نورنیوز-گروه بین الملل: رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران در طول بیش از سه دهه، در دیدارهای متعدد با مقام های تاجیکستان، همواره این کشور را نه صرفا یک همسایه، بلکه بخشی از حوزه تمدنی و فرهنگی ایران معرفی می کردند؛ نگاهی که در ادبیات سیاسی و فرهنگی ایشان بارها تکرار شد و به یکی از محورهای ثابت سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.
ایشان در دیدار رئیس جمهور تاجیکستان در اردیبهشت سال ۱۳۸۶، با تاکید بر پیوندهای عمیق دو ملت، تصریح کردند: «تاجیکستان قطعه ای جدایی ناپذیر از فرهنگ ایران است و تقویت مناسبات با ملت دوست و برادر تاجیکستان، جزو سیاست های اصولی جمهوری اسلامی ایران است.»
این جمله، تنها یک توصیف فرهنگی نبود، بلکه نشان دهنده نگاه راهبردی ایشان به روابط تهران و دوشنبه بود؛ روابطی که بر پایه هویت مشترک و میراث تمدنی شکل گرفته و از فراز و نشیب های سیاسی نیز عبور کرده است.
زبان فارسی؛ ستون اصلی پیوند دو ملت
یکی از مهمترین محورهای اندیشه رهبر فقید درباره تاجیکستان، جایگاه زبان فارسی بود. ایشان زبان مشترک را مهمترین سرمایه ملت های ایران و تاجیکستان می دانستند و بارها بر ضرورت پاسداری از این میراث تمدنی تاکید کردند.
رهبر فقید در دیدار رئیس جمهور تاجیکستان در سال ۱۳۷۶، زبان فارسی را «ارث تاریخ و طبیعت و گنجی ذی قیمت برای ملت های ایران و تاجیکستان» توصیف کردند و افزودند که هم زبانی دو ملت، نعمتی بزرگ و فرصتی بی نظیر برای توسعه روابط است.
در دیدارهای بعدی نیز همین رویکرد ادامه یافت. ایشان در سال ۱۴۰۳ بار دیگر تاکید کردند: «زبان فارسی، یکی از مهمترین اشتراکات ایران، تاجیکستان و افغانستان است و باید برای حفظ و گسترش آن همکاری بیشتری انجام شود.»
از نگاه ایشان، زبان فارسی تنها ابزار ارتباط نبود، بلکه مهمترین عنصر هویت مشترک ملت های فارسی زبان و بستری برای همکاری های فرهنگی، علمی، آموزشی و رسانه ای به شمار می رفت.
تاجیکستان؛ خویشاوند ایران در حوزه تمدنی
رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران در مرداد ۱۳۸۹، در دیدار امامعلی رحمان، روابط ایران، تاجیکستان و افغانستان را فراتر از روابط متعارف میان دولت ها توصیف کردند و گفتند: «ایران، تاجیکستان و افغانستان کشورهای خویشاوند هستند.»
ایشان در ادامه تاکید کردند: «در دنیا هیچ کشوری همانند ایران، تاجیکستان و افغانستان وجود ندارد که دارای این چنین مشترکاتی از لحاظ زبان، دین، همسایگی، فرهنگ و مواریث تاریخی باشند.»
این نگاه، بیانگر رویکرد تمدنی جمهوری اسلامی ایران به آسیای مرکزی بود؛ رویکردی که اشتراکات فرهنگی را زیربنای توسعه همکاری های سیاسی، اقتصادی و منطقه ای می دانست.
رهبرشهید همچنین بارها تاکید کردند که پیشرفت، امنیت و آبادانی تاجیکستان به سود جمهوری اسلامی ایران است و توسعه این کشور را زمینه ساز ثبات بیشتر در آسیای مرکزی ارزیابی می کردند.
تاکید بر صلح، ثبات و همکاری منطقه ای
از دیگر محورهای ثابت مواضع رهبر فقید درباره تاجیکستان، حمایت از صلح و ثبات در این کشور بود.
ایشان پس از پایان جنگ داخلی تاجیکستان، بارها از روند آشتی ملی این کشور حمایت کردند و تاکید داشتند: «جنگ برای تاجیکستان مصیبت بار و صلح و برادری، یک نیاز جدی است.»
در نگاه ایشان، امنیت تاجیکستان تنها مسئله ای داخلی نبود، بلکه بخشی از امنیت منطقه و جهان فارسی زبان محسوب می شد.
همچنین رهبر فقید با اشاره به جایگاه تاریخی تاجیکستان در تمدن اسلامی، این کشور را یکی از زادگاه های تمدن اسلامی معرفی کرده و حفظ هویت فرهنگی و دینی آن را عاملی مهم برای توسعه و پیشرفت این کشور دانستند.
روابط تهران و دوشنبه؛ فراتر از مناسبات سیاسی
در سال های اخیر نیز رهبر فقید بار دیگر بر همین اصول تاکید کردند.
ایشان در دیدار خرداد ۱۴۰۱ با امامعلی رحمان تصریح کردند: «ایران و تاجیکستان را همچون خویشاوند و برادر می دانیم.»
رهبر فقید همچنین اشتراکات عمیق تاریخی، دینی، فرهنگی و زبانی دو ملت را زمینه ساز روابطی پایدار و راهبردی دانسته و خواستار گسترش همکاری ها در حوزه های اقتصادی، علمی، فرهنگی، ترانزیتی و منطقه ای شدند.
حضور امامعلی رحمان؛ ادای احترام به یک نگاه راهبردی
در چنین چارچوبی، حضور امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، در مراسم وداع و تشییع رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران، تنها یک اقدام تشریفاتی یا عرف دیپلماتیک نبود.
بسیاری از ناظران معتقدند این حضور، ادای احترام به شخصیتی بود که طی دهه های گذشته همواره از تقویت روابط دو کشور، گسترش همکاری های منطقه ای، حفظ زبان فارسی و تحکیم پیوندهای فرهنگی میان دو ملت حمایت کرده بود.
حضور رئیس جمهور تاجیکستان در کنار ده ها مقام عالی رتبه خارجی در مراسم وداع، بازتاب گسترده ای در رسانه های تاجیکی نیز داشت و بار دیگر جایگاه ویژه روابط تهران و دوشنبه را در افکار عمومی دو کشور برجسته کرد.
میراثی ماندگار برای آینده روابط دو کشور
کارشناسان روابط بین الملل معتقدند مجموعه دیدگاه های رهبر فقید درباره تاجیکستان، یکی از منسجم ترین چارچوب های فکری جمهوری اسلامی ایران در قبال آسیای مرکزی را شکل داده است؛ چارچوبی که بر هویت مشترک، احترام متقابل، توسعه همکاری های اقتصادی، تقویت پیوندهای فرهنگی و حفظ زبان فارسی استوار است.
از این منظر، حضور رئیس جمهور تاجیکستان در مراسم وداع با رهبر فقید را می توان نمادی از استمرار همین پیوندهای تاریخی و فرهنگی دانست؛ پیوندهایی که فراتر از روابط سیاسی روزمره، ریشه در قرن ها هم زیستی تمدنی، زبان مشترک و میراث فرهنگی دو ملت دارد و همچنان می تواند پایه ای برای توسعه مناسبات راهبردی تهران و دوشنبه در سال های آینده باشد.
مهم ترین محورهای دیدگاه رهبر شهید درباره تاجیکستان
حضور «امامعلی رحمان» رئیس جمهور تاجیکستان در آیین وداع با رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر توجه افکار عمومی را به عمق پیوندهای تاریخی، فرهنگی و سیاسی تهران و دوشنبه جلب کرد؛ پیوندی که بازتاب آن را می توان در مجموعه دیدگاه ها و رهنمودهای رهبر فقید ایران درباره تاجیکستان مشاهده کرد. آنچه در ادامه می آید، گزیده ای از این بیانات در مقاطع مختلف است.
تاجیکستان؛ بخشی از هویت فرهنگی ایران
«تاجیکستان قطعه ای جدایی ناپذیر از فرهنگ ایران است و تقویت مناسبات با ملت دوست و برادر تاجیکستان، جزو سیاست های اصولی جمهوری اسلامی ایران است.» (۱۳۸۶/۲/۱۸)
«تاجیکستان امتداد و ریشه تاریخی ملت ایران است.» (۱۳۷۶/۹/۱۹)
ایران، تاجیکستان و افغانستان؛ سه ملت خویشاوند
«ایران، تاجیکستان و افغانستان کشورهای خویشاوند هستند.» (۱۳۸۹/۵/۱۴)
«در دنیا هیچ کشوری همانند ایران، تاجیکستان و افغانستان وجود ندارد که دارای چنین مشترکاتی از لحاظ زبان، دین، فرهنگ و مواریث تاریخی باشند.» (۱۳۸۹/۵/۱۴)
زبان فارسی؛ سرمایه مشترک تمدنی
«هم زبانی و فرهنگ مشترک ایران و تاجیکستان، یکی از نعمت های بزرگ الهی به ملت های دو کشور است.» (۱۳۷۶/۹/۱۹)
«زبان مشترک، ارث تاریخ و طبیعت و یک گنج ذی قیمت برای ملت های ایران و تاجیکستان است.» (۱۳۷۶/۹/۱۹)
«زبان فارسی، یکی از مهم ترین اشتراکات ایران، تاجیکستان و افغانستان است و باید برای حفظ و گسترش آن همکاری بیشتری انجام شود.» (۱۴۰۳/۵/۹)
«یکی از مهم ترین وظایف سه کشور فارسی زبان ایران، تاجیکستان و افغانستان، حفظ و ترویج زبان فارسی است.» (۱۳۸۴/۱۰/۲۸)
اشتراکات تاریخی، فرهنگی و دینی
«اشتراکات تاریخی، فرهنگی و دینی دو ملت ایران و تاجیکستان، زمینه ساز مناسبات برادرانه دو کشور است.» (۱۳۷۷/۹/۲۳)
«مشترکات فرهنگی و تاریخی ایران و تاجیکستان، از جمله دین اسلام و زبان فارسی، فرصت هایی گرانقدر برای توسعه و تعمیق همکاری ها هستند.» (۱۳۸۷/۱۲/۲۱)
«اشتراکات عمیق تاریخی، دینی، فرهنگی و زبانی ایران و تاجیکستان، پیوندی خویشاوندانه میان دو ملت ایجاد کرده است.» (۱۴۰۱/۳/۹)
توسعه و امنیت تاجیکستان
«پیشرفت، امنیت و آبادانی تاجیکستان، به نفع ایران است.» (۱۳۸۹/۵/۱۴)
«جنگ برای تاجیکستان مصیبت بار و صلح و برادری، یک نیاز جدی است.» (۱۳۷۶/۹/۱۹)
«تاجیکستان یکی از زادگاه های تمدن اسلامی است.» (۱۳۷۶/۹/۱۹)
«اسلام، پایه و اساس و ستون فقرات فرهنگ ملت تاجیکستان است.» (۱۳۷۷/۹/۲۴)
نگاه برادرانه جمهوری اسلامی ایران
«ملت و مسئولان ایران، دوستدار واقعی مردم تاجیکستان هستند.» (۱۳۸۴/۱۰/۲۸)
«ایران و تاجیکستان را همچون خویشاوند و برادر می دانیم.» (۱۴۰۱/۳/۹)
«جمهوری اسلامی ایران، همچون گذشته آماده همکاری صمیمانه با تاجیکستان در زمینه های مختلف است.» (۱۴۰۳/۵/۹)