نورنیوز-گروه اجتماعی : بیماری آنفلوآنزا سالانه حدود یک میلیارد نفر را در سراسر جهان مبتلا میکند و جان صدها هزار تن را میگیرد. شیوع این بیماری در مناطق سردسیر به صورت موجهای شدید زمستانی ظاهر میشود، در حالی که در مناطق نزدیک به خط استوا در بیشتر ایام سال جریان دارد و گاهی به دو نقطه اوج مجزا در سال میرسد.
دانشمندان سالهاست که از نقش آبوهوا در شکلگیری فصلهای آنفلوآنزا آگاهند، اما تاکنون مشخص نبود که آیا یک فرمول زیستی واحد میتواند چنین رفتارهای متفاوتی را در اقلیمهای گوناگون توضیح دهد یا خیر.
هوای بسیار خشک و بسیار مرطوب؛ دو روی یک سکه
یافتههای اخیر نشان میدهد که میزان بخار آب موجود در هوا رفتار خطی ندارد. ویروس آنفلوآنزا در هوای بسیار خشک بهسرعت منتقل میشود؛ با افزایش رطوبت، سرعت انتقال کاهش مییابد، اما با سنگین و مرطوب شدن دوباره هوا (رطوبت بالا)، قدرت سرایت ویروس مجدداً افزایش پیدا میکند.
کاهش دما نیز این منحنی را خمیدهتر کرده و نرخ انتقال را بالا میبرد. از این رو، هوای خشک زمستان عامل شیوع شدید در مناطق سردسیر است و هوای بسیار مرطوب فصلهای بارانی، نقش مشابهی را در مناطق استوایی ایفا میکند.
مطالعات آزمایشگاهی پیشین نیز تایید کردهاند که رطوبت پایین به ذرات معلق ویروس اجازه میدهد تا مدت طولانیتری عفونی باقی بمانند و راحتتر در هوا جابجا شوند.
چرا الگوی مناطق گرمسیری متفاوت است؟
پژوهش جدید، سقف دمایی ۲۳ درجه سانتیگراد (۷۴ درجه فارنهایت) را برای پایداری ویروس تعیین کرده است؛ دمایی که فراتر از آن، تجزیه ساختار ویروس آغاز میشود.
این مدل همچنین معمای دو موجی بودن شیوع در مناطق گرمسیری را حل کرده است. در مناطق سردسیر، موج شدید زمستانی بخش عمده افراد مستعد را مبتلا میکند و فرد زیادی برای موج دوم باقی نمیماند. اما در مناطق گرمسیری، شیوع خفیفتر و ملایمتر، جامعه هدف کافی را برای ویروس باقی میگذارد تا بتواند دو بار در سال طغیان کند.
آینده آنفلوآنزا در قرن آینده و جهان گرمتر
محققان با شبیهسازی مدل خود بر اساس ۱۰ الگوی اقلیمی جهانی برای سالهای ۲۰۸۰ تا ۲۱۰۰، تغییرات جالبی را پیشبینی کردهاند:
در مناطق سردسیر: گرمایش زمین هوا را به سمت رطوبت متوسط (نقطه ضعف ویروس) سوق میدهد که احتمالاً باعث کاهش اوج شیوع زمستانی خواهد شد.
در مناطق گرمسیری: افزایش دما و رطوبت، شرایط را برای انتقال راحتتر ویروس مهیا کرده و شیوع را افزایش میدهد.
البته دانشمندان تاکید میکنند که آبوهوا تنها بخشی از این معادله پیچیده است. عواملی نظیر نرخ واکسیناسیون، تراکم جمعیت، رفتارهای انسانی و پدیده «رانش آنتیژنی» (تغییرات ژنتیکی مداوم ویروس برای عبور از سد سیستم ایمنی) نقشی تعیینکننده در میزان شیوع آنفلوآنزا در آینده خواهند داشت.