نورنیوز-گروه اقتصادی: عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، افزایش قیمت دلار در ماههای اخیر را پدیدهای «منطقی» و متناسب با شرایط جنگ منطقهای توصیف کرده است. به گفته همتی، تنشهای ژئوپلیتیکی اخیر در منطقه به گونهای بوده که بازار ارز ایران ناگزیر واکنش نشان داده و این واکنش را نباید غیرمنطقی یا غیرقابل پیشبینی تلقی کرد. او تاکید کرده که هر کشوری در شرایط مشابه با چنین جنگی، نوسانات ارزی مشابهی را تجربه خواهد کرد.
اگرچه این نگاه منطقی است اما دیدگاهی کوتاهمدتی را برای دوره فعلی ارائه میدهد و به ریشههای اساسی بیثباتی قیمت ارز در اقتصاد ایران نمیپردازد.
پیش از این، مسئولان بانک مرکزی بر این باور بودند که کنترل نرخ ارز و تکنرخی کردن امکانپذیر است، اما اکنون خودشان به این نتیجه رسیدهاند که نرخ باید افزایش یابد
مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با تجارتنیوز بیان کرد: «تاثیر جنگ و اینگونه رویدادها بر نرخ ارز جزو عواملی هستند که پیشتر، سیاستگذاران و سیاستمداران، آن را انکار میکردند. پیش از این، مسئولان بانک مرکزی بر این باور بودند که کنترل نرخ ارز و تکنرخی کردن امکانپذیر است، اما اکنون خودشان به این نتیجه رسیدهاند که نرخ باید افزایش یابد.»
هنگامی که نرخ تورم از مرز 50 درصد عبور میکند، طبیعی است که مردم به دنبال حفظ ارزش داراییهای خود باشند
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: «هنگامی که نرخ تورم از مرز 50 درصد عبور میکند، طبیعی است که مردم به دنبال حفظ ارزش داراییهای خود باشند. در یک دهه گذشته، تورم همواره بالای 30 درصد ثبت شده، در حالی که نرخ سود بانکی تنها حدود 20 درصد بوده است.»
مردم عادی دریافتهاند که در برابر تورم باید داراییهای ریالی خود را به طلا، ارز یا سایر کالاها تبدیل کنند
افقه افزود: «بنابراین مردم عادی نیز دریافتهاند که باید داراییهای ریالی خود را به طلا، ارز یا سایر کالاها تبدیل کنند. این رفتار ارتباطی به جنگ ندارد. جنگ تنها این روند را تشدید کرده، اما عامل اصلی آن نبوده است.»
پیش از شروع جنگ نیز تورم بالا و بیثباتی اقتصادی وجود داشت و همین بیثباتیها مردم را به سمت تبدیل داراییهای ریالی به کالاهای دیگر سوق میداد
افقه بیان کرد: «پیش از شروع جنگ نیز تورم بالا و بیثباتی اقتصادی وجود داشت. همین بیثباتیها مردم را به سمت تبدیل داراییهای ریالی به کالاهای دیگر سوق میداد. طلا به دلیل نقدشوندگی بالا و قابلیت فروش سریع، اولین انتخاب مردم بود. علت اصلی این رفتارها جنگ نیست، بلکه به سال1397 بازمیگردد. از آن سال به بعد، تحریمها تشدید شد و بیثباتی در اقتصاد ایران افزایش یافت.»
در شرایط فعلی، تکنرخی کردن ارز هرگز ممکن نبوده و نیست
افقه با نقد سیاستهای ارزی گذشته گفت: «برخی مسئولان تحریم را نادیده میگرفتند و ادعا میکردند که میتوان نرخ ارز را تکنرخی کرد. این تفکر اشتباه، سرآغاز افزایشهای نرخ ارز شد. واقعیت این است که در شرایط فعلی، تکنرخی کردن ارز هرگز ممکن نبوده و نیست.»
تقاضای بالا به دلیل جنگ و عرضه پایین به دلیل تحریمها باعث افزایش نرخ ارز شده است
این کارشناس اقتصادی در خصوص شرایط فعلی گفت: «جنگ، انتظارات و نگرانی مردم نسبت به آینده را تشدید کرده و تقاضا را افزایش داده است. از سوی دیگر، به دلیل تحریمها و محاصره اقتصادی، دریافتیهای ارزی کشور کاهش یافته، در نتیجه، تقاضا بالا و عرضه پایین است و طبیعتا قیمت ارز افزایش مییابد.»
بیثباتی قیمتها آسیبی بزرگتر از قیمتهای بالاست
افقه در پاسخ به این پرسش که نوسانات شدید ارزی چه تاثیری بر اقتصاد میگذارد، گفت: «دو بعد مهم در این زمینه وجود دارد؛ نخست، افزایش سطح قیمتها که خود بر اقتصاد تاثیر میگذارد. دوم، بیثباتی قیمتها که آسیب آن بسیار بیشتر است»
او ادامه داد: «قیمت اگر بالا باشد اما ثبات داشته باشد بعداز مدتی کارگزاران اقتصادی خود را با شرایط وفق میدهند، اما هنگامی که بیثباتی در بازار ارز حاکم باشد و این عامل داخلی نباشد، یعنی طرفهای جنگ با کشور عامل افزایش قیمت باشند، فعالان اقتصادی اعم از مصرفکننده و تولیدکننده، قادر به تصمیمگیری نخواهند بود و نمیتوانند خود را با شرایط وفق دهند.»
مردم و فعالان اقتصادی به دلیل بیثباتی اقتصادی، قادر به پیشبینی آینده مالی خود نیستند و نمیتوانند تصمیمات لازم را اتخاذ کنند
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: «در شرایط کنونی، بیثباتی نرخ ارز نه تنها بیشتر از تورم به اقتصاد آسیب وارد میکند، بلکه فشار روحی و روانی شدیدی نیز بر مردم تحمیل میکند. مردم و فعالان اقتصادی به دلیل این بیثباتی، قادر به پیشبینی آینده مالی خود نیستند و نمیتوانند تصمیمات لازم را اتخاذ کنند.»