نورنیوز-گروه اجتماعی: درسالهای اخیر، بحث درباره سالمتر بودن شیر گاو یا نوشیدنیهای گیاهی جایگزین آن، بیش از گذشته مطرح شده است. امروزه قفسههای فروشگاهها مملو از نوشیدنیهایی است که از سویا، بادام، جو دوسر، برنج و سایر منابع گیاهی تهیه میشوند.
بسیاری از افراد به دلیل ترجیحات شخصی، نگرانیهای زیستمحیطی، آلرژیها یا رژیمهای غذایی خاص به سراغ این محصولات میروند، با این حال، نتایج پژوهش جدید پژوهشگران دانشگاه ادیث کوان استرالیا نشان میدهد که شیر گاو همچنان دارای مزایای تغذیهای مهمی است که جایگزینهای گیاهی بهسختی میتوانند بهطور کامل با آن رقابت کنند.
دانشمندان در این تحقیق مفهومی به نام «ماتریس شیر» را بررسی کردند.
راز نهفته در ساختار طبیعی شیر
«ماتریس شیر» به نحوه طبیعی قرار گرفتن مواد مغذی در کنار یکدیگر در شیر اشاره دارد. پژوهشگران به جای آنکه شیر را فقط منبعی از کلسیم یا پروتئین بدانند، تلاش کردند تا دریابند که این ترکیبات چگونه در بدن به صورت هماهنگ عمل میکنند.
شیر، ماده غذایی بسیار پیچیدهای است که بیش از ۱۰۰ ماده مغذی و ترکیب زیستفعال ازجمله پروتئین، کلسیم، فسفر، پتاسیم، ویتامینها، چربیهای مفید و بسیاری مواد دیگر را در خود جای داده است. این ترکیبات بهطور طبیعی در ساختاری قرار گرفتهاند که بر هضم، جذب و استفاده بدن از آنها تاثیر میگذارد.
به گفته ترز او سالیوان، استاد دانشگاه ادیث کوان، فواید شیر تنها به مواد مغذی موجود در آن محدود نمیشود، بلکه نحوه تعامل این مواد با یکدیگر نیز اهمیت دارد.
پژوهشگران معتقدند، این ترکیب طبیعی میتواند بر جذب مواد مغذی، تنظیم قند خون، سطح کلسترول و حتی سلامت باکتریهای مفید روده تاثیر بگذارد.
تاثیر شیر بر سلامت استخوانها
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش به سلامت استخوانها مربوط میشود. استخوانهای قوی به دریافت مداوم مواد مغذی نیاز دارند، موضوعی که بهویژه در دوران کودکی و سالمندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نتایج نشان داد، مصرف منظم شیر با استحکام بیشتر استخوانها و کاهش خطر شکستگی ارتباط دارد. برخی از نتایج تحقیقات مشخص کردند، افرادی که روزانه یک تا دو لیوان شیر مصرف میکنند، تا ۴۳ درصد کمتر از افرادی که شیر مصرف نمیکنند یا مصرف بسیار کمی دارند، در معرض شکستگی استخوان قرار میگیرند.
مکملهای کلسیم همیشه جایگزین مناسبی نیستند
پژوهشگران همچنین مکملهای کلسیم را که بسیاری از افراد به جای مصرف لبنیات استفاده میکنند، مورد بررسی قرار دادند. نتایج چندان امیدوارکننده نبود. هرچند مکملها میتوانند به افزایش دریافت کلسیم کمک کنند، اما تحقیقات مختلف نتایج متفاوتی درباره تاثیر آنها بر سلامت استخوانها گزارش کردهاند.
نتایج برخی تحقیقات حتی نشان دادند که مصرف مکملهای کلسیم ممکن است در بعضی گروهها، بهویژه زنان سالمند، با افزایش خطر بیماریهای قلبی همراه باشد.
دانشمندان معتقدند، دلیل این تفاوت ممکن است به نحوه دریافت مواد مغذی مربوط باشد. در شیر، کلسیم بهطور طبیعی همراه با پروتئین، فسفر و سایر ترکیبات مفید وجود دارد که جذب و استفاده از آن را برای بدن آسانتر میکنند. در مقابل، مکملها معمولا فقط یک ماده مغذی را بهصورت جداگانه در اختیار بدن قرار میدهند.
مقایسه شیر گاو با نوشیدنیهای گیاهی
در این پژوهش، شیر گاو با نوشیدنیهای گیاهی نیز مقایسه شد. بسیاری از این محصولات با کلسیم و ویتامینها، غنیسازی میشوند تا از نظر تغذیهای به شیر شباهت بیشتری پیدا کنند.
با این حال، پژوهشگران دریافتند که مواد مغذی افزوده شده به این نوشیدنیها همیشه به اندازه مواد مغذی طبیعی موجود در شیر گاو جذب بدن نمیشوند. علاوه بر این، برخی نوشیدنیهای گیاهی حاوی شکر افزوده، روغنهای گیاهی، غلیظکنندهها و پایدارکنندههایی هستند که برای بهبود طعم و بافت محصول استفاده میشوند.
یافتههای این پژوهش بهویژه برای کودکان حائز اهمیت است. آنالیس نیکول، متخصص تغذیه دانشگاه ادیث کوان گفت: برخی والدین تصور میکنند، نوشیدنیهای گیاهی به خودی خود سالمتر از شیر هستند، اما حذف لبنیات از رژیم غذایی کودکان بدون برنامهریزی دقیق میتواند موجب کمبودهای تغذیهای شود.
مواد مغذی مهمی مانند پروتئین، کلسیم، ید و ویتامین ب۱۲ برای رشد و تکامل کودکان ضروری هستند و کمبود آنها میتواند خطر ابتلا به بیماریهایی مانند نرمی استخوان، اختلال رشد و تاخیرهای تکاملی را افزایش دهد.
نوشیدنیهای گیاهی همچنان جایگاه خود را دارند
البته این نتایج به معنای بیفایده بودن نوشیدنیهای گیاهی نیست. برای افرادی که به شیر حساسیت دارند، دچار عدم تحمل لاکتوز هستند یا رژیم غذایی کاملا گیاهی را دنبال میکنند، نمونههای غنیشده این محصولات میتوانند بخشی از نیازهای تغذیهای را تامین کنند.
با این حال، پژوهشگران تاکید کردند که مصرفکنندگان باید برچسب محصولات را با دقت مطالعه کنند و بدانند همه نوشیدنیهای گیاهی ارزش تغذیهای یکسانی ندارند.
غذاهای کامل همچنان بهترین انتخاب هستند
این پژوهش از رویکردی حمایت میکند که متخصصان تغذیه آن را «اول غذا و بعد مکمل» مینامند. بر اساس این دیدگاه، بهتر است مواد مغذی تا حد امکان از غذاهای کامل و طبیعی و نه از مکملها یا محصولات بسیار فرآوریشده دریافت شوند. غذاهای کامل مجموعهای پیچیده از مواد مغذی را در خود دارند که به شکل هماهنگ عمل میکنند و دانشمندان هنوز در حال کشف همه جزئیات این تعاملات هستند.
با افزایش تعداد افرادی که از شیر لبنی به جایگزینهای گیاهی روی میآورند، پژوهشگران معتقدند که تصمیمگیریها باید بر اساس اطلاعات دقیق و نه بر اساس ادعاها یا فرضیات بازاریابی باشد. نیازهای تغذیهای از فردی به فرد دیگر متفاوت است و آنچه برای یک فرد خوب عمل میکند، ممکن است برای فرد دیگر ایدهال نباشد.
در مجموع، این نتایج نشان میدهد که شیر گاو همچنان یکی از کاملترین منابع طبیعی مواد مغذی برای سلامت استخوانها و تغذیه عمومی بدن محسوب میشود. البته پژوهشگران یادآور میشوند که این پزوهش یک مرور علمی بر تحقیقات پیشین و نه کارآزمایی بالینی جدید است بنابراین تحقیقات بیشتری نیاز دارد تا مقایسه بلندمدت میان شیر گاو و نوشیدنیهای گیاهی با دقت بیشتری انجام شود.
با این حال، نتایج فعلی نشان میدهد، هرچند نوشیدنیهای گیاهی برای برخی افراد گزینه مناسبی هستند، اما همواره نمیتوانند همان میزان کامل مواد مغذی و مزایای سلامتی مرتبط با شیر گاو را فراهم کنند، موضوعی که بهویژه هنگام انتخاب نوشیدنی مناسب برای کودکان اهمیت زیادی دارد.
نتایج این پژوهش در نشریه Critical Reviews in Food Science and Nutrition منتشر شده است.