نورنیوز-گروه بینالملل: سفر رسمی علی الزیدی، نخستوزیر عراق، به آمریکا در شرایطی انجام میشود که روابط بغداد و واشنگتن در یکی از حساسترین مقاطع خود قرار دارد. این سفر از یک سو فرصتی برای دولت عراق است تا با استفاده از ظرفیتهای اقتصادی، جذب سرمایهگذاری و گسترش همکاریهای منطقهای، بخشی از وعدههای نخستوزیری در حوزه توسعه و پیشرفت کشور را عملیاتی کند و از سوی دیگر، این نگرانی وجود دارد که آمریکا با ارائه طرحهای اقتصادی و توافقات جدید، در پی ایجاد وابستگیهای تازه و حفظ نفوذ سیاسی و امنیتی خود در عراق باشد.
کارنامه ماههای نخست دولت الزیدی نشان میدهد که وی با تکیه بر رویکردی ملی و اقتصادی، مقابله با فساد، بهبود شرایط معیشتی، تقویت انسجام داخلی، افزایش اقتدار حاکمیت و ارتقای نقش عراق در معادلات منطقهای را در دستور کار قرار داده است. برخورد با شبکههای فساد در ساختارهای دولتی و حکومتی، یکی از اقداماتی است که میتواند در همین چارچوب ارزیابی شود؛ اقدامی که علاوه بر اصلاحات داخلی، پاسخی به ادعاهایی است که برخی طرفهای خارجی درباره مشکلات ساختاری عراق مطرح میکنند.
موضوع اقتصاد و انرژی، یکی از محورهای اصلی سفر الزیدی به آمریکا به شمار میرود. دولت عراق اعلام کرده است که مذاکرات دو طرف بر توسعه روابط اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری و گسترش همکاریهای مشترک متمرکز خواهد بود. همچنین قرار است تفاهمهایی در حوزه نفت، گاز و انرژی میان دو کشور مورد بررسی و اجرا قرار گیرد؛ موضوعی که برای بغداد با توجه به اهمیت منابع انرژی، نقشی تعیینکننده در مسیر توسعه اقتصادی دارد.
در کنار مباحث اقتصادی، برخی گزارشها از احتمال برگزاری نشستهایی میان عراق، آمریکا و برخی کشورهای منطقه برای بررسی تحولات منطقهای حکایت دارد. بغداد تلاش دارد از این فرصت برای افزایش نقش خود در معادلات منطقهای استفاده کند؛ هرچند تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بسیاری از ابتکارهای منطقهای آمریکا، بیش از آنکه به دنبال حل واقعی بحرانها باشد، در راستای تأمین اهداف ژئوپلیتیکی واشنگتن طراحی شده است.
آمریکا؛ شریک اقتصادی یا بهانهای برای استمرار حضور؟
مهمترین پرسش درباره سفر الزیدی به واشنگتن، به اهداف واقعی آمریکا بازمیگردد. آمریکا در حالی از همکاری اقتصادی، توسعه انرژی و سرمایهگذاری مشترک در عراق سخن میگوید که رفتار عملی آن طی سالهای گذشته با ابهامات فراوانی همراه بوده است.
واشنگتن در مقاطع مختلف از ابزارهای اقتصادی و سیاسی برای اعمال فشار بر بغداد استفاده کرده است. تحریم برخی مقامات عراقی، بهویژه در حوزه انرژی، فشارهای مالی و ارزی و طرح موضوعات امنیتی مرتبط با روابط عراق با همسایگان، از جمله اقداماتی بوده که نگاه بخشی از جریانهای سیاسی عراق را نسبت به اهداف واقعی آمریکا تغییر داده است.
همچنین برخی اقدامات امنیتی آمریکا در منطقه و حمایتهای آن از متحدان خود، نگرانیهایی درباره تلاش برای محدود کردن استقلال تصمیمگیری عراق ایجاد کرده است. فشار برای تغییر موازنههای امنیتی داخلی عراق و تضعیف گروههای مقاومت، از جمله موضوعاتی است که همواره در فضای سیاسی این کشور مطرح بوده است.
از سوی دیگر، تجربه دو دهه حضور آمریکا در عراق نشان میدهد که واشنگتن نتوانسته یا نخواسته است بسیاری از وعدههای خود در زمینه ثباتسازی و توسعه عراق را محقق کند. نتیجه این حضور بیش از آنکه به تقویت امنیت عراق منجر شود، در مقاطعی زمینهساز افزایش بیثباتی و گسترش تهدیدهای تروریستی بوده است.
نفت عراق و تلاش برای حفظ نفوذ آمریکا
یکی از مهمترین ابعاد سفر الزیدی، موضوع انرژی و منابع نفتی عراق است. عراق به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر نفتی جهان، همواره جایگاهی راهبردی در معادلات منطقهای و بینالمللی داشته است. به همین دلیل، همکاری در حوزه انرژی میتواند هم فرصت اقتصادی ایجاد کند و هم به ابزاری برای نفوذ سیاسی تبدیل شود.
پرسش اساسی این است که چگونه آمریکا از توسعه اقتصادی و سرمایهگذاری مشترک سخن میگوید، در حالی که همزمان از ابزار تحریم و فشار علیه برخی بخشهای اقتصادی عراق استفاده میکند؟ این تناقض سبب شده است برخی تحلیلگران معتقد باشند واشنگتن بیش از آنکه صرفاً به دنبال توسعه عراق باشد، در پی حفظ جایگاه خود در منابع انرژی این کشور است.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آمریکا در سالهای اخیر با کاهش نفوذ خود در برخی پروندههای منطقهای مواجه شده و تلاش دارد از مسیرهای اقتصادی، امنیتی و سیاسی، جایگاه خود را در عراق حفظ کند. در چنین شرایطی، دولت الزیدی باید میان استفاده از فرصتهای اقتصادی خارجی و حفظ استقلال تصمیمگیری ملی توازن برقرار کند.
استقلال عراق؛ سرمایه اصلی در برابر فشارهای خارجی
تجربه سالهای گذشته عراق نشان داده است که این کشور زمانی توانسته نقش مؤثرتری در منطقه ایفا کند که بر ظرفیتهای داخلی و استقلال سیاسی خود تکیه داشته است. مبارزه با تروریسم، نقش مرجعیت دینی در بسیج عمومی و شکلگیری نیروهای مردمی، از جمله عواملی بوده که عراق را در برابر تهدیدهای امنیتی تقویت کرده است.
بخش مهمی از جامعه عراق معتقد است توسعه روابط خارجی باید بر اساس منافع ملی و احترام به حاکمیت کشور انجام شود، نه بر مبنای وابستگی به قدرتهای بزرگ. حضور گسترده مردم عراق در مراسمهای ملی و تأکید آنان بر استقلال کشور، پیامی روشن برای دولت بغداد دارد: حفظ حاکمیت ملی باید بر هرگونه امتیاز کوتاهمدت اقتصادی یا سیاسی اولویت داشته باشد.
بر این اساس، سفر علی الزیدی به واشنگتن را میتوان آزمونی مهم برای دولت عراق دانست؛ آزمونی میان بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی و جلوگیری از بازگشت نفوذی که بسیاری از مردم عراق آن را عامل بیثباتی سالهای گذشته میدانند.
در نهایت، موفقیت این سفر نه تنها به توافقهای اقتصادی، بلکه به توانایی بغداد در حفظ استقلال، دفاع از منافع ملی و تبدیل شدن به بازیگری مستقل در معادلات منطقهای بستگی خواهد داشت.
نورنیوز