نورنیوز-گروه بینالملل: سفر اسکندر مومنی، وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران، به بیشکک برای شرکت در اجلاس وزیران کشور سازمان همکاری شانگهای را باید در چارچوب راهبرد کلان سیاست خارجی ایران برای تعمیق روابط با کشورهای منطقه ارزیابی کرد. در سالهای اخیر، تهران تلاش کرده است با تمرکز بر ظرفیتهای همسایگی و همکاریهای منطقهای، بخشی از چالشهای ناشی از تحولات بینالمللی و فشارهای خارجی را از طریق توسعه مناسبات با کشورهای آسیایی مدیریت کند.
سازمان همکاری شانگهای که اکنون به یکی از مهمترین نهادهای چندجانبه در اوراسیا تبدیل شده، بستری مناسب برای رایزنیهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی میان اعضا فراهم آورده است. حضور فعال ایران در این سازمان، بهویژه پس از عضویت کامل، فرصتی کمنظیر برای تقویت پیوندهای راهبردی با قدرتهای مهم منطقهای همچون روسیه، چین، هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی محسوب میشود.
اظهارات وزیر کشور مبنی بر اهمیت دیدارهای دوجانبه در حاشیه اجلاس نشان میدهد تهران به موازات بهرهگیری از ظرفیتهای چندجانبه، همچنان بر توسعه روابط مستقیم با کشورهای عضو نیز تأکید دارد؛ رویکردی که میتواند منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی متعددی برای کشور به همراه داشته باشد.
امنیت منطقهای؛ محور مشترک همکاریهای ایران و اعضای شانگهای
یکی از مهمترین محورهای اجلاس بیشکک، بررسی چالشهای امنیتی مشترک میان کشورهای عضو است. منطقه اوراسیا در سالهای اخیر با تهدیدهایی نظیر تروریسم، افراطگرایی، قاچاق مواد مخدر، جرائم سازمانیافته و بیثباتیهای ناشی از تحولات افغانستان مواجه بوده است.
تأکید اسکندر مومنی بر اینکه امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود، بازتابدهنده یکی از اصول ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است. تهران معتقد است مداخلات خارجی و سیاستهای مبتنی بر استانداردهای دوگانه نه تنها به کاهش بحرانها منجر نشده، بلکه در بسیاری از موارد زمینهساز گسترش ناامنی و بیثباتی شده است.
در چنین شرایطی، همکاری میان اعضای سازمان همکاری شانگهای میتواند به شکلگیری سازوکارهای مؤثرتر برای مقابله با تهدیدات فراملی کمک کند. اشتراک دیدگاههای امنیتی میان ایران، روسیه، چین، تاجیکستان، پاکستان و سایر اعضا ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد هماهنگیهای اطلاعاتی، امنیتی و عملیاتی فراهم آورده است.
پیام راهبردی دیدارهای ایران با پاکستان و تاجیکستان
دیدارهای دوجانبه وزیر کشور ایران با همتایان پاکستانی و تاجیکستانی از مهمترین حاشیههای اجلاس بیشکک به شمار میرود. روابط تهران و اسلامآباد طی ماههای اخیر وارد مرحلهای از همکاریهای نزدیکتر در حوزههای امنیت مرزی، مقابله با تروریسم و توسعه مبادلات اقتصادی شده است.
گفتوگوهای صورتگرفته میان دو طرف را میتوان تلاشی برای تقویت همکاری در مقابله با گروههای تروریستی و جلوگیری از ناامنیهای مرزی دانست. این همکاریها از آن جهت اهمیت دارد که امنیت مرزهای مشترک یکی از پیششرطهای توسعه اقتصادی و گسترش تجارت میان دو کشور محسوب میشود.
در سوی دیگر، تأکید مشترک وزرای کشور ایران و تاجیکستان بر مبارزه با تروریسم و استفاده از ظرفیتهای سازمان همکاری شانگهای نشان میدهد دو کشور در حوزههای امنیتی و فرهنگی دارای اشتراکات قابل توجهی هستند. تاجیکستان به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود در آسیای مرکزی، شریک مهمی برای ایران در مسیر گسترش نفوذ نرم و همکاریهای منطقهای به شمار میرود.
مجموع این دیدارها بیانگر آن است که تهران در حال طراحی شبکهای از همکاریهای چندلایه با کشورهای عضو شانگهای است؛ شبکهای که میتواند به افزایش ثبات منطقهای و تقویت جایگاه ایران در معادلات امنیتی آسیا منجر شود.
شانگهای و نقش ایران در نظم نوظهور آسیایی
تحولات سالهای اخیر نشان داده است که مرکز ثقل اقتصاد و سیاست جهانی به تدریج به سمت آسیا در حال حرکت است. در این میان، سازمان همکاری شانگهای به یکی از مهمترین نهادهای مؤثر در شکلدهی به نظم جدید منطقهای تبدیل شده است.
ایران با بهرهگیری از موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، ظرفیتهای انرژی، شبکههای ترانزیتی و روابط تاریخی با کشورهای منطقه، میتواند نقش مهمی در این روند ایفا کند. حضور فعال در اجلاسهای تخصصی سازمان همکاری شانگهای، از جمله نشست وزیران کشور، بخشی از تلاش تهران برای تثبیت جایگاه خود در ساختارهای نوظهور منطقهای است.
از منظر راهبردی، اجلاس بیشکک صرفاً یک نشست امنیتی نیست، بلکه عرصهای برای نمایش اراده کشورهای عضو در جهت افزایش همکاریهای منطقهای و کاهش وابستگی به سازوکارهای خارج از منطقه محسوب میشود. در چنین فضایی، ایران میتواند با تکیه بر دیپلماسی فعال، همکاریهای امنیتی، اقتصادی و ترانزیتی خود را گسترش داده و به یکی از بازیگران اثرگذار نظم چندقطبی در حال شکلگیری آسیا تبدیل شود.
نورنیوز