نورنیوز-گروه اجتماعی: تصادفات جادهای همچنان از مهمترین عوامل مرگومیر در جهان به شمار میروند. بر اساس آمارها، هر سال حدود ۱.۱۹ میلیون نفر در سوانح رانندگی در سراسر جهان جان خود را از دست میدهند. این رقم نشان میدهد که با وجود سالها تلاش برای افزایش ایمنی راهها، رسیدن به وضعیت مطلوب هنوز با سرعت کافی پیش نمیرود. دلیل این مسئله تنها به رفتار راننده محدود نیست، بلکه ایمنی جاده نتیجه تعامل چند عامل مختلف است؛ از وضعیت و طراحی راه گرفته تا ویژگیهای خودرو و نحوه استفاده کاربران از مسیر. به همین دلیل، نگاه جدید به ایمنی راه بر این اساس شکل گرفته که باید همه اجزای موثر بر وقوع تصادف، همزمان و در کنار هم بررسی شوند.
در این نگاه جامع، زیرساخت جادهای جایگاه بسیار مهمی دارد. یکی از مفاهیم جدید در این حوزه، «راه خودمعرف» است؛ یعنی راهی که طراحی آن بهگونهای باشد که راننده بدون نیاز به پیچیدگی، بهصورت طبیعی رفتار درستتری در رانندگی انتخاب کند. خطکشی راه از مهمترین ابزارهای این رویکرد است، زیرا با استفاده از خطوط، نوشتهها و نمادها، اطلاعات بصری روشنی به راننده میدهد. این اطلاعات به درک بهتر مسیر، تشخیص لبه و وسط جاده و حفظ موقعیت خودرو کمک میکنند. مطالعات جهانی زیادی نیز پیشتر نشان دادهاند که بهبود خطکشی، از جمله افزودن یا تقویت خطوط وسط و لبه، میتواند به کاهش تصادفات منجر شود. با این حال، میزان دقیق این اثر در هر کشور میتواند متفاوت باشد و به رفتار رانندگان و شرایط محلی بستگی دارد.
در تحقیقی با همین موضوعیت، حامد سیفی، استادیار گروه مهندسی عمران دانشگاه پیام نور تهران به بررسی تاثیر ایمنی بهبود خطکشی در تصادفات راههای برونشهری پرداخته و با تمرکز بر یک محور مشخص در کشور، تلاش کرده است اثر عددی این اقدام را در شرایط واقعی ایران برآورد کند. اهمیت این کار در آن است که مدیران و متولیان ایمنی راه برای تصمیمگیری درباره اقدامهای ایمنسازی، تنها به تجربه یا نتایج خارجی تکیه نکنند و به عددهای بهدستآمده از شرایط بومی کشور نیز دسترسی داشته باشند.
برای انجام این پژوهش، محور شهرضا–سمیرم در استان اصفهان به عنوان مطالعه موردی انتخاب شد. هدف، این بود که مشخص شود بهبود خطکشی در یک راه برونشهری تا چه اندازه میتواند از تعداد تصادفات کم کند. پژوهشگر برای این کار، دادههای مربوط به حجم ترافیک و تعداد تصادفات را در دو بازه زمانی بررسی کرد: سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به عنوان دوره پیش از بهبود خطکشی، و سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به عنوان دوره پس از بهبود. این دادهها از منابع و مراجع مرتبط جمعآوری و تحلیل شدند.
یافتههای پژوهش نشان دادند که بهبود خطکشی در محور مورد مطالعه با کاهش قابل توجه تصادفات همراه بوده است. بر اساس تحلیل انجامشده، فراوانی تصادفات پس از اجرای این اقدام ۴۷ درصد کاهش یافته است. این عدد نشان میدهد که حتی یک اقدام زیرساختی که در ظاهر ساده به نظر میرسد، میتواند در عمل تاثیر بزرگی بر ایمنی جاده داشته باشد. از دید عمومی، این نتیجه یعنی خطکشی بهتر فقط یک تغییر ظاهری در سطح راه نیست، بلکه ابزاری برای هدایت بهتر رانندگان و کاهش احتمال خطا در مسیر است.
پژوهش همچنین تاکید میکند که این یافته با سابقه مطالعات جهانی در این زمینه همخوانی دارد و از نظر علمی قابل تایید است. بنابراین نتیجه بهدستآمده فقط یک مشاهده محلی نیست، بلکه در چارچوب دانستههای قبلی حوزه ایمنی راه نیز قرار میگیرد.
اهمیت این یافته مهم که در «فصلنامه جاده» متعلق به مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انتشار یافته است، از آن جهت است که خطکشی راه در مقایسه با بسیاری از پروژههای سنگین عمرانی، اقدامی نسبتا سادهتر و کمهزینهتر محسوب میشود. اگر چنین اقدامی بتواند کاهش چشمگیری در تصادفات ایجاد کند، میتواند در اولویت برنامههای ایمنسازی راههای برونشهری قرار گیرد. این موضوع برای کشوری که با سوانح جادهای روبهروست، اهمیت عملی زیادی دارد، زیرا تصمیمگیران میتوانند با تکیه بر شواهد بومی، منابع محدود را به اقدامهایی اختصاص دهند که بیشترین اثر را در کاهش تلفات و خسارتها دارند.
از سوی دیگر، پژوهش فوق به یک نیاز مهم در مدیریت ایمنی راه پاسخ میدهد: داشتن عددهای واقعی و متناسب با شرایط ایران. بر این اساس، نتایج جهانی مفید هستند، اما میزان تاثیر دقیق هر اقدام در کشورهای مختلف متفاوت است. بنابراین دانستن اینکه در یک محور ایرانی، بهبود خطکشی چه مقدار از تصادفات را کم کرده، میتواند برای برنامهریزیهای بعدی بسیار راهگشا باشد.
به زبان ساده، این تحقیق نشان میدهد که خطکشی مناسب تنها برای زیبایی یا نظم ظاهری جاده نیست، بلکه بخشی از سامانه ایمنی راه است که میتواند جان انسانها را حفظ کند.