نورنیوز-گروه اجتماعی: قرنهاست که این ایده در ذهن ما حک شده است که فیلها از موجودی به مراتب کوچکتر از خودشان میترسند. این باور آنقدر گسترده است که راه خود را به فیلمها، ادبیات و حتی کارتونهای مشهوری مانند «دامبو» و «لونی تونز» باز کرده است. با وجود اینکه این باور همیشه مایه خنده بوده، اما کاملاً نادرست است. در واقع شاید یک فیل از موشها دوری کند، اما علت آن، چیزی نیست که ما تصور میکنیم.
داستان افسانهای فیل و موش
اگرچه دیزنی ممکن است مشهورترین نام در جاودانه کردن داستان فیلها و موشها باشد، اما اولین آنها نیست. این افسانه به قرنها پیش و به یونانیان باستان برمیگردد که نظریات خاص خود را درباره این حیوانات باشکوه داشتند. در قصههای آنها، این یک موضوع رایج بود که موشها در خرطوم فیل گیر میکردند. این داستانها احتمالاً با نوشتههای «پلینیِ بزرگ» (Pliny the Elder) در سال ۷۷ میلادی آغاز شده و نسل به نسل منتقل شدهاند.
در آزمایشی، یک تکه نخ را به این سرگین خشکشده بسته و یک موش را زیر آن پنهان کردند. وقتی فیل به سرگین نزدیک شد، نخ را کشیدند و موش آزاد شد. وقتی موش با فیل رو در رو شد، نتایج شوکهکننده بود، فیل عقبنشینی کرد و مسیرش را تغییر داد. با این حال، این بدان معنا نیست که واکنش فیل با ترس برانگیخته شده باشد. چندین جزئیات، از جمله نقاط کور فیل، بر واکنشهای او به حیوانات کوچکتر تأثیر میگذارد. در واقع، اکثر این واکنشها اصلاً مبتنی بر ترس نیستند.
فیلها خودآگاه هستند
فیلها با وجود جثه عظیمشان، به فضایی که اشغال میکنند کاملاً آگاه هستند. این موضوع در نحوه حرکت و صرفهجویی آنها در انرژی مشهود است. به همین دلیل، آنها نسبت به محیط پیرامون خود نیز آگاهی دارند. هنگام بیرون آمدن موش در آن آزمایش، فیل نشانههایی از احتیاط را بروز داد. حرکات او نقطه مقابل ترس بود، آهسته، عمدی و با هدف.
فیل همچنین هیچ نشانهای از نگرانی درباره خرطوم خود بروز نداد. او خرطومش را از مسیر دور نکرد و برای هشدار دادن به بقیه گله نیز صداهای غیرعادی درنیاورد. بنابراین، این مشاهدات نتیجهگیری را تقویت میکند که فیلها نگران موشهایی که به مجاری تنفسیشان نفوذ کنند، نیستند. برخی از محققان معتقدند که فیلها ممکن است برای جلوگیری از آسیب تصادفی به حیوانات کوچکتر، از آنها دوری کنند. با این حال، هیچ مدرکی وجود ندارد که این رفتار مختص موشها باشد.
در مورد آن فیل آزمایشی، باید گفت که حرکات او احتمالاً ناشی از تمایل به آسیب نرساندن به حیوان دیگری بوده است. فیلها دید بسیار ضعیفی دارند که باعث میشود در حرکات خود بسیار محتاط باشند. این احتیاط همچنین ناشی از تاریخچهای طولانی در دوری از حیوانات ساکن روی زمین مانند مارهاست. اگر فیل از موش دوری میکند، برای این است که ناخواسته روی آن پا نگذارد یا به دلیل حرکات سریع و غیرقابل پیشبینی موش، محتاط عمل میکند.
فیلها نگران خرطوم خود نیستند
دلیل دیگر برای اینکه گیر کردن موش در خرطوم فیل غیرممکن است، به قدرت دمیدن آنها مربوط میشود. فیل میتواند به راحتی یک جونده کوچک و هر چیز دیگری را که در خرطومش گیر کرده، با یک فوت شدید به بیرون پرتاب کند. اگر موشی وارد خرطوم فیل شود، قدرت تنفس فیل به سرعت آن را بیرون میراند. بنابراین، فیلها دلیلی برای ترس از ورود موجودات کوچک به خرطومشان ندارند.
خرطوم آنها همچنین به عنوان یک عضو اضافی عمل میکند. این بدان معناست که فیلها کنترل فوقالعادهای بر محل قرارگیری آن دارند و میتوانند به راحتی آن را از دسترس موش دور نگه دارند. در داخل خرطوم، فیلها یک «اپیگلوت» (دریچه نای) گوشتی دارند. این بافت نرم، غشاهای بینی را از گرد و غبار و خاک محافظت کرده و اشیاء بزرگتر را دور نگه میدارد. این دریچه همچنین از ورود غذا، آب و در نتیجه موش به ریههای فیل جلوگیری میکند.
درست مانند بینی انسان، اگر چیزی باعث تحریک خرطوم فیل شود، او با یک دم و بازدم شدید آن را خارج میکند. این کار دقیقاً مانند عطسه عمل کرده و خرطوم را از هرگونه انسداد پاک میکند. بنابراین، دشمنی میان فیل و موش چیزی جز یک اثر تخیلی نیست.