نورنیوز-گروه سیاسی: مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ در اقدامی هماهنگ، متن یادداشت تفاهم مزبور را بهصورت دیجیتال و غیرحضوری امضا کردند. این توافق غیرحضوری که با میانجیگری پاکستان و قطر نهایی شد، علاوه بر لغو محاصره دریایی، مرحله جدیدی از مذاکرات ۶۰ روزه برای رفع کامل تحریمها و حل مسائل هستهای را کلید زد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در تبیین علت تغییر شیوه امضا از نشست حضوری در سوئیس به امضای مجازی، اظهار داشت که این تصمیم پس از مشورتهای فشرده ۲۴ ساعت گذشته اتخاذ شده است. بقائی تأکید کرد: «امضای مستقیم سران دو کشور، حتی به صورت دیجیتال، هزینه سیاسی نقض توافق را برای طرف مقابل به شدت افزایش میدهد.»
امضای یادداشت تفاهم از سوی ترامپ
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا که چهارشنبه شب در کاخ الیزه میهمان ضیافت شام با امانوئل مکرون بود نسخه نهایی و منتشر شده تفاهمنامه با جمهوری اسلامی ایران را امضاء کرد.
از رفع تحریم نفتی تا آزادسازی داراییها؛ روایت بقایی از توافق جدید ایران و آمریکا
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه بامداد پنجشنبه ۲۹ خرداد با حضور در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد یادداشت تفاهم موسوم به «اسلامآباد» میان ایران و ایالات متحده با امضای دیجیتال رؤسای جمهور دو کشور نهایی شده و از این پس مرحله اجرای تعهدات آغاز میشود. به گفته او، این تصمیم پس از بررسیهای انجامشده در ساعات گذشته گرفته شد و دو طرف ترجیح دادند به جای برگزاری مراسم رسمی در سوئیس، متن توافق به صورت غیرحضوری امضا شود.
بقایی توضیح داد که در ابتدا قرار بود نشستی در سوئیس برای امضای رسمی این سند برگزار شود، اما در نهایت تصمیم گرفته شد که متن تفاهم توسط رؤسای جمهور دو کشور و به صورت مجازی امضا شود. به گفته او، وقتی سندی در سطح رؤسای جمهور امضا شود، هزینه نقض آن برای طرف مقابل افزایش مییابد و همین موضوع از دلایل انتخاب این شیوه بوده است.
وی همچنین تأکید کرد که انتشار متن توافق تا زمان نهایی شدن آن به دلیل توافق طرفین و توصیه میانجیها به تعویق افتاده بود. به گفته سخنگوی وزارت خارجه، طی هفتههای گذشته بخش عمدهای از مفاد توافق در قالب توضیحات رسمی تشریح شده بود و اکنون متن کامل آن در اختیار طرفین قرار دارد.
آغاز مذاکرات ۶۰ روزه درباره تحریمها و پرونده هستهای
سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد با امضای این تفاهمنامه، یک بازه زمانی ۶۰ روزه برای ادامه مذاکرات آغاز شده است. این مذاکرات صرفاً بر دو موضوع متمرکز خواهد بود: رفع تحریمها و مسائل هستهای.
بقایی گفت ایران از ابتدا تأکید کرده که در این مرحله مذاکرات درباره موضوعات دیگری انجام نخواهد شد و تمرکز اصلی بر رفع تحریمهای اقتصادی و تعیین تکلیف برخی مسائل مرتبط با برنامه هستهای است. او افزود اگرچه در متن توافق بازه ۶۰ روزه در نظر گرفته شده، اما ایران علاقهمند است که این روند در زمان کوتاهتری به نتیجه برسد.
به گفته وی، هر روزی که تحریمها زودتر برداشته شود، به نفع اقتصاد ایران خواهد بود. با این حال، به دلیل پیچیدگی موضوعات و حساسیت مذاکرات، زمان ۶۰ روز برای رسیدن به توافق نهایی در نظر گرفته شده است. این بازه زمانی در صورت توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.
بقایی تأکید کرد در این مذاکرات همه تحریمهای آمریکا علیه ایران، اعم از تحریمهای اولیه و ثانویه، باید مورد بررسی قرار گیرد و هدف نهایی لغو کامل این تحریمها است.
رفع محاصره دریایی و بازگشت تردد کشتیهای ایرانی
سخنگوی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع رفع محاصره دریایی ایران اشاره کرد. او گفت طبق تفاهم انجام شده، آمریکا موظف است محاصره دریایی اعمالشده علیه ایران را طی ۳۰ روز برطرف کند و در مقابل ایران نیز محدودیتهای مربوط به تردد در تنگه هرمز را لغو خواهد کرد.
بقایی اعلام کرد بررسیهای انجامشده نشان میدهد در روزهای اخیر کشتیهای ایرانی بدون مشکل وارد بنادر شده و از بنادر خارج شدهاند. به گفته او، این نشانه آغاز اجرای تعهدات طرف آمریکایی است.
وی همچنین توضیح داد که پس از امضای رسمی سند، ایران نیز تعهدات خود درباره تردد در تنگه هرمز را اجرا خواهد کرد تا وضعیت رفتوآمد دریایی به شرایط عادی بازگردد.
بقایی در ادامه گفت امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز با همکاری ایران و عمان تضمین خواهد شد. به گفته او، این دو کشور به عنوان دولتهای ساحلی مسئولیت اصلی در مدیریت امنیت این گذرگاه مهم دریایی را بر عهده دارند و سازوکاری برای ارائه خدمات ایمنی به کشتیها در حال تدوین است.
تأکید ایران بر لغو واقعی تحریم نفتی
یکی از محورهای اصلی تفاهمنامه، موضوع لغو تحریمهای نفتی ایران است. سخنگوی وزارت خارجه در این باره گفت آمریکا متعهد شده است محدودیتهای مربوط به فروش نفت ایران را لغو کند.
او توضیح داد که رفع تحریم نفتی تنها به معنای اجازه فروش نفت نیست، بلکه باید تمامی ملزومات آن نیز فراهم شود. به گفته بقایی، این ملزومات شامل بیمه کشتیها، حملونقل، خدمات بانکی و امکان انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت است.
بقایی تأکید کرد ایران صرفاً به تعهدات روی کاغذ بسنده نمیکند و باید در عمل امکان فروش آزادانه نفت و دریافت درآمدهای آن فراهم شود. وی افزود اجرای این تعهد از زمان امضای تفاهمنامه آغاز شده و در طول مذاکرات نیز باید ادامه پیدا کند.
او همچنین اشاره کرد که موضوع آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران نیز در مذاکرات مورد توجه قرار گرفته است و سازوکارهایی برای دسترسی ایران به این منابع با مشارکت بانک مرکزی طراحی شده است.
موضع ایران درباره برنامه هستهای
بقایی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع برنامه هستهای ایران پرداخت. او تأکید کرد در متن تفاهمنامه درباره جزئیات برنامه هستهای تصمیمگیری نشده و این موضوع قرار است در مذاکرات ۶۰ روزه بررسی شود.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه تأکید کرد که ایران مواد غنیشده خود را به خارج از کشور منتقل نخواهد کرد. به گفته او، انتقال مواد هستهای به خارج از ایران از ابتدا برای تهران غیرقابل قبول بوده است.
بقایی گفت یکی از گزینههایی که در مذاکرات مطرح شده، رقیقسازی مواد غنیشده در داخل ایران است؛ موضوعی که پیش از این نیز در مذاکرات هستهای مطرح بوده است.
او همچنین یادآور شد ایران عضو معاهده منع اشاعه سلاحهای هستهای است و برنامه هستهای کشور در چارچوب این معاهده و بر اساس نیازهای داخلی ادامه خواهد یافت.
پیگیری خسارات جنگ و بازسازی زیرساختها
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه به موضوع خسارات ناشی از جنگ اخیر اشاره کرد و گفت بازسازی خسارات برای ایران اهمیت زیادی دارد.
بقایی با تأکید بر اینکه جنگ اخیر به ایران تحمیل شده، اظهار داشت مردم ایران حق دارند خسارات وارد شده را مطالبه کنند. به گفته او، برخی از خسارات وارد شده قابل اندازهگیری نیست، اما ایران پیگیری حقوقی این موضوع را در مجامع بینالمللی ادامه خواهد داد.
او همچنین توضیح داد در تفاهمنامه سازوکاری برای تأمین مالی بازسازی خسارات پیشبینی شده است. بر اساس این سازوکار، آمریکا باید مجوزهای لازم برای سرمایهگذاری و تأمین مالی پروژههای بازسازی در ایران را صادر کند.
بقایی افزود که این موضوع در مذاکرات ۶۰ روزه به طور دقیق بررسی خواهد شد تا سازوکار اجرایی آن مشخص شود.
تأکید بر اصل اقدام متقابل در اجرای توافق
در پایان این گفتوگو، سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرد که اجرای تعهدات در این تفاهمنامه بر اساس اصل اقدام متقابل انجام خواهد شد.
او گفت اگر طرف مقابل به تعهدات خود عمل نکند، ایران نیز دلیلی برای اجرای تعهدات خود نخواهد داشت. به گفته بقایی، تجربههای گذشته نشان داده است که باید اجرای توافقها به دقت رصد شود.
وی افزود ایران برای نظارت بر اجرای توافق احتمالاً یک کارگروه تخصصی تشکیل خواهد داد تا روند اجرای تعهدات طرف مقابل به طور مستمر بررسی شود.
بقایی در پایان تأکید کرد که ضمانت واقعی اجرای توافق نه صرفاً اسناد حقوقی، بلکه قدرت ملی ایران و توانایی کشور برای اقدام متقابل است. به گفته او، دیپلماسی ایران با تکیه بر همین قدرت تلاش میکند منافع ملی کشور را در مرحله جدید مذاکرات تأمین کند.