نورنیوز - گروه بین الملل: باراک اوباما، رئیسجمهور اسبق آمریکا، اخیراً در مصاحبهای، تلویحاً دونالد ترامپ را به «اختلاس» متهم کرد. اوباما استفاده ابزاری از مقام ریاست جمهوری برای کسب منافع شخصی را نوعی سوءاستفاده مالی دانست و بر لزوم تفکیک قاطع میان وظایف دولتی و فعالیتهای اقتصادی تأکید ورزید. او هشدار داد که نباید رئیسجمهور امکان هدایت دادستان کل برای پیگیری اهداف شخصی را داشته باشد و همچنین نباید همزمان درگیر فعالیتهای اقتصادی باشد که پای نهادها یا دولتهای خارجی را به میان میکشاند. این سخنان، هرچند با هدف نقد یک رقیب سیاسی مطرح شده باشد، اما به عمق یک بحران بنیادین اشاره دارد: تلاقی خطرناک «قدرت سیاسی» و «منافع مالی».
این دغدغه اوباما، وقتی در کنار خبری دیگر قرار میگیرد، تصویری نگرانکنندهتر از وضعیت شکل میدهد. وزارت امور خارجه آمریکا اخیراً به دیپلماتهای خود هشدار داده است که از اطلاعات محرمانه دولتی، بهویژه در مورد مذاکرات ایران، برای شرطبندی در بازارهای پیشبینی آنلاین مانند «پلیمارکت» یا «کالشی» استفاده نکنند. این هشدار، که در روزنامه والاستریت ژورنال منتشر شد، نشان میدهد که اخبار و تحولات مرتبط با ایران، نه تنها در کانون تحلیلهای سیاسی و امنیتی قرار گرفتهاند، بلکه به «دارایی قابل معامله» در بازارهای مالی غیررسمی بدل شدهاند.
خبر، کالا میشود
آنچه در این میان رخ میدهد، یک جابهجایی ماهیتی در تعریف «خبر» و «اطلاعات» است. اخبار مربوط به مذاکرات ایران، که بالقوه میتوانند بر بازارهای جهانی انرژی، روابط بینالملل و امنیت منطقهای تأثیر بگذارند، اکنون در آمریکا به ابزاری برای سوداگری مالی تبدیل شدهاند. بازارهای پیشبینی، جایی که افراد بر سر احتمال وقوع رویدادهای آینده شرط میبندند، به بستری برای تبدیل «اطلاعات محرمانه» به «سود نقدی» مبدل گشتهاند. این پدیده را میتوان «دیپلماسی دلاری» نامید؛ جایی که خشت اول سیاست خارجی، نه بر بنای منافع ملی، بلکه بر پایه محاسبات سود و زیان مالی نهاده میشود. این وضعیت، پیامدهای راهبردی عمیقی دارد:
۱. آلودگی فرآیند تصمیمگیری: وقتی اطلاعات حساس سیاسی، به منبعی برای کسب درآمد تبدیل میشود، انگیزه پنهان برای جهتدهی به اخبار یا حتی تصمیمات سیاسی به منظور حداکثرسازی سود مالی، تقویت میگردد. این امر میتواند روند مذاکرات، اعلام مواضع و حتی توافقات بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
۲. تضعیف اعتماد عمومی: اگر شهروندان احساس کنند که منافع عمومی قربانی منافع مالی عدهای خاص میشود، اعتماد به نهادهای دولتی و فرآیندهای سیاسی به شدت کاهش مییابد. این بیاعتمادی، پایههای ثبات اجتماعی و سیاسی را متزلزل میکند.
۳. تبدیل اطلاعات به ریسک امنیتی: همانطور که مقامات آمریکایی نگران تبدیل شدن بازارهای پیشبینی به مسئله امنیت ملی شدهاند، این وضعیت نشان میدهد که چگونه اطلاعات حساس ژئوپلیتیک میتواند به منبعی برای بیثباتی مالی و حتی تهدیدی برای منافع امنیتی کشورها بدل شود.
قدرت، سکوی پرتاب مالی
هشدار اوباما به ترامپ، بُعد دیگری از این معادله را نمایان میسازد: «قدرت» به خودی خود، ابزاری برای کسب «ثروت» است. وقتی فردی در بالاترین سطح قدرت سیاسی قرار میگیرد، دسترسی او به منابع، اطلاعات و توانایی تأثیرگذاری بر قوانین و مقررات، او را در موقعیت منحصر به فردی برای کسب منافع اقتصادی قرار میدهد. این همان «اختلاس قدرت» است که اوباما به آن اشاره کرد؛ یعنی استفاده از جایگاه عمومی برای ارتقاء وضعیت خصوصی.
تلاقی این دو مفهوم – یعنی کاسبی از «خبر» و استفاده از «قدرت» برای کسب «ثروت» – تصویری تاریک از سیاست معاصر در آمریکا ترسیم میکند. در جهانی که اطلاعات به سرعت در حال تبدیل شدن به کالا است و قدرت سیاسی میتواند مستقیماً به ثروت ترجمه شود، مرزهای میان منافع عمومی و خصوصی، اخلاق و منفعتطلبی، و خدمت و سوداگری به شکلی خطرناک کمرنگ شده است.
در عصر حاضر، خبر صرفاً بازتاب واقعیت نیست؛ بلکه خود میتواند «واقعیتساز» باشد و منافع را شکل دهد. قدرت نیز نه فقط ابزار اداره جامعه، که میتواند سکوی پرتابی برای ثروتاندوزی باشد. این وضعیت در آمریکا ، اکنون فقط یک احتمال نیست. مصاحبه اوباما و نیز بیانیه وزارت خارجه این کشور نشان میدهد سیاست در آمریکا عملا و در مقام واقع به این عارضه مبتلا و به این آفت آلوده شدهاست.