حذف خاموش میوه از سبد خانوار؛ کسی صدای مردم را می‌شنود؟

نورنیوز-گروه اقتصادی: تابستان همیشه فصل وفور میوه در ایران بوده است؛ فصلی که انتظار می‌رود افزایش عرضه، قیمت‌ها را متعادل کند. اما امسال بسیاری از خانواده‌ها هنگام عبور از مقابل میوه‌فروشی‌ها با برچسب‌هایی روبه‌رو می‌شوند که بیش از آنکه یادآور محصولات باغی باشند، به کالاهای لوکس شباهت دارند.
گیلاس با قیمت‌هایی تا حدود ۵۰۰ هزار تومان، زردآلو با نرخ‌های نزدیک به ۶۰۰ هزار تومان و هلو با قیمت حدود ۴۰۰ هزار تومان، تنها بخشی از واقعیتی هستند که این روزها در بازار میوه دیده می‌شود. نتیجه آن است که بسیاری از خانوارها ناچار شده‌اند میزان خرید میوه را کاهش دهند یا برخی اقلام را به طور کامل از سبد مصرفی خود حذف کنند.
اما نکته قابل تأمل اینجاست که این افزایش قیمت الزاماً به معنای افزایش درآمد باغداران نیست. فعالان بخش کشاورزی معتقدند سهم تولیدکننده از قیمت نهایی محصول در بسیاری از موارد بسیار محدود است. باغدار محصول را پس از ماه‌ها آبیاری، کوددهی، مبارزه با آفات و تحمل هزینه‌های سنگین تولید، با قیمتی به مراتب پایین‌تر از نرخ بازار مصرف عرضه می‌کند؛ اما محصول در مسیر رسیدن به دست مصرف‌کننده چندین بار خرید و فروش می‌شود.
کارشناسان بازار کشاورزی از وجود زنجیره‌ای طولانی از واسطه‌ها سخن می‌گویند؛ زنجیره‌ای که از باغ آغاز می‌شود و پس از عبور از میدان‌های عمده‌فروشی، شبکه‌های حمل‌ونقل، انبارها و خرده‌فروشی‌ها به بازار نهایی می‌رسد. در هر حلقه، درصدی به قیمت افزوده می‌شود و در نهایت فاصله قابل توجهی میان نرخ خرید از باغدار و قیمت فروش به مصرف‌کننده شکل می‌گیرد.
افزون بر نقش واسطه‌ها، هزینه‌های جانبی نیز در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. افزایش قیمت سوخت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، دستمزد نیروی کار، اجاره واحدهای صنفی و هزینه‌های نگهداری محصولات، همگی در افزایش قیمت نهایی مؤثر هستند. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند نبود شفافیت در فرآیند توزیع، مهم‌ترین عامل جهش قیمت‌هاست.
وزیر جهاد کشاورزی نیز اخیراً به همین موضوع اشاره کرده و از فاصله قابل توجه قیمت میوه از باغ تا سفره مردم انتقاد کرده است. اظهاراتی که نشان می‌دهد حتی در سطح سیاست‌گذاری نیز درباره نحوه قیمت‌گذاری و توزیع محصولات کشاورزی نگرانی‌های جدی وجود دارد.
پیامد این وضعیت تنها محدود به افزایش هزینه خانوارها نیست. کاهش مصرف میوه می‌تواند بر الگوی تغذیه جامعه نیز اثر بگذارد. کارشناسان سلامت بارها تأکید کرده‌اند که میوه یکی از اصلی‌ترین منابع دریافت ویتامین‌ها و مواد معدنی است و حذف یا کاهش آن از سبد غذایی می‌تواند در بلندمدت تبعاتی برای سلامت عمومی داشته باشد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا می‌توان فاصله میان باغ و سفره را کوتاه‌تر کرد؟ بسیاری از کارشناسان راهکار را در توسعه فروش مستقیم، ایجاد سامانه‌های شفاف قیمت‌گذاری، تقویت تعاونی‌های کشاورزی و کاهش نقش واسطه‌های غیرضروری می‌دانند. در غیر این صورت، احتمال دارد میوه که روزگاری یکی از عادی‌ترین اقلام سبد خانوار بود، بیش از پیش به کالایی گران‌قیمت و دور از دسترس تبدیل شود.