نورنیوز-گروه سیاسی: محمد کاظمی فرد رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همزمان با اولین هفته قوه قضاییه در برنامه صف اول شبکه خبر حاضر شد و به تشریح عملکرد معاونت آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه و هوشمندسازی دستگاه قضایی پرداخت.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، با اشاره به اقدامات تحولی این مرکز در راستای ارتقای خدمات قضایی گفت: در دوران «تحول و تعالی» قوه قضاییه، بستری فراهم شده است که مردم بتوانند بهصورت شبانهروزی از خدمات قضایی استفاده کنند؛ حرکتی که با هدف تسهیل امور مردم و افزایش کارآمدی نظام قضایی شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه محدودیتهای زمانی و مکانی برای مراجعان تا حد زیادی برطرف شده است، افزود: شهروندان دیگر برای پیگیری پروندههای خود در شهرهای مختلف کشور، نیازی به مراجعه حضوری در آن جغرافیا ندارند؛ چرا که اکنون این امکان فراهم شده است تا افراد از هر نقطهای که حضور دارند، امور قضایی خود را بهصورت برخط و در هر ساعت از شبانهروز پیگیری کنند.
کاظمیفرد با تأکید بر اینکه این تحول محدود به داخل کشور نیست، تصریح کرد: ایرانیان خارج از کشور نیز همگام با هموطنان خود در داخل کشور، قادرند بهصورت شبانهروزی از خدمات قضایی بهرهمند شوند. این دستاورد بزرگ، گامی اساسی در نظام قضایی کشور برای دسترسی عادلانه، آسان و فرامرزی به خدمات قضایی محسوب میشود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همچنین به تسهیلات ویژه برای گروههای حرفهای اشاره کرد و گفت: برای وکلا، کارشناسان رسمی و نمایندگان حقوقی دستگاهها که به واسطه شغل خود یا امور مرتبط با پروندههای اعضای خانوادهشان، نیاز به ارتباط مستمر با دستگاه قضا دارند، بستههای ویژهای پیشبینی شده است.
وی خاطرنشان کرد: این گروه میتوانند با استفاده از این زیرساختها، امور حرفهای خود را با سرعت و سهولت بیشتر و بدون نیاز به مراجعه به مجتمعهای قضایی، از داخل منزل یا محل کار پیش ببرند که این اقدام در راستای هوشمندسازی فرایندها، علاوه بر کاهش مراجعات حضوری، موجب صرفهجویی در وقت و هزینههای مراجعان و افزایش چشمگیر بهرهوری در تعاملات حقوقی و قضایی شده است.
کاظمیفرد با بیان اینکه در دوران «تحول و تعالی»، ارائه خدمات قضایی هوشمند و در دسترس، یک اولویت راهبردی است، اظهار داشت: هماکنون ایرانیانی که در خارج از کشور سکونت دارند، میتوانند بهسادگی حساب کاربری ثنای خود را دریافت کرده و بدون نیاز به حضور فیزیکی، از تمامی ظرفیتهای زیستبوم خدمات قضایی ما بهرهمند شوند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به وضعیت ابلاغهای قضایی به عنوان مهمترین داده مورد نیاز مراجعان، تصریح کرد: در حال حاضر ۹۷ درصد از ابلاغهای قضایی بهصورت الکترونیک صادر و ارسال میشود. این آمار نشاندهنده یک جهش بزرگ در زیرساختهای فناوری است که باعث شده ما به یک چرخه کامل و کارآمد از خدمات دست پیدا کنیم.
وی در ادامه با اشاره به اینکه این زیرساختها مسیر را برای هوشمندسازی کامل فرآیندها هموار کرده است، افزود: ما اکنون در نقطهای هستیم که ابلاغها بهصورت هوشمند ارسال میشوند و چرخه خدمات، از ثبت دادخواست تا ابلاغ و دادرسی، به شکل یکپارچه و دیجیتال درآمده است. این تحول، علاوه بر حذف کاغذ، تضمینکننده سرعت و دقت در رسیدگی به پروندههای قضایی است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با تشریح آخرین اقدامات این مرکز، از ایجاد دستهبندی جدید دارندگان دانش حقوقی خبر داد و گفت: بر این اساس، تمامی افرادی که دارای مدرک تحصیلی حقوق هستند، میتوانند با مراجعه به سامانه «ثنا» و پس از استعلام خودکار مدرک از وزارت علوم، بدون نیاز به اقدام خاصی، دسترسی ویژهای به خدمات قضایی داشته باشند. این دسته از کاربران، فارغ از وکیل بودن، قادر خواهند بود اظهارنامهها، لوایح و دادخواستهای خود را با دانش تخصصیشان و بهصورت مستقیم از منزل پیگیری کنند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به آمار مشارکت غیرحضوری مردم تصریح کرد: در حال حاضر ۴۰ درصد از کل درخواستهای وارده به درگاه قوه قضاییه بهصورت کاملاً غیرحضوری ثبت میشود.
وی افزود: با توسعه زیرساختها، گواهی عدم سوءپیشینه با میانگین زمانی ۱۸ ساعت در سراسر کشور و با ۷۰ درصد ثبت غیرحضوری صادر میشود و همچنین در سال گذشته حدود ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی بهصورت الکترونیک برگزار شده است که بستری امن برای احقاق حق، بهویژه برای هموطنان خارج از کشور یا ساکن در شهرهای دور فراهم کرده است.
کاظمیفرد در این باره گفت: ما در دو سطح در حال بهکارگیری هوش مصنوعی هستیم؛ نخست در درگاه عدل ایران که با انتشار ۱۰ میلیون رأی و همکاری شرکتهای دانشبنیان، راهنمای هوشمندی برای مردم طراحی شده است تا پیشبینی نتیجه دعوا، زمان تقریبی رسیدگی و مدارک مورد نیاز را به مراجعان مشاوره دهد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با تأکید بر لزوم کاهش مراجعات غیرضروری به مراجع قضایی، از توسعه زیرساختهای غیرحضوری خبر داد که امکان پیگیری دعاوی، شرکت در جلسات دادرسی و استعلامات فوری را برای همه شهروندان، حتی هموطنان خارج از کشور، فراهم کرده است.
کاظمیفرد با بیان اینکه هدف اصلی دستگاه قضا، تمرکز مردم بر محتوای پرونده و کاهش حواشی ناشی از مراجعات حضوری است، اظهار داشت: درگاههای ما امکان ثبت لوایح و اظهارنامهها با موضوعات ساده را بدون نیاز به حضور در مجتمعهای قضایی فراهم کرده است. علاوه بر این، در مسیر تحول، حدود ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی بهصورت الکترونیک برگزار شده است. این امکان برای هموطنانی که در شهرهای دیگر یا خارج از کشور حضور دارند، ظرفیتی بینظیر برای احقاق حق است تا بدون دغدغههای سفر، در جلسات دادگاه حاضر شوند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه همچنین از فعالسازی سامانه استعلام ممنوعالخروجی بهصورت کاملاً رایگان خبر داد و افزود: مردم میتوانند پیش از سفر، بهراحتی وضعیت ممنوعالخروجی خود را در درگاه خدمات الکترونیک قضایی چک کنند. این سامانه در کنار سایر خدمات، برای حذف ابهامات و دغدغههای مراجعان طراحی شده است.
وی در ادامه به سایر ابزارهای نظارتی و خدماتی اشاره کرد و گفت: سامانههای دیگری نظیر استعلام اعتبار معاملاتی برای شفافیت در قراردادها، سامانه پیگیری مشکلات و شکایتها در دستگاه قضا، و همچنین نظرسنجیهای برخط پس از هر مراجعه، برای افزایش شفافیت و رضایتمندی مراجعان راهاندازی شده است.
کاظمیفرد تأکید کرد که تمامی این خدمات در راستای سادهسازی فرآیند رسیدگی به دعاوی و عدالت هوشمند طراحی شدهاند تا شهروندان بتوانند در محیطی امن و بدون دغدغه مراجعات حضوری، به حقوق قانونی خود دست یابند.
کاظمیفرد با بیان اینکه درگاه خدمات الکترونیک قضایی ماهانه ۲۰ میلیون بازدید دارد، اظهار داشت: یکی از نیازهای اساسی مردم در تعاملات اقتصادی، اطمینان از وضعیت طرف مقابل معامله است. با راهاندازی سامانه اعتبار معاملاتی، اشخاص میتوانند پیش از انعقاد قرارداد، از وضعیت ممنوعالمعامله بودن یا بدهیهای احتمالی طرف مقابل در دستگاه قضا مطلع شوند؛ این اقدام گامی مهم در جهت پیشگیری از دعاوی و افزایش امنیت روانی در معاملات است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در ادامه به ورود تخصصی هوش مصنوعی به نظام قضایی اشاره کرد و گفت: ما در این زمینه رویکردی عملیاتی اتخاذ کردهایم. در بخش خدمات عمومی، با انتشار ۱۰ میلیون رأی قضایی و همکاری ۸ شرکت دانشبنیان، «راهنمای هوشمند قضایی» را در درگاه عدل ایران راهاندازی کردهایم. این سامانه به مراجعان کمک میکند تا علاوه بر دریافت مشاورههای حقوقی، پیشبینی دقیقی از نتیجه دعوا، مدت زمان تقریبی رسیدگی و مدارک مورد نیاز خود داشته باشند.
وی با تأکید بر تحول ساختاری در داخل دستگاه قضا افزود: علاوه بر خدمات مردمی، «دستیار هوشمند قاضی» نیز طراحی شده که هماکنون در ۵ استان کشور به صورت آزمایشی در حال بهرهبرداری است. این ابزار به قضات کمک میکند تا در لحظه به قوانین و مقررات مورد نیاز دسترسی داشته باشند و هنگام صدور آرا، ضمن افزایش سرعت و دقت، از تحلیلهای هوش مصنوعی بهرهمند شوند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به هدفگذاری برای پوشش سراسری این فناوریها تأکید کرد: هدف ما این است که هوش مصنوعی در تمامی مراحل دادرسی به کمک قضات بیاید تا فرآیند صدور احکام از نظر دقت و سرعت، به استانداردهای مطلوب نزدیکتر شود. این مسیر که با تکیه بر دادههای بومی قوه قضاییه آغاز شده، افق روشنی را برای تحقق عدالت هوشمند و کاهش خطاهای احتمالی در نظام قضایی کشور ترسیم کرده است.
کاظمیفرد با اشاره به روند هوشمندسازی خدمات قضایی گفت: در حال حاضر حدود ۸۵ درصد جلسات دادرسی میان قضات و زندانیان بهصورت الکترونیکی برگزار میشود و تنها ۱۵ درصد زندانیان برای حضور در دادگاه از زندان به مراجع قضایی منتقل میشوند.
وی افزود: سالانه حدود ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی بهصورت الکترونیکی برگزار میشود و قوه قضاییه در حال حرکت از دادرسی الکترونیکی به سمت دادرسی هوشمند است.
وی گفت: هدف از دادرسی هوشمند، واگذاری بخشی از فرآیندهای قضایی به سامانههای هوشمند است. در همین راستا ارجاع هوشمند پروندهها بر اساس تخصص قضات انجام میشود تا توزیع پروندهها به شکل عادلانه و تخصصی صورت گیرد.
کاظمیفرد افزود: در حوزه ارجاع کارشناسان نیز حدود ۶۰ درصد ارجاعات بهصورت هوشمند انجام میشود و مدت زمان اعلام نظر کارشناسی از ۲۸ روز به ۱۹ روز کاهش یافته است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به تأثیر فناوری در کاهش اطاله دادرسی گفت: در اجرای احکام و یا حین رسیدگی نیاز به شناسایی اموال داریم، پیش از اجرای طرحهای تحول دیجیتال، شناسایی اموال افراد بهطور متوسط حدود ۴۰۰ روز زمان میبرد، اما اکنون این زمان به حدود چهار دقیقه کاهش یافته است.
وی افزود: در حال حاضر قاضی با استفاده از سامانههای هوشمند میتواند بهصورت همزمان اطلاعات مربوط به حسابهای بانکی، املاک، خودروها، داراییهای بورسی و حسابهای طلا را مشاهده و در صورت نیاز نسبت به توقیف آنها اقدام کند. همه این اقدامات برخط انجام میشود.
کاظمیفرد گفت: توسعه خدمات غیرحضوری، امکان ثبت لوایح بهصورت الکترونیکی و اطلاعرسانی برخط پروندهها نیز موجب کاهش مراجعات حضوری و تسریع در روند رسیدگی شده است.
وی افزود: ابلاغ الکترونیکی نیز نقش مؤثری در کاهش تأخیرهای ناشی از ابلاغ داشته و بخش قابل توجهی از موانع موجود در مسیر رسیدگی به پروندهها را برطرف کرده است. ۱۴ درصد اوقات به دلیل روش ابلاغها تجدید میشد، اما هم اکنون این رقم یک درصد و نزدیک به صفر شده است.
وی گفت: قوه قضاییه با بهرهگیری از فناوریهای نوین تلاش میکند ضمن کاهش زمان رسیدگی، کیفیت ارائه خدمات به مردم را افزایش دهد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه گفت: در طول ۵ سال اجرای سند تحول و تعالی دستگاه قضا، ۹۰۰ خدمت الکترونیک را با حاکمیت تبادل کردیم. ۱.۲ میلیارد تبادل اطلاعات داشتیم..
کاظمیفرد اظهار داشت: تعاملات ما با نهادهای همخانواده از جمله فراجا، به صورت کاملا الکترونیک بوده است. با بانک مرکزی برای کار شناسایی اموالی که داریم کارها کاملا الکترونیکی انجام میشود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه گفت: اخیرا ماده ۱۰۹ برنامه هفتم توسعه، سامانه ابلاغ الکترونیک را از ما خواسته است برای سایر نهادها در اختیارشان بگذاریم. مانند سازمان تعزیرات حکومتی و هیئتهای حل اختلاف کارگر و کارفرما اینها همگی میتوانند از مزایایی که درباره ابلاغ الکترونیک مطرح کردم، استفاده کنند.
وی در خصوص حفظ محرمانگی اسرار مردم در این زیستبوم هوشمند تأکید کرد: همان۱۰ میلیون رأی قضایی را بهصورت کامل «گمنامسازی» کردیم تا ضمن بهرهبرداری علمی شرکتهای دانشبنیان، هویت افراد کاملاً محفوظ بماند. امنیت سامانهها و حفظ حریم خصوصی دادههای مردم، خط قرمز ما در تمامی مراحل هوشمندسازی است. از سوی دیگر، فرایندهای داخلی ما برای حفظ امنیت سامانهها و کنترل امنیت انها را نیز انجام که مانند سایر نهادهای دیگری که در داخل کشور دارند، ما هم مشغول کار شبانه روزی هستیم تا حافظ خوبی برای دادههای مردم باشیم.
کاظمیفرد در بخش دیگری از سخنان خود، به چالشهای موجود در مسیر تحول دیجیتال پرداخت و گفت: یکی از مهمترین چالشهای ما، «فرهنگ عمومی» است. علیرغم فراهم بودن زیرساختها برای انجام ۱۰۰ درصدیِ خدمات بهصورت غیرحضوری، همچنان تمایل به مراجعات حضوری در میان مردم وجود دارد که در این زمینه، نقش رسانهها بسیار تعیینکننده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در پایان گفت: دستگاه قضا با تلاش شبانهروزی در حال توسعه این بسترهاست تا خدمات با کیفیتی را به مردم ارائه دهیم.