نورنیوز-گروه اجتماعی: با وجود اینکه توجه افکار عمومی در روزهای جنگ و درگیریهای نظامی معمولاً به خسارتهای انسانی معطوف میشود، کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که یکی از قربانیان کمتر دیدهشده جنگها، حیاتوحش و اکوسیستمهای طبیعی هستند.معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، در گفتوگو با خبرنگار فارس اعلام کرده است تازهترین گزارشها از خسارتهای وارده به حیاتوحش ایران در جریان حملات اخیر، از تلف شدن دستکم ۲۵ رأس آهو در جزیره خارک حکایت دارد که تنها مربوط به مناطق خارج از محدودههای نظامی است و تلفات واقعی بیشتر از این میزان است.اما آسیبهای جنگ به حیاتوحش تنها به تلفات مستقیم محدود نمیشود. بررسیهای انجامشده در مراکز نگهداری حیوانات و باغوحشها نشان میدهد که شوک ناشی از انفجارها و آلودگی صوتی شدید میتواند آثار مخربی بر سلامت جسمی و روانی حیوانات برجای بگذارد.
باغ پرندگان لویزان در تهران یکی از نمونههای شاخص این آسیبهاست. به گفته صفایی، در جریان حملات و انفجارهای رخ داده در اطراف این مجموعه، برخی پرندگان به دلیل استرس شدید و وحشت ناشی از صداهای مهیب، کنترل رفتار خود را از دست داده و با برخورد به دیواره قفسها دچار آسیب یا تلف شدهاند. هرچند هنوز آمار دقیقی از تعداد تلفات این مجموعه منتشر نشده است، اما مسئولان محیطزیست تأکید دارند که شرایط ایجادشده فشار روانی سنگینی بر گونههای نگهداریشده وارد کرده است.گزارشهایی نیز از یک مرکز نگهداری حیاتوحش در استان البرز منتشر شده که از افزایش تنش رفتاری و وقوع تلفات محدود در میان برخی گونهها خبر میدهد.در مناطق طبیعی نیز اگرچه تاکنون گزارشی رسمی از تلفات گسترده گونههای بزرگجثه مانند کل و بز، قوچ و میش یا گوشتخواران بزرگ ثبت نشده، اما کارشناسان معتقدند نبود گزارش به معنای نبود خسارت نیست. بسیاری از حیوانات در شرایط بحران به مناطق دوردست پناه میبرند یا در زیستگاههای صعبالعبور مخفی میشوند و همین مسئله ارزیابی دقیق خسارات را دشوار میکند.از سوی دیگر، گونههای کوچکتر بیشترین آسیب را متحمل میشوند. حشرات، جوندگان، خزندگان و جانورانی که در لایههای سطحی خاک یا زیر زمین زندگی میکنند، در برابر موج انفجار و تخریب زیستگاهها بسیار آسیبپذیر هستند. همچنین پرندگان لانهساز روی زمین یا درختان و حتی پوششهای گیاهی مناطق درگیر نیز خسارتهای قابل توجهی را تجربه میکنند.
شیوا روستایی، پژوهشگر و کارشناس محیطزیست، میگوید که در بسیاری از موارد، آثار غیرمستقیم جنگ بسیار گستردهتر از تلفات مستقیم است. انفجارها و آلودگی صوتی شدید باعث افزایش ترشح هورمونهای استرس در بدن حیوانات میشود. این وضعیت میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و زمینهساز بیماری، کاهش زادآوری و حتی مرگ شود.وی ادامه میدهد که مطالعات بینالمللی نشان دادهاند که حیوانات در مناطق جنگی با اختلال در الگوهای مهاجرت، تغذیه و تولیدمثل مواجه میشوند. در برخی گونهها سقط جنین افزایش مییابد و در برخی دیگر رفتارهای تهاجمی یا افسردگی مشاهده میشود. کارشناسان تأکید دارند که حیاتوحش بخشی از سرمایه ملی و امنیت زیستی کشور محسوب میشود. از این رو، مستندسازی خسارات، پایش جمعیت گونهها و اجرای برنامههای احیای زیستگاهها باید به بخشی از مدیریت پسابحران تبدیل شود.