بهبودی دو بیمار مبتلا به خودایمنی نادر با پیوند سلول‌های بنیادی

نورنیوز-گروه اجتماعی: این دو نفر به نوعی بیماری شدید و بالقوه مرگبار مبتلا بودند که در آن سلول‌های ایمنی، پادتن‌هایی تولید می‌کنند که حمله‌ای را علیه نخاع و عصبی که چشم را به مغز متصل می‌کند، آغاز می‌کنند؛ وضعیتی که به نام سندروم دویک (Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder) شناخته می‌شود.

به نقل از نیچر، علائم این بیماری معمولا به ‌صورت حملات یا دوره‌هایی ظاهر می‌شوند که چند روز یا چند ماه طول می‌کشند و شامل درد چشم، از دست دادن بینایی، استفراغ، ضعف یا فلج در بازوها و پاها هستند. درمان‌های فعلی می‌توانند با مصرف مداوم دارو از بروز این حملات جلوگیری کنند، اما این درمان‌ها در مورد این دو فرد مؤثر نبودند.

پس از پیوند سلول‌های بنیادی، عملکرد عصبی مرد بهبود یافت و او توانست زندگی عادی خود را از سر بگیرد و بعدها صاحب دو فرزند شود. زن مبتلا نیز توانست بازوهای خود را بهتر از قبل از درمان به کار بگیرد و دیگر نیازی به مصرف دارو برای کاهش علائم ندارد.

جیائو جیائو لی، مهندس زیست‌پزشکی در دانشگاه فناوری سیدنی، می‌گوید: فکر نمی‌کنم بتوانیم بگوییم این یک درمان قطعی است، اما در عین حال، این روش طی این دوره زمانی بسیار طولانی، مشکلی را که بیماری ایجاد کرده بود، برطرف کرده است.

در این روش درمانی که پیوند آلوژنیک سلول‌های بنیادی خون‌ساز نام دارد، سلول‌های بنیادی اهداکننده از خون فرد دیگری جمع‌آوری می‌شوند. این روش پیش‌تر برای درمان برخی سرطان‌ها، بیماری سلول داسی‌شکل و سایر اختلالات خونی مورد استفاده قرار گرفته است.

ماسیمو فیلیپی، یکی از نویسندگان مطالعه و متخصص مغز و اعصاب می‌گوید این نخستین بار است که این درمان برای این بیماری به کار گرفته شده است.

این مرد نخستین فردی بود که تحت پیوند آلوژنیک قرار گرفت و در سال ۲۰۰۹ سلول‌های بنیادی را از خواهر خود دریافت کرد. سال بعد، زن مبتلا نیز سلول‌هایی را از یک اهداکننده غیرخویشاوند دریافت کرد. هر دو شرکت‌کننده تنها یک بار سلول‌های بنیادی اهداکننده را از طریق تزریق دریافت کردند.

بروس میلتورپ، پژوهشگر دانشگاه فناوری سیدنی، می‌گوید توانایی حفظ این افراد بدون علائم بیماری برای چنین مدت طولانی، بسیار هیجان‌انگیز است.

بازتنظیم سیستم ایمنی

پیش از پیوند، شرکت‌کنندگان داروهای شیمی‌درمانی فلودارابین و تروسولفان و همچنین یک داروی مبتنی بر پادتن مونوکلونال دریافت کردند تا سلول‌های B سیستم ایمنی که پادتن‌های حمله‌کننده به نخاع و عصب بینایی را تولید می‌کنند، از بین بروند.

پیش از دریافت پیوند سلول‌های بنیادی، این دو نفر همچنین یک دوره کوتاه درمان با پادتن‌ها و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی دریافت کردند تا از حمله سلول‌های اهداکننده به سلول‌های سالم بدن گیرنده جلوگیری شود؛ عارضه‌ای که به نام بیماری پیوند علیه میزبان (Graft-versus-Host Disease) شناخته می‌شود و از عوارض شایع پس از پیوند سلول‌های بنیادی است.

لی می‌گوید این عارضه می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد. با این حال، هیچ ‌یک از این دو نفر پادتن‌های مرتبط با سندروم دویک را در بدن خود نداشتند و هر دو دارای سیستم ایمنی سالمی شدند؛ موضوعی که نویسندگان مطالعه گزارش کرده‌اند.

لی می‌گوید این روش، سیستم ایمنی فرد را به ‌طور کامل جایگزین می‌کند؛ در حالی که سایر نسخه‌های این درمان که از سلول‌های بنیادی خود فرد استفاده می‌کنند، تنها سیستم ایمنی را بازتنظیم می‌کنند.

او می‌افزاید این روش‌های دیگر ممکن است برای افراد مبتلا به بیماری‌های خودایمنی به اندازه کافی مؤثر نباشند، زیرا ممکن است سلول‌های B تولیدکننده پادتن‌های مهاجم به‌ طور کامل از بین نروند.

میلتورپ می‌گوید به دلیل تعداد بسیار کم شرکت‌کنندگان در این مطالعه، هنوز مشخص نیست که آیا پیوند سلول‌های بنیادی برای همه مبتلایان به این بیماری سودمند خواهد بود یا خیر. او می‌افزاید یافتن اهداکنندگان مناسب نیز می‌تواند دشوار باشد. با این حال، این مطالعه می‌تواند به‌ عنوان مدرکی برای آغاز یک کارآزمایی بالینی مورد استفاده قرار گیرد.

میلتورپ همچنین می‌گوید روشی که گروه پژوهشی برای استخراج سلول‌های بنیادی مستقیما از خون اهداکننده به کار برده است، یک پیشرفت مثبت به شمار می‌رود، زیرا نسبت به جمع‌آوری سلول‌های بنیادی از مغز استخوان، کمتر تهاجمی است.

نویسندگان مطالعه می‌گویند این دو شرکت‌کننده با برخی پیامدهای منفی نیز مواجه شدند؛ از جمله تورم غدد لنفاوی، کمبود پادتن که نیازمند درمان بود و سرطان مثانه.

بروز سرطان‌های ثانویه پس از پیوند سلول‌های بنیادی موضوع غیرمعمولی نیست و نویسندگان تأکید می‌کنند که باید خطرات این درمان در کنار بهبود علائم و افزایش کیفیت زندگی بیماران سنجیده شود.

خودِ پیوند سلول‌های بنیادی نیز با خطراتی همراه است. عفونت‌هایی که پس از درمان ایجاد می‌شوند، دومین علت شایع مرگ‌ومیر مرتبط با این روش درمانی هستند.

پژوهشگران می‌گویند این روش باید برای افراد جوانی در نظر گرفته شود که با درمان‌های استاندارد بهبودی پیدا نمی‌کنند یا به ‌طور هم‌زمان به سایر بیماری‌های خودایمنی نیز مبتلا هستند.