نورنیوز-گروه اجتماعی: وبگاه مدیکال اکسپرس در گزارشی آورده است:
احتمالاً از کودکی شنیدهاید که نباید جای نیش حشرات یا جوشهای پوستی را بخارانید، زیرا وضعیت را بدتر میکند؛ اما چرا کاری که اینقدر حس خوبی ایجاد میکند، میتواند مضر باشد؟
عوامل گوناگونی از جمله برخی بیماریهای جدی میتوانند باعث خارش شوند. پزشکان مدتهاست که نسبت به آسیبهای ناشی از خاراندن بیش از حد پوست هشدار میدهند. اکنون پژوهشگران به درک بهتری از این موضوع دست یافتهاند که چرا حتی یک خارش خفیف، اگر به آن دامن بزنید، شما را در چرخه بیپایان خارش و خاراندن گرفتار میکند.
آزمایش روی موشها
پژوهشگران برای یافتن پاسخ این پرسش، آزمایشی روی موشها طراحی کردند. آنها با گذاشتن یقههای مخصوص بر گردن موشها، مانع شدند که موشها خودشان را با پنجههایشان بخارانند و دریافتند که خاراندن، التهاب و تورم پوست را تشدید میکند.
دکتر دنیل کاپلان (Daniel Kaplan)، متخصص پوست دانشگاه پیتسبورگ، توضیح میدهد: اگر نیش حشره را نادیده بگیرید، خارش آن معمولاً طی ۵ تا ۱۰ دقیقه از بین میرود؛ اما به محض اینکه شروع به خاراندن کنید، آن خارش تا یک هفته با شما میماند و هر بار از دفعه قبل بدتر میشود.
سیستم ایمنی؛ هم کمککننده و هم آسیبرسان
برای درک بهتر این فرآیند، کاپلان و همکارانش به سلولهای ایمنی به نام ماست سل (mast cells) پرداختند. این سلولها در پوست زندگی میکنند و جزو اولین پاسخدهندگان سیستم ایمنی هستند. وقتی فعال میشوند، موادی مانند هیستامین آزاد میکنند که باعث خارش و التهاب میشود. از سوی دیگر، همین سلولها با آزادکردن مواد دیگر میتوانند به مبارزه با میکروبها نیز کمک کنند.
دانشمندان مدتهاست میدانند که آلرژنها میتوانند این سلولها را فعال کنند؛ اما سیگنالهای دیگری مانند درد نیز میتوانند این سلولها را فراخوانی کنند. کاپلان توضیح میدهد که ما معمولاً تا جایی خاراندن را ادامه میدهیم که درد بگیرد. سلولهای عصبی حسگر درد، ماده پی (substance P) را آزاد میکنند که از مسیری متفاوت از آلرژنها، سلولهای ایمنی را فعال میکند. این همان دلیلی است که خاراندن باعث تشدید خارش و التهاب میشود.
پس چرا خاراندن در ابتدا احساس خوبی ایجاد میکند؟
یکی از نظریههای قدیمی میگوید که خاراندن ممکن است به دفع انگلهایی مانند کک یا کنه کمک کند. تحقیقات کاپلان همچنین نشان داد که خاراندن میتواند به کاهش نوعی باکتری پوستی کمک کند. با این حال، این مزایا به اندازهای نیستند که توصیه پزشکی را تغییر دهند. کاپلان تأکید میکند که خاراندن در نهایت مضر است و باید از آن پرهیز کرد.
چگونه خارش خفیف را کنترل کنیم؟
درمان خارش به علت آن بستگی دارد. برای خارشهای تابستانی مانند نیش حشره و کهیر، متخصصان پوست کرمهای ضد خارش مانند هیدروکورتیزون، کالامین یا حمام جو دوسر را توصیه میکنند.
کاپلان یک ترفند ساده نیز پیشنهاد میکند: کرمهای حاوی منتول میتوانند به طور موقت پوست را فریب دهند تا به جای خارش، احساس سرما کند. این کار آنقدر خارش را کاهش میدهد که چرخه خارش و خاراندن شکسته شود.