نورنیوز-گروه اجتماعی: ازدواج در قوانین ایران نوعی تعهد دوطرفه است که زن و مرد را به زندگی مشترک و تعامل مداوم با یکدیگر متعهد میکند. این پیوند، پایه شکلگیری خانواده است؛ نهادی که نقش مهمی در حمایت جسمی و روانی اعضا و همچنین تقویت جایگاه اجتماعی آنها دارد. با این حال، خانواده همیشه نمیتواند اختلافها و تنشهای درونی را به شکلی پایدار مدیریت کند. وقتی تعارضها شدت میگیرند، احتمال گسست پیوند زناشویی افزایش مییابد و طلاق رخ میدهد. طلاق تنها یک رویداد فردی نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی گستردهای دارد و میتواند بر ساختار نسلها و روابط اجتماعی اثر بگذارد. به همین دلیل، شناخت عوامل مؤثر بر دوام یا فروپاشی ازدواج، از نظر اجتماعی اهمیت زیادی دارد.
در دهههای اخیر، همزمان با تغییرات اجتماعی و فرهنگی، الگوی ازدواج و طلاق در بسیاری از کشورها دگرگون شده است. در ایران نیز با افزایش جمعیت از حدود ۵۶ میلیون نفر در سال ۱۳۷۰ به حدود ۸۵ میلیون نفر در سال ۱۴۰۲، تعداد ازدواج و طلاق هر دو افزایش یافتهاند. تعداد طلاق از حدود ۳۹ هزار مورد در سال ۱۳۷۰ به بیش از ۲۰۴ هزار مورد در سال ۱۴۰۱ رسیده است. در عین حال، پس از اوج ازدواج در سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۱، روند ازدواج کاهش یافته اما طلاق تقریباً روندی افزایشی داشته است. مطالعات پیشین نشان دادهاند که به طور متوسط دوام ازدواج در ایران کمی بیش از هفت سال است و بیشترین احتمال طلاق در فاصله پنج تا نه سال پس از ازدواج رخ میدهد. این وضعیت، ضرورت انجام پژوهشهای دقیقتر درباره عوامل مؤثر بر طول عمر زندگی مشترک را دوچندان میکند.
در همین زمینه، بتول خوندابی، استادیار آمار زیستی در مؤسسه آموزش عالی علمی کاربردی هلال ایران وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، با همکاری مرکز آمار ایران و دانشگاه یزد، پژوهشی درباره تعیینکنندههای مدت ماندگاری زندگی زناشویی در ایران انجام داده است. این تحقیق با تمرکز بر نقش ویژگیهای جمعیتشناختی مانند سن در زمان ازدواج، جنس، محل سکونت و استان محل زندگی، تلاش کرده تصویری روشن از عوامل اثرگذار بر طول مدت ازدواجهای منجر به طلاق ارائه دهد.
در این مطالعه، دادههای مربوط به ازدواج و طلاق ثبتشده در سازمان ثبت احوال کشور در بازه زمانی اول فروردین تا پایان اسفند ۱۴۰۱ مورد استفاده قرار گرفت و تأثیر متغیرهای ذکرشده فوق بر طول مدت زندگی زناشویی بررسی شد.
نتایج نشان دادند که شانس ترک زندگی زناشویی در مردان ۱.۵۴ برابر زنان است و ازدواج در سنین پایینتر با احتمال بیشتر ترک زندگی مشترک همراه بوده است. برای نمونه، شانس ترک زندگی زناشویی در گروه سنی ۲۰ تا ۱۰ سال هنگام ازدواج، بیش از ۳۱ برابر گروه سنی ۵۰ سال و بالاتر بوده است. این نسبت برای گروههای سنی ۳۰-۲۰، ۴۰-۳۰ و ۵۰-۴۰ سال نیز به ترتیب ۱۱.۷، ۳.۹ و ۱.۳ برابر گزارش شده است. علاوه بر این، استان محل سکونت نیز تأثیر معناداری بر طول مدت ازدواج داشته است.
بررسیهای تکمیلی نشان میدهند که میانگین مدت زندگی زناشویی در افراد طلاقگرفته حدود ۹.۷ سال و میانه آن حدود ۷.۵ سال است. دادهها نشان میدهند که از میان ازدواجهای ثبتشده در سال ۱۳۸۴، حدود ۱۶ درصد تا سال ۱۴۰۱ به طلاق منجر شدهاند. همچنین روندها نشان میدهند که در سالهای اخیر، درصدی از ازدواجها در سالهای ابتدایی زندگی مشترک به طلاق ختم شدهاند و این نسبت در مقایسه با سالهای قبل افزایش یافته است.
بر اساس یافتههای این پژوهش که در دوفصلنامه «نامه انجمن جمعیتشناسی ایران» وابسته به انجمن جمعیتشناسی ایران منتشر شدهاند، سن در ازدواج یکی از عوامل مهم در وضعیت طلاق است و محل سکونت نیز، چه از نظر شهری یا روستایی بودن و چه از نظر استان، میتواند بر دوام زندگی مشترک اثر بگذارد.
به گفته مجریان این مطالعه تحقیقاتی، نتایج فوق میتوانند برای مشاوران خانواده، مددکاران اجتماعی و سیاستگذاران مفید باشند تا برنامههایی برای تقویت مهارتهای زندگی مشترک و کاهش طلاق طراحی کنند. همچنین پیشنهاد شده است در مطالعات آینده، عواملی مانند درآمد، تفاوت سطح تحصیلات، داشتن فرزند و سایر ویژگیهای فردی نیز بررسی شوند.