اشاره به پرونده ثبتجهانی «قلعه الموت و استحکامات دفاعی وابسته» تصریح کرد: این مجموعه تاریخی با توجه به ویژگیهای منحصربهفرد خود، چهار معیار از معیارهای ثبت جهانی یونسکو را داراست؛ ظرفیتی که آن را در کنار برجستهترین آثار دوره سلجوقی و در ردیف میراث شاخص ایران همچون پاسارگاد، تخت سلیمان و گنبد سلطانیه قرار میدهد.
این کارشناس میراثفرهنگی ادامه داد: بر اساس منابع تاریخی، قلعه الموت به حسن صباح و دوران سلجوقیان تعلق دارد. این دژ بر فراز ارتفاعات صعبالعبور بنا شده و حوزه نفوذ و کارکرد آن تا گستره وسیعی از سرزمین ایران امتداد داشته، هرچند مرکز اصلی آن منطقه الموت بوده است.
وی با اشاره به ساختار دفاعی این مجموعه گفت: قلعه الموت چهار قلعه پشتیبان در پیرامون آن ایفای نقش میکردند که هر یک ماموریت مشخصی در منظومه دفاعی منطقه بر عهده داشتند. این شبکه استحکامات، سامانهای منسجم و پیشرفته برای دفاع از منطقه ایجاد کرده بود؛ بهگونهای که حتی در دوره حملات تیمور نیز الموت یکی از موانع جدی در برابر پیشروی نیروهای مهاجم محسوب میشد و تسخیر آن به آسانی امکانپذیر نبود.
گلشن همچنین با تاکید بر دستاوردهای مهندسی و معماری این مجموعه اظهار کرد: طراحی هوشمندانه سامانههای تامین آب، ذخیره آذوقه، جانمایی فضاهای دفاعی و استقرار نیروها، از مهمترین ویژگیهای معماری قلعه الموت است. این ویژگیها موجب میشد ساکنان و مدافعان قلعه در شرایط محاصرههای طولانی، توان مقاومت خود را حفظ کرده و در برابر دشمن تسلیم نشوند.
وی افزود: از برجستهترین ویژگیهای معماری این اثر، احداث آن بر فراز ارتفاعات صخرهای است؛ جایی که مرتفعترین بخش قلعه، هم نقش اصلی در دفاع نظامی داشته و هم محل استقرار نیروهای مدافع بوده است. این طراحی، بیانگر شناخت دقیق سازندگان از اصول دفاعی، جغرافیای طبیعی و مهندسی نظامی در دوره سلجوقی است.
این پژوهشگر میراثفرهنگی در ادامه با تشریح تفاوت میان میراث ملموس و ناملموس در نظام ثبتجهانی گفت: میراث ملموس شامل آثاری است که دارای کالبد فیزیکی هستند؛ نظیر بناها، محوطههای تاریخی و آثار معماری. در مقابل، میراث ناملموس به جلوههای فرهنگی، آیینها، سنتها و دانشهای بومی اختصاص دارد؛ آثاری همچون نوروز، شب یلدا، آیینهای عاشورا و دیگر میراث فرهنگی زنده که در فهرست جهانی ثبت میشوند.
گلشن با تاکید بر اهمیت مدیریت پس از ثبتجهانی خاطرنشان کرد: ثبتجهانی پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مرحلهای نوین از حفاظت، مدیریت و بهرهبرداری علمی از اثر است. اجرای برنامههای مدیریتی، پایش مستمر، حفاظت تخصصی و بهرهگیری از ظرفیتهای مشورتی و فنی یونسکو، از الزامات صیانت از آثار ثبتشده به شمار میرود. در صورت نیاز نیز کمیته میراثجهانی امکان بهرهگیری از کارشناسان و تجارب بینالمللی را فراهم میکند؛ همانگونه که در دهه ۷۰ برای مرمت معبد چغازنبیل از این ظرفیت استفاده شد.
وی تاکید کرد: ثبتجهانی قلعهالموت، علاوه بر تثبیت ارزشهای تاریخی و معماری این اثر، فرصتی راهبردی برای معرفی ظرفیتهای تمدنی ایران، تقویت حفاظت تخصصی و توسعه گردشگری فرهنگی در سطح بینالمللی خواهد بود.