نورنیوز-گروه اجتماعی : منابع آب زیرزمینی در ایران بهعنوان یکی از مهمترین منابع تأمین آب شیرین، همواره نقشی حیاتی در تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعتی کشور ایفا کردهاند اما طی دهههای اخیر، بهدلیل برداشتهای بیرویه و مدیریت نادرست منابع آب، وضعیت این منابع بهشدت بحرانی شده است.
در این میان، حفر و بهرهبرداری از چاههای غیرمجاز بهعنوان یکی از عوامل اصلی افت سطح آبهای زیرزمینی، آسیبهای جبرانناپذیری به منابع آبی وارد کرده است. این چاهها باعث کاهش ذخایر آب زیرزمینی میشوند و با برداشت بیرویه، توازن اکولوژیکی مناطق مختلف را نیز برهم میزنند. تداوم این روند میتواند به فرونشست زمین، کاهش کیفیت آب و حتی خشک شدن سفرههای زیرزمینی منجر شود.
مدیریت و برخورد قاطع با چاههای غیرمجاز یکی از اولویتهای اساسی سیاستهای کلان در حوزه آب کشور است که نیازمند برنامهریزی دقیق و اجرای قوانین سختگیرانهتر است. در این میان، استفاده از فناوریهای نوین برای پایش و نظارت نیز بهعنوان یکی از راهکارهای مهم مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گرفته است.
دولت و نهادهای مرتبط طی سالهای اخیر تلاشهایی برای مدیریت بحران آبهای زیرزمینی انجام دادهاند که از جمله آن میتوان به نصب کنتورهای هوشمند برای کنترل برداشت آب و اعمال محدودیتهای قانونی برای حفر چاههای جدید اشاره کرد.
چند حلقه چاه غیرمجاز در سال گذشته مسدود شد؟
آنطور که راما حبیبی ـ معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای تهران ـ به ایسنا اعلام کرده است، سال گذشته در زمینه انسداد چاههای غیرمجاز رکورد قابل توجهی ثبت شد و حدود ۳۰۰۰ حلقه چاه غیرمجاز مسدود شد و امسال نیز همین میزان در دستور کار قرار دارد.
حبیبی همچنین درباره آخرین وضعیت نصب کنتورهای هوشمند گفت: نصب کنتورهای هوشمند بهویژه برروی چاههای کشاورزی از ابزارهای مهم مدیریت منابع آب زیرزمینی است که در سالی که گذشت حدود ۵۵۰ کنتور هوشمند نصب شده و در سال جاری نیز برنامه داریم حداقل همین تعداد کنتور دیگر نصب شود.
کنتورهای هوشمند چه مزیتی دارند؟
کنتورهای هوشمند قادرند میزان دقیق آب مصرفی را به صورت لحظهای ثبت و گزارش کنند. این اطلاعات به مسئولان و کشاورزان اجازه میدهد تا مصرف آب را بهطور دقیق مدیریت کنند و از برداشت بیرویه جلوگیری کنند. با داشتن دادههای دقیق، میتوان به سرعت هرگونه افزایش غیرمعمول در مصرف آب را شناسایی و علت آن را بررسی کرد.
یکی از مشکلات جدی در منابع آب زیرزمینی، برداشتهای غیرمجاز از چاهها است. کنتورهای هوشمند میتوانند با ارائه اطلاعات دقیق از میزان و زمان برداشت آب، به نهادهای نظارتی کمک کنند تا بهسرعت برداشتهای غیرمجاز را شناسایی و اقدامات لازم را انجام دهند. این کنتورها همچنین میتوانند به قطع خودکار پمپاژ آب در صورت تخطی از حد مجاز کمک کنند.
علاوه بر این، با استفاده از دادههای کنتورهای هوشمند، کشاورزان و مدیران منابع آب میتوانند الگوهای مصرف آب را تحلیل کنند و با شناسایی نقاط ضعف، بهرهوری مصرف آب را افزایش دهند. بهعنوان مثال، اگر مشخص شود که در یک مزرعه خاص مصرف آب بیش از حد نیاز است، میتوان روشهای آبیاری را بهبود بخشید تا آب کمتری مصرف شود.
همچنین اطلاعات دقیق و لحظهای که توسط کنتورهای هوشمند ارائه میشود، امکان برنامهریزی بهتر و دقیقتر برای تخصیص منابع آب به بخشهای مختلف را فراهم میکند. این امر به مدیران منابع آب کمک میکند تا بتوانند توزیع آب را بهینهتر کنند و از تنشهای آبی در مناطق مختلف کشور جلوگیری کنند.
به تأکید کارشناسان تداوم انسداد چاههای غیرمجاز و توسعه نصب کنتورهای هوشمند را میتوان از مهمترین اقدامات اجرایی برای کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی دانست؛ اقداماتی که در صورت استمرار و نظارت مؤثر، میتواند به بهبود مدیریت مصرف، کاهش فشار بر سفرههای زیرزمینی و ساماندهی برداشت آب در استان تهران کمک کند.