نورنیوز-گروه اقتصادی: حجم تجارت ایران با امارات متحده عربی در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۷ میلیارد دلار، معادل ۲۴ درصد از کل تجارت سالانه ایران بوده است. در پی جنگ اخیر و توقف فعالیت بندر جبلعلی امارات، عملا حجم این تجارت میان دو کشور به صفر رسیده است. در همین راستا ایران در حال جایگزین کردن مسیرهای تازهای در تجارت خارجی از جمله بنادر پاکستان، هند و عمان است.
در این میان به دلیل گستردگی تجارت ایران با امارات، درهم به ارز واسطه تجارت ایران تبدیل شده بود و بهعنوان لیدر قیمت دلار در ایران شناخته میشد؛ اما جنگ اخیر این رابطه را خدشهدار کرد و با توقف عملیاتی بندر جبلعلی، نهتنها مسیر اصلی تجارت خارجی ایران دچار وقفه شد، بلکه نقش تاریخی درهم بهعنوان ارز واسطه با تردید جدی مواجه شده است.
اکنون مسئولان به دنبال تغییر مسیر تجارت از امارات به سمت بنادر پاکستان، هند، عمان و سایر کشورهای همسایه شرقی هستند. چالشهای اخیر این پرسش را پیش روی فعالان بازار ارز قرار داده است که آیا درهم همچنان قطب سیگنالدهی به بازار دلار ایران باقی میماند یا بازار در آستانه یک بازتعریف ارزی قرار گرفته است؟
مسئولان ناچارند در خصوص روابط تجاری و جایگزینی امارات، تصمیم جدی بگیرند
در همین راستا یحیی آلاسحاق رئیس اتاق مشترک ایران و عراق در خصوص روابط تجاری ایران در دوره پساجنگ و مخدوش شدن روابط این دو کشور به تجارتنیوز گفت: «ایران و امارات سالانه بیش از ۲۰ میلیارد دلار روابط تجاری داشتند و میتوان گفت بخش عمدهای از فعالیتهای تجاری ایران به این ارتباط گره خورده بود؛ اما به دلیل جنگ اخیر این رابطه خدشهدار شد؛ بنابراین مسئولان ناچارند در خصوص روابط تجاری و جایگزینی امارات، تصمیم جدی بگیرند.»
ایران باید جایگاه تجارت خود با امارات، چه در حوزه صادرات و چه در حوزه واردات را به یک منطقه یا شبکه تجاری جدید منتقل کند
او افزود: «ایران باید جایگاه تجارت خود با امارات، چه در حوزه صادرات و چه در حوزه واردات را به یک منطقه یا شبکه تجاری جدید منتقل کند. با توجه به موقعیت جغرافیایی، ایران در حال حاضر با حدود ۱۵ کشور ارتباط دارد و از مسیرهای دریایی و زمینی امکان مبادلات تجاری وجود دارد.»
باید زیرساختهای کشور از منظر بنادر، راهها، شبکه ارتباطات لجستیک و مقررات دگرگون شوند
رئیس اتاق مشترک ایران و عراق با تاکید بر اینکه امکان جابجایی بخش قابل توجهی از تجارت ایران که پیش از این از مسیر امارات انجام میشد، به مسیرهای دیگر وجود دارد، توضیح داد: «از نظر عملیاتی میتوانیم جایگزینی برای امارات طراحی کنیم. راهکارهای متعددی نیز وجود دارد؛ از بندر کراچی در پاکستان تا عمان، عراق، ارمنستان و همینطور ارتباط با سایر کشور از مسیر زمینی، دریایی و هوایی وجود دارد.»
او افزود: «در همین راستا باید زیرساختهای کشور از منظر بنادر، راهها و شبکه ارتباطات لجستیک داخلی و حملونقل ریلی، جادهای و حتی هوایی، همچنین قوانین و مقررات دگرگون شود، تا تجارت روان و قابل اتکا شود و امکان توسعه روابط تجاری با این کشورها فراهم شود.»
اگر اوضاع به نحو مطلوب پیش برود، ایران امکان تجارت ۳۰۰ میلیارد دلاری با ۱۵ کشور را دارد
آلاسحاق در خصوص جایگزینی امارات با سایر کشورها توضیح داد: «مجموعه تجارت این ۱۵ کشور با یکدیگر سالانه حدود دو تا سه هزار میلیارد دلار است و سهم ایران از این تجارت کمتر از ۳۰ میلیارد دلار برآورد میشود؛ بنابراین با توجه به استانداردهای تولید و واردات و با حفظ شرایط فعلی، کف بازار قابل دسترس برای ایران در خصوص تجارت با این کشورها میتواند سالانه حدود ۳۰۰ میلیارد دلار باشد.»
او ادامه داد: «شرایط ایجاد شده برای ایران منجر به محدودیت استفاده از این ظرفیت ۳۰۰ میلیارد دلاری شده است؛ اما اگر اوضاع به نحو مطلوب پیش برود، دستکم امکان توسعه تجارت ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلاری در منطقه وجود دارد.»
کریدورهای منطقهای اطراف ایران ثروت بزرگی هستند
آلاسحاق ادامه داد: «کریدورهای منطقهای اطراف ایران ثروت بزرگی هستند و امکان ارزآوری قابل توجهی دارند و تا امروز به اندازه زیادی مغفول ماندهاند. ما میتوانیم کریدورهای ترانزیت شرق به غرب و شمال به جنوب را به یکدیگر متصل کنیم.»
نوسانات قیمت دلار متاثر از جنگ روانی است و متناسب با واقعیتهای اقتصادی نیست
او در خصوص مدیریت قیمت دلار با جایگزینی تجارت امارات با سایر کشورها گفت: «به اعتقاد من قیمت دلار موضوع مشخص و کوتاهمدت است. این ارز در روزهای اخیر نوسانات شدیدی تجربه کرد؛ بخش قابل توجهی از این نوسانات ناشی از جنگ روانی است و الزاماً متناسب با واقعیتهای اقتصادی نیست.»
قیمت دلار وابسته به تعادل اقتصادی، هزینه و درآمد ارزی کشور است
رئیس اتاق مشترک ایران و عراق گفت: «قیمت دلار در کوتاهمدت میتواند تحت تأثیر انتظارات تورمی و برخی متغیرهای فوری قرار بگیرد؛ اما در بلندمدت، قیمت این اسکناس به تعادل اقتصادی و هزینه و درآمد ارزی کشور وابسته است. بنابراین توسعه روابط ایران با بازارهای منطقه میتواند در کنار سایر سیاستها، به بهبود درآمد ارزی و تعادل بازار کمک کند.»