نورنیوز-گروه سیاسی: دکتر علی عبداللهخانی، معاون سیاسی و بینالملل و قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور، در نشست خبری ـ گفتمانی «جنبش خیابانی حفاظت از ایران» با جمعبندی مباحث مطرحشده، تأکید کرد رخدادهای ۹۰ شب گذشته در خیابانها و میادین سراسر کشور، با توجه به شاخصهها «یک جنبش اجتماعی و ملی بزرگ» با ماهیت «ضد استعمار نوین» و در راستای «حفاظت از جمهوری اسلامی ایران» است.
او با اشاره به ضرورت تبیین این نشست از سوی معاونت راهبردی گفت: بخش قابل توجهی از مباحث جلسه، بر ویژگیهای این پدیده و اهداف آن متمرکز بوده و باید بتوان آن را در قالبی قابل ارائه برای مخاطبان مختلف ـ شنوندگان، بینندگان و خوانندگان ـ بازنمایی کرد.
عبداللهخانی «گستردگی مشارکت»، «سازماندهی مشارکت» و «اهداف جنبش» را سه محور اصلی برای تأیید ماهیت ملی این رخداد برشمرد و افزود: اگرچه درباره «ملی بودن» این جنبش برخی مخالفتها وجود دارد، اما برآوردها و گفتوگوهای انجامشده، از نگاه معاونت راهبردی نشان میدهد آنچه رخ داده یک موضوع بزرگ ملی است.
وی در تشریح گستردگی مشارکت، به نتایج یک نظرسنجی (انجامشده در ۲۴ یا ۲۵ فروردین) استناد کرد و گفت: بیش از ۵۶ درصد مردم سراسر کشور دستکم یکبار در این شبها مشارکت داشتهاند و در بخش قابل توجهی از شهرها، در بیشتر شبها حضور ثبت شده است. او این میزان را در مقایسه با مشارکتهای رایج در انقلابها «کمنظیر» دانست و افزود: در بسیاری از انقلابهای جهان، مشارکت معمولاً به حداکثر ۵ درصد میرسد و حتی در انقلاب اسلامی نیز حدود ۱۰ درصد در راهپیماییها و تظاهراتها حضور داشتهاند.
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور با اشاره به تداوم و تکرار حضورها گفت: مطابق این برآوردها، حدود ۴۰ میلیون نفر در این رخداد مشارکت داشتهاند و بخشی از مشارکتکنندگان نیز چندینبار در تجمعات حاضر شدهاند؛ آن هم در شرایطی که فضای امنیتی و تهدیدهای بیرونی، از جمله وقوع حملات دشمن و حتی شهادت برخی افراد در زمان تجمعات، وجود داشته است.
او همچنین دامنه مشارکت را از حیث سن، تحصیلات و جغرافیا فراگیر توصیف کرد و گفت: طبق نتایج ارائهشده، میزان مشارکت در گروههای سنی مختلف از جوانان تا میانسالان و سالمندان قابل توجه بوده و در همه سطوح تحصیلی نیز حضور معنادار ثبت شده است. به گفته عبداللهخانی، پراکندگی جغرافیایی مشارکت نیز گسترده بوده و در روستاها، شهرهای غیرمرکز استان و مراکز استانها درصدهای قابل توجهی از مشارکت گزارش شده است.
عبداللهخانی در ادامه صریح کرد: مجموعه این دادهها نشان میدهد مشارکت هم از نظر حجم و هم از نظر تنوع اجتماعی و جغرافیایی، گسترده بوده و این ویژگیها، در کنار سازماندهی و اهداف، برای فهم ماهیت رخدادهای ۹۰ شب گذشته تعیینکننده است.
دکتر علی عبداللهخانی، معاون سیاسی و بینالملل و قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور، در ادامه سخنان خود درباره «جنبش خیابانی حفاظت از ایران» با اشاره به چگونگی شکلگیری سازماندهی در این حرکت اجتماعی گفت: در هفتههای نخست تجمعات خیابانی، سازماندهی نه از پیش و توسط گروههای مشخص، بلکه از درون خیابان و در متن جمعیت شکل گرفت. به گفته او، تا زمانی که مردم در خیابانها جمع نشده بودند، سازماندهی مشخصی وجود نداشت، اما از میان حاضران، افرادی مسئولیت هماهنگی و هدایت جمعیت را بر عهده میگرفتند.
وی افزود: این روند به تدریج منسجمتر شد و گروههای مختلف مردمی، از جمله گروههای فرهنگی، نیز در این سازماندهی مشارکت کردند، اما همچنان در بسیاری از میدانها و شهرهای کوچک، شکلگیری و هدایت تجمعات از قبل توسط گروههای خاص برنامهریزی نمیشود.
عبداللهخانی در تبیین اهداف این جنبش نیز با استناد به نتایج نظرسنجی ۲۵ فروردین اظهار کرد: ۷۱.۸ درصد از شرکتکنندگان گفتهاند که برای دفاع از ایران و نظام حاکم، یا هر دو، در برابر دشمن متجاوز یعنی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده در این حرکت حضور یافتهاند. او تأکید کرد که کسانی که صرفاً برای دفاع از ایران یا فقط برای دفاع از نظام آمدهاند، سهم بسیار کمتری را نسبت به این عدد تشکیل میدهند و از این داده میتوان نتیجه گرفت که اساس این مشارکت، «حفاظت از جمهوری اسلامی ایران» در برابر تهدیدات خارجی بوده است.
اینبار مردم رهبری نهضت را به دست گرفتند
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور در ادامه، «مبعوث شدن ملت» را نخستین و ممتازترین ویژگی این جنبش دانست و گفت: در نهضتها و انقلابهای بزرگ تاریخ معاصر ایران، از انقلاب اسلامی ۵۷ تا نهضت مشروطه و ملی شدن صنعت نفت، همواره پیشوایانی بودند که مردم را به حرکت درمیآوردند، اما در این مقطع، این مردم بودند که خود رهبری جنبش را بر عهده گرفتند.
او افزود: از روزی که «امام شهید» به شهادت رسید، عملاً رهبری این نهضت به دست مردم افتاد و برای نخستینبار با جنبشی مواجه شدیم که خود، هدایت یک نهضت ضد استعماری را بر عهده گرفته است. عبداللهخانی با اشاره به شرایط هفتههای اول این رخداد گفت: در حالی که هنوز رهبری جدید مشخص نشده بود و کشور از نظر فرماندهی و کنترل، انسجام کامل خود را بازنیافته بود، این مردم در خیابان بودند که صحنه را اداره کردند.
وی تأکید کرد: این جنبش، جنبشی مردمی است و نباید جریانهای سیاسی در پی مصادره آن به نفع خود باشند. به گفته او، این حرکت نیازی به آگاهسازی یا توجیه از سوی گروههای سیاسی ندارد، زیرا مردم حاضر در صحنه خود آگاهترین و در واقع رهبران این نهضت هستند. عبداللهخانی تصریح کرد: وظیفه جریانهای سیاسی نه هدایت از بالا، بلکه فهم این جنبش، حمایت از آن و حرکت در پشت سر آن است.
او همچنین با اشاره به اصل سوم قانون اساسی پیشنهاد کرد که با توجه به نقشآفرینی ملت در این مقطع، جایگاه مشارکت مردم در عرصههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی باید بیش از گذشته برجسته و ممتاز شود.
این جنبش متعلق به همه ملت ایران است
عبداللهخانی دومین ویژگی این جنبش را فراگیری آن دانست و گفت: «همه آمده بودند» و این حضور، محدود به یک جریان یا سلیقه سیاسی خاص نبود. او با استناد به نتایج نظرسنجیهای انجامشده توضیح داد: از میان شرکتکنندگان، ۱۳.۷ درصد خواهان حفظ وضع موجود، ۷۵.۵ درصد خواهان اصلاح وضع موجود و ۵.۳ درصد خواهان تغییر وضع موجود بودهاند.
وی افزود: این آمارها نشان میدهد که این جنبش متعلق به تمام ملت ایران است و همه گرایشها و دیدگاهها در آن نماینده دارند؛ چه آنان که طرفدار وضع موجود هستند، چه آنان که خواهان اصلاحاند و چه کسانی که نگاه متفاوتتری دارند. از همین رو، نمیتوان این حرکت را به گروهی خاص تقلیل داد.
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور همچنین با اشاره به رفتار انتخاباتی شرکتکنندگان در این جنبش گفت: ۶۷.۳ درصد از آنان در انتخابات ۱۴۰۱ شرکت کرده بودند و ۳۲.۷ درصد نیز در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ حضور نداشتند، اما با این حال در این جنبش اجتماعی مشارکت قابل توجه و به تعبیر او «قهرمانانه» داشتهاند. به گفته عبداللهخانی، این دادهها خود نشانهای دیگر از گستردگی اجتماعی و تنوع سیاسی مشارکتکنندگان در این حرکت است.
دکتر علی عبداللهخانی، معاون سیاسی و بینالملل و قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور، در ادامه نشست خبری ـ گفتمانی «جنبش خیابانی حفاظت از ایران» با اشاره به نقش زنان در این حرکت اجتماعی گفت: عاملیت اصلی در خیابان تا حد زیادی در اختیار زنان بوده و آنان نهتنها در صحنه حضور داشتند، بلکه در شبها در اجتماعات خیابانی، مساجد و مراکز مختلف نیز مشارکت فعال داشتند. به گفته او، این حضور نشان داد هویتی که پس از انقلاب اسلامی برای زن در جامعه ایرانی احیا شد، در بزنگاههای دشوار نیز خود را در قالب نقشآفرینی اجتماعی و میدانی آشکار میکند.
وی با اشاره به برخی ویژگیهای این حضور افزود: زنانه بودن فضا، به غیرخشونتآمیز ماندن تجمعات کمک کرد و نوعی آغشتگی فرهنگی، همدلی، لبخند و خویشاوندی را در میدان پدید آورد. عبداللهخانی تأکید کرد که این نهضت، نوعی «زیبایی مدرن» را نیز به نمایش گذاشت؛ اما نه به معنای عریانی، بلکه به معنای وقار، متانت و حضور اجتماعی مؤثر.
او در ادامه، یکی از مهمترین ویژگیهای این جنبش را پیوند آن با «خون امام شهید» دانست و گفت: این حرکت دقیقاً از صبح روزی آغاز شد که خبر شهادت رهبر معظم انقلاب اعلام شد. مردمی که در بهت و حیرت بودند، بدون دعوت و سازماندهی رسمی، از نخستین ساعات بامداد و پس از نماز صبح به خیابانها آمدند و هسته اولیه این نهضت را شکل دادند.
آغاز نهضت از صبح شهادت و احتمال شتاب تازه پس از تشییع
عبداللهخانی با اشاره به اثر عاطفی و تاریخی این رخداد اظهار کرد: به نظر میرسد شوک شهادت هنوز اجازه نداده است درک روشنی از ابعاد این واقعه در جامعه شکل بگیرد، اما پس از برگزاری آیین تشییع رهبر انقلاب و خانواده ایشان، احتمالاً نهضت با شتابی بسیار بیشتر وارد مرحلهای تازه خواهد شد.
وی پیشبینی کرد که مراسم تشییع در تهران میتواند با حضور گسترده و میلیونی مردم از سراسر کشور همراه شود و همین موضوع، شرایط جدیدی را برای این جنبش رقم بزند. به گفته او، این رخداد از آن جهت نیز تاریخی است که پس از شهادت امام سوم شیعیان، تا امروز کمتر پیش آمده است که رهبری با چنین جایگاه و موقعیتی در این سطح به شهادت برسد و از همین رو، ابعاد اجتماعی و تاریخی آن بسیار متفاوت و کمسابقه است.
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور یکی از دغدغههای اصلی را «روایت این نهضت برای آیندگان» دانست و گفت: نگرانی جدی وجود دارد که چنین حرکت بزرگ و عظیمی، در سالهای آینده دچار تحریف یا روایتهای جعلی شود؛ همانگونه که در مورد جنگ تحمیلی نیز با وجود اسناد، رسانهها و شاهدان زنده، روایتهای نادرست و بعضاً کاملاً خلاف واقع شکل گرفته است.
او افزود: باید از هماکنون برای ثبت، مستندسازی و ارائه دقیق این نهضت به مردم ایران و افکار عمومی جهان چارهاندیشی شود تا دچار سرنوشت برخی روایتهای جعلی گذشته نشود. عبداللهخانی همچنین درباره نامگذاری این رخداد گفت که انتخاب عنوانی متناسب، ماندگار و غیرتکراری نیز اهمیت دارد و حتی پیشنهاد شد عنوان «جنبش حفاظت از ایران» میتواند برای این رویداد مناسب باشد.
پایانبندی نهضت، گسترش دامنه حضور و پرهیز از مصادره سیاسی
عبداللهخانی در بخش دیگری از سخنان خود، «چگونگی پایان یافتن تجمعات خیابانی» را یکی از دغدغههای مهم مطرحشده در نشست عنوان کرد و گفت: این نهضت خیابانی در نهایت باید در مقطعی به پایان برسد، اما این پایان نیز باید متناسب با عظمت، گستردگی و شأن این حرکت باشد و نمیتوان نسبت به نحوه فرود و جمعبندی آن بیتفاوت بود.
وی همچنین بر ضرورت گسترش بیشتر دامنه حضور در این جنبش تأکید کرد و گفت: همه حاضران در نشست معتقد بودند این حرکت از ظرفیت گشودگی بالایی برخوردار است و میتواند افراد بیشتری را از سلایق و لایههای مختلف اجتماعی و سیاسی دربرگیرد. به گفته او، شواهد متعددی از این ظرفیت وجود دارد؛ از بازگشت جمعی از ایرانیان به کشور در شرایط جنگی گرفته تا حضور داوطلبانه مردم در عرصههای خدمترسانی و نیز استقبال میلیونی از پویشهای مرتبط.
ایران در شرایط «دولتِ جنگ و دفاع میهنی» قرار دارد
دکتر علی عبداللهخانی، قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور، در ادامه نشست خبری و گفتمانی «جنبش خیابانی حفاظت از ایران» با تبیین ایده «دولت جنگ و دفاع میهنی» گفت این مفهوم هنوز در حد یک ایده و چارچوب پیشنهادی است و نه یک سیاست مصوب؛ از همین رو باید در معرض نقد، بررسی و گفتوگو با جامعه، سیاستمداران و بدنه کارشناسی قرار گیرد تا در صورت تأیید، مسیر تبدیل شدن به طرح اجرایی را طی کند.
وی با بیان اینکه مهمترین مسئله هر دولت ـ ملت، «بقا» است، افزود: تا زمانی که بقای ملی تثبیت و پایدار نشود، پرداختن به بسیاری از موضوعات دیگر از جمله توسعه، معنای کامل خود را پیدا نمیکند. به گفته او، در شرایط کنونی هیچ موضوعی به اندازه بقای ملی برای ایران اهمیت ندارد و از همین رو، همه امکانات، اولویتها و تمرکز حکمرانی باید متناسب با تهدیدات متوجه کشور تنظیم شود.
عبداللهخانی با اشاره به مؤلفههای مختلف بقا تصریح کرد: حفظ تمامیت ارضی، صیانت از وحدت سرزمینی، نگهداشت نظم و انتظام ملی و پایداری معیشت عمومی از مهمترین ارکان بقای کشور به شمار میروند. او توضیح داد که سیاستگذاری در این حوزه باید ناظر بر جلوگیری از اشغال کشور، ممانعت از تبدیل جداییطلبی به مطالبه اجتماعی، مقابله با شکلگیری جرایم سازمانیافته و تضمین ثبات در تأمین کالاها و نیازهای عمومی باشد.
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور همچنین با اشاره به تهدیدات پیشروی ایران گفت: جنگ خارجی، بیثباتی و گذار در نظم بینالمللی و نیز شرایط پرآشوب محیط منطقهای، سه خطر مهمی هستند که ضرورت اولویت یافتن مسئله بقا را دوچندان میکنند. به گفته او، در چنین وضعیتی، حکمرانی باید بیش از گذشته بر تابآوری، مقاومت و تقویت قدرت ملی متمرکز شود.
وی در عین حال تأکید کرد بررسی وضعیت کشور نشان میدهد ایران در برخی حوزههای اساسی از تعادل پایدار برخوردار است. عبداللهخانی گفت: در حوزههایی مانند تمامیت ارضی، وحدت سرزمینی و نظم و انتظام ملی، کشور همچنان از ظرفیتها و استحکام قابل توجهی برخوردار است، هرچند در برخی حوزهها از جمله معیشت ملی، حفاظت از زیرساختهای حیاتی و بعضی ابعاد ثبات حکمرانی، آسیبپذیریهای جدی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد.
او با تشریح الزامات «دولت جنگی» گفت منظور از این ایده، حرکت به سمت حکومت نظامی یا حذف سازوکارهای عمومی نیست، بلکه مقصود، اداره کشور با منطقی متناسب با شرایط تهدید است. به گفته عبداللهخانی، در چنین وضعیتی باید از تمرکز بیش از حد بر فرایندهای فرساینده و پیچیده اداری کاسته شود و در مقابل، کارآمدی، سرعت تصمیمگیری، انسجام نهادی و میدان دادن به نیروهای ممتاز و توانمند در دستور کار قرار گیرد.
عبداللهخانی افزود: تجربههای مهم تاریخی نشان میدهد در بزنگاههای بزرگ، این انسانهای بزرگ و نیروهای کارآمد هستند که میتوانند از دل شرایط دشوار، ظرفیتهای تازه برای اداره کشور خلق کنند؛ از همین رو، یکی از اقتضائات دولت جنگ و دفاع میهنی، اعتماد بیشتر به زنان و مردان توانمند و فراهم کردن میدان نقشآفرینی برای آنان است.
وی در پایان تأکید کرد این چارچوب، یک بحث راهبردی برای مواجهه با شرایط ویژه کشور است و باید در فضای کارشناسی و عمومی مورد بحث قرار گیرد تا در صورت اجماع و تأیید، امکان تبدیل آن به برنامهای عملیاتی در ساختار حکمرانی فراهم شود.
دولت جنگی به معنای حکومت نظامیان نیست
دکتر علی عبداللهخانی، معاون سیاسی و بینالملل و قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور، در پاسخ به سؤال نورنیوز درباره ایده «دولت جنگی» و این نگرانی که مبادا این الگو به وضعیت اضطراری دائمی، سختگیری بیشتر در انتخاب کارگزاران و کمرنگ شدن نقش مردم منجر شود، گفت: ما سه مفهوم داریم؛ «دولت در جنگ»، «دولت جنگی» و «دولت جنگسالار».
وی توضیح داد: منظور از «دولت جنگی» به هیچوجه حکومت نظامیان یا دولت جنگسالار نیست. «دولت در جنگ» ناظر به زمانی است که کشور درگیر جنگ است و با پایان جنگ یا آتشبس، شرایط عادی میشود؛ اما «دولت جنگی» یعنی اداره کشور با منطق متناسب با شرایطی که بقای کشور همچنان در معرض تهدید است، حتی اگر درگیری نظامی متوقف شده باشد.
عبداللهخانی افزود: این به معنای اضطرار دائمی نیست، بلکه به معنای پذیرش این واقعیت است که ایران در محیطی پرآشوب و در معرض تهدیدات مستمر قرار دارد و حکمرانی باید متناسب با این واقعیت تنظیم شود.
قائممقام معاونت راهبردی رئیسجمهور با اشاره به تجربههای تاریخی ایران در جنگهای جهانی گفت: کشور ما در مقاطع مختلف، حتی با وجود اعلام بیطرفی، قربانی آشوبهای جهانی شده است؛ بنابراین باید ضعفها و باگهای حکمرانی ترمیم شود تا ایران دوباره در چنین شرایطی آسیبپذیر نباشد.
وی تأکید کرد: در این نگاه، هدف حذف مردم یا محدود کردن نقش آنها نیست، بلکه اولویت دادن به «بقا» است؛ زیرا اگر بقای کشور دچار بحران شود، اساساً زمینهای برای سایر موضوعات باقی نمیماند.
عبداللهخانی گفت: تا زمانی که نظم جدید منطقهای و بینالمللی شکل نگیرد و دشمنیها به سطحی از ثبات و صلح نسبی نرسد، موضوع بقا در اولویت خواهد بود.
