نورنیوز- گروه فرهنگی: اعطای جوایز جایزه پولیتزر امسال در رشته روزنامهنگاری را بی هیچ مبالغه و تعارفی باید فراتر از یک رویداد محض در تقویم رسانهای آمریکا تلقی کرد؛ چراکه در غیر این صورت بخش مهمی از معنا و پیام آن اتفاق را از دست خواهیم داد. این دوره از پولیتزر، بیش از هر زمان دیگر، به صحنهای برای بازتاب تنش عمیق میان رسانههای جریان اصلی با ساختار سیاسی قدرت در آمریکا بهویژه نسبت به سیاستها و رویکردهای دونالد ترامپ تبدیل شد. آنچه در ظاهر، مجموعهای از جوایز روزنامهنگاری است، در سطحی عمیقتر، نشانهای از بازگشت پررنگ رسانه به نقش کلاسیک خود بهعنوان نهاد ناظر قدرت است؛ نقشی که در سالهای اخیر بارها درباره تضعیف یا سیاسی شدن آن بحث شده بود. شک نیست که نهاد قدرت در آمریکا، نفوذی چشمگیر در جریان رسانهای این کشور دارد و از توان این بازوی کارآمد برای پیشبرد سیاستهای توسعهطلبانهاش در جهان استفاده میکند. با اینحال نتایج پولیتزر روزنامهنگاری امسال نشان داد که نهاد رسانه در امریکا، از نقد فساد و سوءمدیریت سیاستمداران فعلی دست برنداشته است.
نکته مهم در این دوره آن است که هیئت داوران و مدیران جایزه، در کنار انتخاب آثار برگزیده، با لحنی کمسابقه به وضعیت وخیم آزادی رسانهها در آمریکا نیز واکنش نشان دادند. اظهارات صریح مارجر میلر، مدیر جایزه، مبنی بر مخالفت با سانسور و هشدار نسبت به محدود شدن دسترسی رسانهها به نهادهای قدرت، عملاً نشان میدهد که مسئله دیگر فقط رقابت حرفهای بین خود رسانهها نیست، بلکه موضوع بر سر «میدان عمل روزنامهنگاری مستقل» در برابر فشارهای سیاسی است. اشاره به محدودیت دسترسی خبرنگاران به کاخ سفید و پنتاگون، طرح شکایتهای دولت ترامپ علیه رسانهها و نیز افزایش فشارهای حقوقی و سیاسی بر روزنامهنگاران، همگی در همین چارچوب قابل فهم است. او در این مراسم گفته است:« ما مدافع گفتوگوی مدنی هستیم و با سانسور مخالفیم. متاسفانه اکنون لازم است این نکته تکرار شود، زیرا دسترسی رسانهها به کاخ سفید و پنتاگون محدود شده، آزادی بیان در خیابانها به چالش کشیده میشود و رئیس جمهوری ایالات متحده از چندین رسانه چاپی و صوتیتصویری به اتهام افترا و سوءنیت، شکایتهایی به ارزش میلیاردها دلار طرح کرده است.» این سخنان را باید حمل بر این کرد که در آمریکا رسانه در تلاش برای دفاع از قلمرو وجودی خود است.
در چنین فضایی، انتخابهای امسال پولیتزر روزنامهنگاری، معنایی فراتر از تقدیر از آثار برجسته پیدا میکند. بخش مهمی از جوایز به گزارشهایی تعلق گرفت که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، ساختار قدرت، نحوه حکمرانی و پیامدهای سیاستهای دولت ترامپ در حوزههای مختلف را به نقد میکشیدند. از افشای روندهای بازسازی پرتنش بوروکراسی فدرال گرفته تا بررسی استفاده از قدرت سیاسی برای منافع مالی حلقههای نزدیک به قدرت، یا روایتهای مربوط به سرکوب مهاجرت و پیامدهای انسانی آن، یا ماجرای شرمآور جزیره اپستین، همگی نشان میدهد که محور اصلی توجه رسانهای، نه صرفاً رخدادهای پراکنده، بلکه «الگوهای رفتاری قدرت» خصوصاً در دورههای ریاست جمهوری ترامپ بوده است.
این همگرایی رسانهای در نقد قدرت سیاسی، نکتهای قابل تأمل است. در نظام رسانهای آمریکا که معمولاً به شدت چندپاره و ایدئولوژیک است، شکلگیری چنین سطحی از تمرکز بر موضوعات مشابه، نشاندهنده وجود نوعی حساسیت مشترک نسبت به روندهایی است که بهعنوان تهدیدی برای شفافیت، پاسخگویی و حقوق عمومی ادراک میشوند. در واقع، رسانههای بزرگ و جریان اصلی، با وجود تفاوتهای سیاسی و خطمشی، در یک نقطه مشترک به هم میرسند: ضرورت مهار قدرت و افشای انحرافات آن.
در این میان، نقش رسانههایی مانند رویترز و آسوشیتدپرس نیز قابل توجه است. این رسانهها با تمرکز بر گزارشهای تحقیقی درباره سوءاستفاده از قدرت اجرایی، پیامدهای سیاست خارجی، و حتی مسائل مرتبط با فناوری و نظارت، نشان دادند که روزنامهنگاری حرفهای همچنان میتواند در سطح بینالمللی اثرگذار باشد. از سوی دیگر، گزارشهای میدانی درباره مهاجرت، خشونت، بحرانهای شهری و فجایع طبیعی نیز بار دیگر اهمیت روزنامهنگاری میدانی و روایی را برجسته کرد؛ روزنامهنگاریای که صرفاً تحلیلگر نیست، بلکه در دل واقعیت اجتماعی حضور دارد.
پولیتزر امسال را میتوان نشانهای از یک واقعیت بنیادین دانست. اینکه رسانه، اگرچه تحت فشارهای سیاسی، اقتصادی و تکنولوژیک قرار دارد، اما همچنان میتواند در لحظات حساس تاریخی به نقش اصلی خود بازگردد. این نقش، نه در همراهی با قدرت، بلکه در فاصله گرفتن از آن و تبدیل کردن حقیقت به موضوع اصلی گزارشگری معنا پیدا میکند. در چنین وضعیتی، روزنامهنگاری نه یک حرفه صرف، بلکه بخشی از معماری نظارت اجتماعی بر قدرت است، معماریای که بدون آن، هیچ نظام سیاسی نمیتواند ادعای سلامت کامل داشته باشد.
نورنیوز