اثر شگفت‌انگیز نگاه نوزادان به آینه بر رشد مغز

نورنیوز-گروه اجتماعی: نوزادان عاشق نگاه کردن به خودشان در آینه هستند و دانشمندان بر این باورند که این جذابیت ساده برای آنان، ممکن است نتایجی بیش از سرگرم کردن به همراه داشته باشد.

نتایج پژوهش جدید نشان داد که فقط دو هفته بازی با آینه، فعالیت بخش‌هایی از مغز نوزادان چهار ماهه را که در درک چهره‌ها و حالات چهره دیگران نقش دارند، تغییر می‌دهد. این یافته نشان می‌دهد که تجربیات روزمره، مغز اجتماعی را زودتر از آنچه محققان تصور می‌کردند، شکل می‌دهد.

نوزادان قبل از شروع به حرف زدن، چهره‌های اطراف خود را تقلید می‌کنند. این رفتار که «تقلید چهره‌ای» نام دارد، به آنان کمک می‌کند با دیگران ارتباط برقرار کنند و احساساتشان را بهتر درک کنند.  این عادت در بزرگسالان، ریشه عمیقی دارد. تقلید از حالت چهره دیگران، حتی بدون قصد قبلی، با همدلی و تشخیص سریع احساسات مرتبط است و نتایج این تحقیق نشان داد که افراد همدل‌تر، چهره‌ها را قوی‌تر کپی می‌کنند.

محققان قصد داشتند که درک کنند، آیا نوزادان از بدو تولد چهره‌ها را تقلید می‌کنند یا این مهارت از طریق تجربه کسب می‌شود. پاسخ به این سوال، نحوه تصور ما از جایی که زندگی اجتماعی آغاز می‌شود را تغییر می‌دهد.

چگونه نوزادان تقلید کردن را یاد می‌گیرند؟

گروهی استدلال کرد که ارتباط میان دیدن یک چهره و توانایی بازسازی آن از همان ابتدا وجود دارد. بر این اساس، نوزادان حتی پیش از هرگونه تجربه یا تمرین، قادر به تقلید هستند. در مقابل، گروه دیگر معتقد است این ارتباط ذاتی نیست و به‌تدریج شکل می‌گیرد، نوزادان به مرور یاد می‌گیرند آنچه را می‌بینند با حس انجام همان حرکت پیوند دهند.

نوزادان کم‌کم، طی ماه‌ها زندگی عادی، پلی بین تماشا کردن و انجام دادن می‌سازند. برخی نتایج تحقیقات نیز نشان می‌دهد که این مسیر با تمرین عملی تقویت می‌شوند. ایده دوم بر نورون‌های آینه‌ای، سلول‌های مغزی‌ که هم هنگام انجام یک حرکت توسط فرد و هم هنگام مشاهده همان حرکت در دیگران فعال می‌شوند، استوار است.  اگر تجربه، این سیستم را تنظیم کند، پس زمان بیشتر تماشای چهره خود باید تاثیری بر مغز کودک بگذارد.

دو هفته با آینه

محققان برای انجام این آزمایش، به گروهی از نوزادان چهار ماهه، اسباب‌بازی کوچکی دادند که در آن آینه تعبیه شده بود. این نوزادان به مدت دو هفته، هر روز در خانه با مشاهده انعکاس چهره خود با این اسباب‌بازی بازی کردند.

گروه دوم همان اسباب‌بازی را اما بدون آینه دریافت کردند. سایر شرایط در هر دو گروه یکسان بود، بنابراین هر تفاوت احتمالی در نتایج نهایی می‌تواند به میزان زمانی که نوزادان صرف مشاهده چهره خود کرده‌اند نسبت داده شود.

پیش و پس از این دوره دو هفته‌ای، از هر نوزاد خواسته شد، ویدیوهایی از نوزادان دیگر را تماشا کند که حالت‌های چهره مختلفی مانند باز کردن دهان یا بالا بردن ابرو انجام می‌دادند. حسگرهای روی پوست سر، فعالیت الکتریکی مغز را ردیابی کردند، در حالی که حسگرهای روی گونه‌ها و ابرو، تکان‌های ضعیف عضلات یک حالت چهره کپی شده را ثبت می‌کردند.

بازی با آینه فعالیت مغز را تغییر داد

پس از آن، مغز گروه دارای آینه، واکنش متفاوتی نشان داد. وقتی این نوزادان حرکت صورت نوزاد دیگری را در آینه تماشا می‌کردند، قشر حسی-حرکتی بیش از دو هفته قبل فعال شده بود. این بخش از مغز، آنچه می‌بینیم به آنچه بدن خودمان انجام می‌دهد را مرتبط می‌کند؛ نوزادانی که اسباب‌بازی ساده داشتند، چنین روندی را نشان ندادند.

این تاثیر در سمت راست مغز، در ناحیه‌ای بیشترین میزان بود که به تشخیص چهره‌ها مرتبط است. هیچ‌ تحقیقی پیش از این، نشان نداده بود که چند هفته با آینه بودن می‌تواند این پاسخ را در نوزادان تحریک کند.

تماشای آینه واکنش قوی‌تری ایجاد می‌کند، اما علت آن را توضیح نمی‌دهد. پژوهشگران آن را نشانه‌ای می‌دانند که دیدن حرکات خود ممکن است به تقویت مدارهای مغزی مرتبط با درک دیگران کمک کند، اما بررسی مغز به‌تنهایی نمی‌تواند این موضوع را ثابت کند.

آنچه نتیجه را برجسته می‌کند، نحوه‌ انجام آزمایش است. با ارائه این تجربه به نوزادان به صورت هدفمند و سپس اندازه‌گیری تغییر، گروه تحقیقاتی توانست تفاوت را به خود زمان آینه نسبت دهد، نه به الگویی که پس از آزمایش مشاهده شده است.

محققان این موضوع را نشانه‌ای می‌دانند که تماشای حرکات خود ممکن است مدارهای عصبی مورد استفاده برای درک دیگران را تقویت کند، هرچند بررسی فعالیت مغز به‌تنهایی نمی‌تواند این ارتباط را به‌طور قطعی ثابت کند. با این حال، نکته مهم این بود که نوزادان با وجود افزایش فعالیت‌های جدید در مغز، نسبت به قبل تقلید بیشتری از چهره‌ها نشان ندادند و این موضوع به کوچک بودن سن آنان مربوط نبود.

سرنخ‌های جدید درباره یادگیری اجتماعی

تا قبل از این تحقیق، این تصور که تجربیات روزمره، مغز اجتماعی کودک را تنظیم می‌کند، عمدتا یک حدس علمی بود اما اکنون شواهدی وجود دارد که یک عادت کوچک و معمولی می‌تواند نحوه واکنش مغز نوزاد به افراد دیگر را تغییر دهد.

این یافته پرسش‌های مهمی را مطرح می‌کند، زیرا محققان دریافتند که فقط دو هفته قرار گرفتن در معرض آینه می‌تواند این مدارهای عصبی را تغییر دهد. این موضوع سوالی ایجاد کرده که چه میزان و چه مدت مواجهه با آینه لازم است تا این تغییرات به شکلی پایدار در عملکرد نوزادان تاثیر بگذارد.

در حال حاضر محققان همچنین می‌توانند آزمایش کنند که آیا همین رویکرد ساده می‌تواند به نوزادانی که در توسعه مهارت‌های اجتماعی کندتر هستند، کمک کند یا خیر.

بر اساس گزارش ارث، نتایج نشان داد، نوزادی که به یک آینه اسباب‌بازی خیره می‌شود، بی‌سروصدا یکی از اولین مهارت‌های اجتماعی مورد نیاز خود را تمرین می‌کند.

نتایج این تحقیق در مجله Developmental Science منتشر شده است.