نورنیوز-گروه اجتماعی: پس از سرد شدن و از کار افتادن هسته فلزی آن (مرگ دایناموی داخلی آن) و از دسترفتن میدان مغناطیسی، بادهای خورشیدی جَو را طی میلیاردها سال فرسایش دادند تا بهتدریج از بین رفت و این سیاره به بیابانی سرد تبدیل شد.
آبی که جاری بود؛ واقعیتی انکارناپذیر
درههای خشک رودخانهای، بستر دریاچهها و کانیهایی که حتماً در مجاورت آب تشکیل میشوند، نشان میدهند که آب مایع حداقل تا ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون سال پیش در سطح مریخ جریان داشته و این بخش از داستان تقریباً قطعی است.
آیا مریخ واقعاً گرم بود؟
اما اینکه مریخ در آن دوران گرم بوده یا نه، محل اختلاف دانشمندان است. دو نظریه اصلی وجود دارد:
نظریه اول: مریخ همیشه گرم و مرطوب بوده است؛
نظریه دوم: مریخ غالباً سرد و یخی بوده و فقط در بازههای کوتاه گرم میشده است.
این اختلاف نظر دهههاست که ادامه دارد و همچنان حل نشده است.
وقتی سپر مغناطیسی مریخ از کار افتاد
امروزه مریخ میدان مغناطیسی ندارد، اما روزگاری داشت. داینامو، همان هسته فلزی داغ و چرخان درون سیاره، در اوایل تاریخ مریخ فعال بود و سپس از کار افتاد. مریخ حدود ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون سال پیش شکل گرفت. دانشمندان تخمین میزنند دیناموی آن حدود ۴ میلیارد سال پیش، یعنی تنها ۵۰۰ میلیون سال پس از تولدش، از کار افتاد؛ این دقیقاً همان زمانی است که جَو مریخ شروع به نازکشدن کرد.
باد خورشیدی؛ قاتل خاموش جَو
روشنترین شواهد از فضاپیمای مِیوِن (MAVEN) ناسا بهدست آمده است که از سال ۲۰۱۴ میلادی به دور مریخ میچرخد. این فضاپیما نشان داد که باد خورشیدی (جریانی از ذرات باردار که از خورشید به بیرون پرتاب میشوند) جَو مریخ را ذرهذره به فضا میبرد. سرعت این فرآیند در هنگام طوفانهای خورشیدی چندین برابر بیشتر میشود.
آیا میدان مغناطیسی واقعاً سپر محافظ بود؟
این بخش از داستان اغلب با اطمینان زیادی بیان میشود، اما ماجرا به این سادگی نیست. ونوس این استدلال را به چالش میکشد: این سیاره میدان مغناطیسی ندارد و به خورشید نزدیکتر است، اما جَوی غلیظ دارد!
کربنی که به فضا نرفت
اما این پرسش مطرح است که دیاکسید کربن ازدسترفته مریخ به کجا رفت؟ در سال ۲۰۲۵ میلادی، مریخنورد کنجکاوی(Curiosity) مقادیر زیادی سیدریت (نوعی کانی که دیاکسیدکربن را در خود حبس میکند)، در دهانه گیل کشف کرد؛ این یعنی بخشی از جو گمشده مریخ نه به فضا، بلکه در دل سنگها به دام افتاده است.
نتیجه نهایی؛ راهی که هنوز مبهم است
جَو مریخ از چند راه از دست رفت: بخشی به فضا پراکنده و بخشی در پوسته سیاره زندانی شد. آنچه امروز میبینیم یک بیابان سرد و خشک است. اما اینکه مریخ دقیقاً چگونه به این روز افتاد، هنوز معمایی است که دانشمندان در حال حلکردن آن هستند.