نورنیوز-گروه اقتصادی : افزایش قیمت شیر خام به ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان و رشد متوالی قیمت محصولات لبنی، بار دیگر بحث امنیت غذایی و توان خرید خانوارها را به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی کشور تبدیل کرده است. امروز قیمت برخی اقلام لبنی از جمله پنیر، شیر و ماست به سطحی رسیده که بسیاری از خانوارهای کمدرآمد و حتی بخشی از طبقه متوسط ناچار به کاهش مصرف یا حذف تدریجی این محصولات از سبد غذایی خود شدهاند.
دکتر پیمان فلسفی، رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با نورنیوز به بررسی ریشه اصلی افزایش قیمت لبنیات پرداخت و تاکید کرد: دلایل اصلی این افزایش را باید در سیاستهای ارزی و نحوه تأمین نهادههای دامی جستوجو کرد. به گفته وی، بخش قابل توجهی از هزینه تولید شیر به خوراک دام وابسته است و زمانی که قیمت نهادههایی مانند ذرت، جو، کنجاله سویا و سبوس چند برابر شود، افزایش قیمت شیر و فرآوردههای لبنی نیز اجتنابناپذیر خواهد بود.
فلسفی تاکید میکند که در ماههای گذشته تخصیص ارز ترجیحی برای واردات نهادههای دامی متوقف شده و واردکنندگان ناچار شدهاند نهادهها را با نرخ ارز بالاتری وارد کنند. نتیجه این تصمیم، رشد چند برابری هزینههای تولید در دامداریها بوده است؛ شرایطی که به اعتقاد او فشار اصلی آن در نهایت به مصرفکننده منتقل میشود.
حذف یارانهها و جهش هزینه تولید
رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس با اشاره به شرایط دامداران میگوید تولیدکنندگان در ماههای اخیر با افزایش شدید هزینهها روبهرو شدهاند. به گفته او، دولت به جای پرداخت یارانه مؤثر برای کنترل قیمت نهادهها، عملاً دامداران را به استفاده از تسهیلات بانکی و خرید اعتباری سوق داده است؛ اقدامی که تنها بدهی تولیدکنندگان را افزایش داده و مشکل اصلی را حل نکرده است.
فلسفی معتقد است وقتی قیمت نهادههای دامی چهار تا پنج برابر افزایش پیدا میکند، طبیعی است که قیمت شیر خام نیز رشد کند. به گفته وی، اگر دولت بخشی از ذخایر راهبردی نهادههای دامی را با نرخهای حمایتی در اختیار دامداران قرار میداد، شوک قیمتی به این شدت به بازار منتقل نمیشد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که فعالان صنعت لبنیات نیز افزایش قیمت شیر خام را عامل اصلی رشد قیمت محصولات لبنی میدانند. حمید سوری، عضو هیأت مدیره انجمن فرآوردههای لبنی ایران، اعلام کرده است که شیر خام حدود ۶۰ درصد هزینه تولید محصولات لبنی را تشکیل میدهد و افزایش حدود ۳۰ درصدی نرخ شیر خام میتواند رشد نزدیک به ۲۰ درصدی قیمت محصولات نهایی را به دنبال داشته باشد.
با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند افزایش قیمت محصولات لبنی در بازار فراتر از رشد هزینه شیر خام بوده و عوامل دیگری نظیر بستهبندی، حملونقل، انرژی، مالیات و هزینههای توزیع نیز در افزایش قیمتها نقش داشتهاند.
زنگ خطر برای سلامت جامعه و آینده نسلها
نگرانی اصلی اما تنها افزایش قیمتها نیست؛ بلکه کاهش مصرف لبنیات در میان خانوارهای ایرانی است. آمارهای منتشر شده از سوی فعالان این صنعت نشان میدهد سرانه مصرف لبنیات در ایران که سالها پیش بیش از ۸۰ کیلوگرم بود، اکنون به کمتر از ۴۰ کیلوگرم در سال رسیده است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با میانگین جهانی دارد.
علی احسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی، هشدار داده است که هر افزایش قیمت جدید، مستقیماً به کاهش مصرف منجر میشود. به گفته او، جامعه به تدریج در حال کنار گذاشتن لبنیات از سبد مصرفی خود است و این روند میتواند در سالهای آینده آثار جدی بر سلامت عمومی، بهویژه در میان کودکان و سالمندان، برجای بگذارد.
فلسفی نیز بر همین موضوع تأکید دارد و معتقد است سیاستهای فعلی نه تنها فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده، بلکه مصرفکنندگان را نیز با مشکلات جدی روبهرو کرده است. او میگوید در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و حتی کشورهای منطقه، دولتها با پرداخت یارانههای گسترده از تولید محصولات کشاورزی و دامی حمایت میکنند تا مواد غذایی اساسی با قیمت مناسب به دست مردم برسد، اما در ایران روند کاهش حمایتها و حذف یارانهها موجب افزایش قیمت تمامشده محصولات شده است.
کارشناسان حوزه سلامت نیز بارها هشدار دادهاند که کاهش مصرف لبنیات میتواند به افزایش بیماریهایی مانند پوکی استخوان، سوءتغذیه،کمبود کلسیم و مشکلات رشد در کودکان منجر شود. به همین دلیل بسیاری از صاحبنظران معتقدند هزینهای که امروز از محل حذف یارانهها صرفهجویی میشود، در آینده به شکل هزینههای درمانی سنگین به نظام سلامت کشور بازخواهد گشت.
در چنین شرایطی، مطالبه اصلی تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و حتی برخی نمایندگان مجلس، بازنگری در سیاستهای حمایتی دولت است. به باور آنان، حمایت هدفمند از تولید، تأمین پایدار نهادههای دامی و طراحی سازوکارهای مؤثر برای حفظ قدرت خرید مردم، میتواند از ادامه روند حذف تدریجی لبنیات از سفره خانوارهای ایرانی جلوگیری کند؛ روندی که در صورت تداوم، نه تنها امنیت غذایی بلکه سلامت نسلهای آینده را نیز با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد.