نورنیوز-گروه اجتماعی: در سالهای اخیر و به دنبال تغییرات زیستمحیطی و شیوع بیماریهای تنفسی، استفاده از ماسکهای حفاظتی به عنوان سنگر نخست حفظ سلامت عمومی در سراسر جهان مطرح شد. با این حال، استفاده مداوم و طولانیمدت از این پوششهای محافظتی، چالشهای جدید و جدی را در حوزه سلامت پوست صورت ایجاد کرده است، پدیدهای نوظهور که جامعه پزشکی آن را «ماسکنه» (Maskne) نامیده است. این عارضه که ترکیبی از واژههای ماسک و آکنه است، به طیف وسیعی از مشکلات پوستی نظیر انسداد منافذ، جوشهای التهابی، درماتیتهای تماسی و حتی زخمهای فشاری اشاره دارد. تجمع حرارت، رطوبت حاصل از بازدم و سایش مداوم ماسک بر روی لایه محافظ پوست، این ناحیه را به محیطی حساس و مستعد آسیب تبدیل میکند.
یکی از ابهامات شایع میان شهروندان، نحوه مواجهه با نور خورشید و استفاده از کرمهای ضدآفتاب در نواحی زیر ماسک است. با توجه به اینکه محیط زیر ماسک گرم، مرطوب و مستعد تعریق است، این پرسش مطرح میشود که آیا استفاده از ضدآفتاب خود به عامل تشدیدکننده جوشها تبدیل نمیشود؟
دکتر محمد علی کراچیان در پاسخ به این چالش علمی، اظهار کرد: بدون شک، ایجاد یک محیط شبهگلخانهای در زیر ماسک به همراه تعریق مداوم، پتانسیل انسداد مجاری غدد چربی را به شدت افزایش میدهد. با این حال، حذف کامل ضدآفتاب به دلیل خطرات تابش اشعه ماوراء بنفش (UV) بر روی بخشهای باز صورت، تصمیمی نادرست است. راهکار منطقی، تغییر در فرمولاسیون محصولات مصرفی است. افراد باید از محصولات فاقد چربی و ترجیحاً فرمولاسیونهای سبک بر پایه آب استفاده کنند. این فرآوردهها به دلیل نداشتن ترکیبات سنگین کومدوژنیک، شانس انسداد منافذ را به حداقل میرسانند. همچنین توصیه میشود افراد در طول روز، هر زمان که در محیطی امن و بدون خطر آلودگی قرار گرفتند، ماسک خود را برای چند دقیقه بردارند، که جریان هوا برقرار شده و رطوبت و دمای انباشته شده بر روی سطح پوست تعدیل شود.
وی اضافه کرد: بسیاری از افراد به دلیل احساس سنگینی و آلودگی در زیر ماسک، به شستوشوی مکرر صورت با مواد پاککننده قوی روی میآورند، درواقع پوست دارای یک سد دفاعی طبیعی یا هیدرولیپیدیک است که از تبخیر آب پوست جلوگیری کرده و مانع نفوذ باکتریها میشود. شستوشوی افراطی و مکرر در طول روز، این سد حفاظتی را به طور کامل تخریب کرده و پوست را دچار خشکی ثانویه، اگزما و التهاب شدید میکند. باید توجه داشت که تعویض فیزیکی ماسک به معنای لزوم شستوشوی مجدد صورت نیست و تجدید ضدآفتاب نیز صرفاً باید در پایان فعالیتهای روزانه و پس از بازگشت به منزل انجام شود.
این متخصص پوست و مو درباره نوع شویندههای استاندارد، خاطرنشان کرد: شستوشو نباید با صابونهای معمولی انجام شود، چرا که صابونها خاصیت قلیایی بالایی دارند و اسیدیته طبیعی پوست را به هم میزنند. در این شرایط استفاده از پنهای درماتولوژیک که فاقد مواد صابونی هستند و یا فومها و ژلهای شستوشوی بسیار ملایم نظیر شویندههای مخصوص کودکان توصیه میشود. این محصولات با کمترین میزان تحریککنندگی، آلودگیها را پاک کرده و به چربیهای مفید پوست آسیب نمیرسانند.
تله آرایشی زیر ماسک؛ بررسی واکنشهای شیمیایی و فیزیکی
کراچیان در تشریح علل بیولوژیکی ممنوعیت آرایش کردن در نواحی زیر ماسک، اظهار کرد: ترکیبات آرایشی اساساً حاوی مولکولهای درشت و سنگینی هستند که به دلیل ساختار فیزیکی خود، توانایی جذب در پوست را ندارند و روی دهانه غدد پیلوسباسه «منافذ پوست» رسوب میکنند. حال اگر بر روی این لایه مسدودکننده، ماسک قرار گیرد، بازدم محبوس شده که حاوی دیاکسید کربن، رطوبت و دمای بالا است، واکنشی شبیه دمکردگی ایجاد میکند. علاوه بر انسداد مکانیکی، مواد نگهدارنده نظیر پارابنها، اسانسهای عطری و رنگهای مصنوعی موجود در لوازم آرایشی، در این محیط مرطوب فعالتر شده و به عنوان آلرژن «عوامل حساسیتزا» عمل میکنند. این فرآیند در میانمدت منجر به شیوع اگزمای تماسی، جوشهای چرکی عمقی و تغییر رنگ پوست میشود.
وی به مکانیسم بیولوژیک اثرگذاری مواد تند و قندها را بر پوست زیر ماسک اشاره و تصریح کرد: ارتباط تغذیه با سلامت پوست همواره مطرح بوده است، اما این امر در شرایط استفاده از ماسک اهمیت مضاعفی مییابد. همچنین مواد تند حاوی ترکیب مؤثرهای به نام «کپسایسین» هستند. کپسایسین پس از ورود به بدن، از طریق دو مکانیسم مجزا بر پوست اثر میگذارد، ابتدا پایانههای عصبی حسی پوست را تحریک میکند که منجر به احساس خارش و سوزش میشود و در وهله دوم، با اتصال به گیرندههای عروقی، موجب گشاد شدن رگهای خونی صورت میشود. این گشادی عروق، جریان خون را در صورت افزایش داده و قرمزی و التهاب موضعی را تشدید میکند.
این متخصص پوست و مو درباره مواد قندی، اظهار کرد: باکتری عامل ایجاد آکنه که پیشتر «کلینوباکتریوم اکنس» نامیده میشد و امروزه علمیتر آن را «کوتیباکتریوم آکنس» مینامند، برای بقا و تکثیر سریع خود به گلوکز و قند نیاز مبرم دارد. مصرف رژیمهای غذایی با شاخص گلایسمی بالا «پر قند»، منبع تغذیه غنی را در اختیار این باکتری قرار میدهد. در نتیجه، این میکروارگانیسم در مجاری مسدود شده زیر ماسک به سرعت تکثیر شده، محیط را عفونی میکند و جوشهای چرکی شدیدی را پدید میآورد.
توصیههای ایمنی برای مشاغل پرتحرک و پیشگیری از زخمهای اصطکاکی
کراچیان به وضعیت افرادی که مشاغل پرتحرک دارند اشاره و اظهار کرد: اگرچه در محیطهای ورزشی استاندارد که دارای تهویه مناسب هستند یا فضاهای باز، استفاده از ماسک چندان رایج و الزامی نیست، اما در برخی مشاغل سخت مانند کارگران معادن یا کارگاههای صنعتی، استفاده از ماسکهای فیلتردار در حین فعالیت بدنی شدید اجتنابناپذیر است. در این موارد، سایش مداوم لبههای ماسک با پوست صورت به همراه عرق، سبب ایجاد زخمهای فشاری و ساییدگی میشود.
وی در ارائه راهکار عملی خاطرنشان کرد: تعویض ماسک مرطوب هر یک الی دو ساعت یکبار، گام اول است. گام دوم، استفاده از کرمهای سدکننده یا محافظ نظیر «زینکاکساید» است. زینکاکساید به عنوان یک پانسمان نامرئی و لایه حفاظتی میان الیاف ماسک و پوست عمل کرده و مانع آسیب فیزیکی به اپیدرم میشود. همچنین استفاده از ماسکهایی با الیاف نرم و طبیعی و بدون درصد بالای پلاستیک آسیبهای فیزیکی را به شدت کاهش میدهد.
این متخصص پوست و مو مرز میان درمانهای خانگی و ضرورت مراجعه به پزشک متخصص را مشخص کرد و افزود: اگر ضایعات پوستی بیمار در حد چند جوش پراکنده، بدون درد و سطحی باشد، درمانهای اولیه نظیر استفاده از محلولهای ضدباکتری موضعی مانند «کلیندامایسین» یا ژلهای شستوشوی حاوی «بنزوئیلپراکساید» میتواند مشکل را حل کند. خط قرمز ما زمانی است که جوشها به حالت چرکی، بزرگ «قطر بیش از نیم تا یک سانتیمتر»، متعدد و بیش از ده ضایعه فعال و همراه با درد شدید درآیند. در این حالت، التهاب سیستمیک رخ داده و خوددرمانی نه تنها بیفایده است، بلکه خطر ایجاد جای جوش ماندگار را افزایش میدهد.
کراچیان تصریح کرد: در مورد زخمهای ناشی از فشار ماسک، اگر زخم از خراشیدگی سطحی عبور کرده و وارد لایههای عمقی پوست شده باشد و با ترشحات زردرنگ و چرک همراه شود، نشاندهنده عفونت باکتریایی ثانویه است. در این شرایط بیمار باید سریعاً خوددرمانی را متوقف کرده و برای دریافت آنتیبیوتیکهای خوراکی و پمادهای ترمیمکننده تخصصی به پزشک متخصص پوست مراجعه کند که روند بهبودی بدون ایجاد عارضه پوستی طی شود.