نورنیوز- گروه بین الملل: دیدار شی جینپینگ و دونالد ترامپ در تالار بزرگ خلق چین و جلسات متوالی دو روز گذشته رهبران دو قدرت بزرگ جهان،محور اصلی اخبار، گزارشها و تحلیلهای بسیاری از رسانه های بین المللی بوده است.
ترامپ در پایان سفر اعلام کرد که «در جریان گفتوگوها با رئیسجمهور چین، مجموعهای از توافقهای مهم تجاری و صنعتی امضا شده و مسائل متعددی حل و فصل شده است». او افزود: روابط ایالات متحده و چین «بسیار مهم است» و واشنگتن آماده ادامه تعامل و دیدار بعدی با شی جینپینگ در واشنگتن خواهد بود.
در مقابل، شی جینپینگ در آخرین روز دیدار، وعده داد که چین و آمریکا میتوانند با تقویت همکاریها، روند توسعه جهانی را تسریع کنند. او ضمن تأکید بر رستاخیز ملی چین گفت: «ترامپ به دنبال بازگرداندن عظمت آمریکا است و سیاست چین نیز هدایت مردم در مسیر احیای ملی است.»
با این حال، در فضای عمومی بیانیههای رسمی، چین از ایفای نقش فعالتر در حل بحران ایران خودداری کرد و تنها از لزوم آتشبس فوری و مذاکرات صلح سخن گفت.
موضع چین در برابر بحران تنگه هرمز و حمایت از دیپلماسی
سخنگوی وزارت خارجه چین در بیانیهای همزمان با پایان سفر، اعلام کرد که «این جنگ هرگز نباید آغاز میشد» و ارزیابی کرد که پایان سریع این بحران به نفع ایران، ایالات متحده، کشورهای منطقه و کل جهان است.
او تأکید کرد پکن آماده است با همه طرفها برای تضمین امنیت انرژی جهانی و ثبات زنجیرههای تأمین همکاری کند. این موضع تکرار همان پیام روزهای پیش شی جینپینگ بود که راهحل بحران ایران را در گفتوگو و مذاکره دانست، نه در استفاده از زور. در گزارشهای منتشر شده از رسانههای بینالمللی از جمله الجزیره نیز آمده است که در مذاکرات ترامپ با چینیها «هیچ چیز رسمی روی کاغذ وجود ندارد که نشان دهد پکن قرار است درباره ایران وارد عمل شود.»
بیانیه وزارت خارجه چین درحالی صادر شد که ترامپ تلاش داشت چین را ترغیب کند از نفوذ خود بر تهران برای بازگرداندن طرف ایرانی به میز مذاکره استفاده کند و حتی پیشنهاد مشارکت در طرح بازگشایی تنگه هرمز را داد، اما تا لحظه ترک پکن، دستاورد ملموسی در این زمینه حاصل نشد.
هشدار چین به ترامپ درباره تایوان
یکی از مهمترین موضوعات دیدار ترامپ و شی جین پینگ بحث تایوان بود. موضوعی که سالهاست به یک مناقشه بزرگ بین آمریکا و چین تبدیل شده است و رهبران چین بارها هشدار داده اند که این مناقشه م یتواند به یک درگیری نظامی منجر شود. زمینه شی جین پینگ در دیدار با ترامپ نیز بر این مسئله تاکید کرد و گفت: مسئله تایوان مهمترین موضوع در روابط چین و آمریکا و اگر این مسئله به درستی مدیریت نشود، منجر به درگیری خواهد شد و کل روابط دوجانبه را در وضعیت بسیار خطرناکی قرار میدهد. چین، تایوانِ را بخشی از قلمرو خود میداند و با مداخله آمریکا از طریق تسلیح این جزیره مخالف است.
ترامپ که به خوبی از حساسیت ویژه چینی ها درباره تایوان باخبر است در مسیر بازگشت در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره اینکه اگر کار به جنگ بکشد از تایوان در مقابل چین دفاع میکنید با تایید بر اینکه من تنها کسی هستم که جواب این سوال را می دانم گفت: همین سوال امروز توسط رئیسجمهور چین از من پرسیده شد. من گفتم: «من دربارهٔ این موضوع صحبت نمیکنم».
وعده لغو تحریمها علیه شرکتهای نفتی چینی
در حالیکه سفر ترامپ به چین در ظاهر رنگ دیپلماتیک داشت، رسانههای اقتصادی آن را «جلسه مدیریت بحران انرژی و جنگ» توصیف کردند. برخی معتقدند که لغو تحریم شرکت های چینی خریدار نفت ایران می تواند یکی از بزرگترین دستاوردهای سفر ترامپ به چین باشد. موضوعی که او در مسیر بازگشت به آمریکا آن را به نوعی تایید کرد و گفت : «درحال بررسی لغو تحریمها علیه شرکتهای نفتی چینی که نفت ایران را خریداری میکنند هستم و بهزودی تصمیم خواهم گرفت.» ترامپ در عین حال ادعا کرد : «من هیچ درخواستی از رئیسجمهور چین در رابطه با ایران نداشتم و از رئیسجمهور چین نخواستم که برای بازگشایی تنگه هرمز بر ایران فشار بیاورد.»
این اظهارات ترامپ در حالی است که درحال حاضر بیش از ۱۵۰۰ کشتی منتظر دریافت مجوز عبور هستند و بازار جهانی نفت و فرآوردهها در التهاب به سر میبرد.قیمت نفت برنت نیز طی روزهای اخیر وارد محدوده ۱۰۰ تا ۱۱۴ دلار شده و فیول و قیر نیز در بازارهای خلیج فارس و سنگاپور افزایشی هستند. علت اصلی این نوسان، نگرانی از شکست گفتوگوهای سیاسی و احتمال طولانی شدن محدودیت مسیرهای دریایی است.
در چین نیز، بازار انرژی رشد محدود داشته اما تقاضا تحت تأثیر قیمتهای بالا و شرایط آبوهوایی، همچنان شکننده باقی مانده است. تحلیلگران میگویند این وضعیت نشان میدهد پشت خروج ترامپ از پکن، تنشهای حلنشدهای در حوزه انرژی و بازرگانی باقی مانده است.
بازتاب دیدار ترامپ و شی جین پینگ در رسانههای جهان
بازتاب سفر ترامپ در رسانههای جهانی طی ساعات گذشته گسترده بوده است. یورونیوز در گزارشی نوشت : دو رهبر ۲ ساعت در تالار بزرگ خلق گفتوگو کردند، از معبد آسمان بازدید کردند و شام رسمی مشترکی داشتند. روز جمعه نیز در محوطه ژونگ نان های قدم زدند و در نشست کاری همراه با ناهار شرکت کردند. با این وجود، چین در عرصه عمومی نشان نداد که مایل است در بحران ایران نقشآفرینی مستقیم کند.
برخی خبرگزاری ها از قول وزارت خارجه چین نوشتند که «استفاده از زور بنبست خواهد بود» و تنها راه دستیابی به توافق پایدار، مذاکره است.در تحلیل الجزیره نیز آمده است که مواضع وزارت خارجه چین نسبت به آمریکا«انتقادی» بوده و تأکید کرده است که این جنگ باید از طریق گفتوگو پایان یابد، نه با تشدید درگیری.
این رسانه افزود: ترامپ امیدوار است پکن بتواند ایرانیها را به پای میز مذاکره بیاورد، اما همچنان هیچ دستور کار مشخصی در این زمینه دیده نمیشود.
نیویورک تایمز نیز ساعتی قبل با اشاره دو موضوع مهم ایران و تایوان که در سفر ترامپ به چین مطرح شده بود نوشت: سفر ترامپ به چین در ظاهر دوستانه بود، اما پشت پرده تنشهای شدیدی بین واشنگتن و پکن جریان داشت. آمریکا همزمان با مذاکرات، چین را به حملات سایبری، سرقت فناوری هوش مصنوعی و کمک به ایران متهم و برخی شرکتهای چینی را تحریم کرد. در مقابل، چین هشدار داد مسئله تایوان میتواند دو کشور را به رویارویی بکشاند و خواستار «ثبات استراتژیک» و کاهش فشارهای آمریکا شد.با وجود لبخندها و تعریفهای دیپلماتیک، گزارشها نشان میدهد رقابت اصلی دو کشور بر سر تایوان، فناوری، تحریمها و نفوذ جهانی همچنان ادامه دارد.
از سوی دیگر، تحلیل منتشرشده از موسسه روابط بینالملل مسکو به قلم «پیوتر کورتونوف» نیز تأکید دارد که این سفر نشاندهنده افزایش نقش قدرتهای آسیایی در معادلات خاورمیانه است. وی معتقد است که چین هرچند نفوذ گستردهای بر اقتصاد جهانی دارد، اما نمیتواند خواستههای یکجانبه واشنگتن را بر تهران تحمیل کند و نقش آن بیشتر در تسهیل گفتوگوهاست.
گفتوگوهای باز بدون توافقات نهایی
سفر دو روزه دونالد ترامپ به چین، با وجود پوشش گسترده رسانهای و حضور نمادین دو رهبر، دستاوردی عملی برای پرونده ایران نداشت. هرچند توافقهای تجاری و بیانیههای مشترک درباره ثبات بازار انرژی صادر شد، اما بحران خاورمیانه و تنگه هرمز همچنان گره اصلی روابط قدرتها باقی ماند.
در همین حال سخنگوی وزارت خارجه چین توافقات اعلام شده از سوی ترامپ در جریان سفر به پکن را تایید نکرد.
پکن تأکید کرده است که مسیر گفتگو باید باز بماند و آتشبس زمینهساز صلح پایدار شود. واشنگتن نیز این سفر را فرصتی برای حفظ مسیر ارتباط دانسته است. سخنگوی وزارت خارجه چین بدون تایید یا تکذیب این توافقهای تجاری، در عوض بر اهمیت «اتفاق نظر» دو رهبر در جریان سفر دونالد ترامپ تاکید کرد. این اظهارات در حالی از سوی وزارت خارجه چین مطرح شد که پیشتر دونالد ترامپ به شبکه فاکسنیوز گفته بود شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، متعهد به چندین توافق تجاری با آمریکا شده است، از جمله خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ، نفت آمریکا و همچنین محصولات کشاروزی مانند سویا.
به نظر میرسد روابط آمریکا و چین پس از این دیدار، بیش از گذشته در دو مسیر موازی حرکت خواهند کرد: از یکسو رقابت اقتصادی و سیاسی ادامه دارد، و از سوی دیگر، جهان منتظر است ببیند آیا گفتوگوهای قدرتهای بزرگ میتواند به کاهش تنش در خلیج فارس و بازگشایی مسیرهای انرژی منجر شود یا خیر.