نورنیوز-گروه اقتصادی: گسترش جنگ در ایران و منطقه، حالا به حساسترین شبکه اقتصاد جهانی یعنی زنجیره تأمین سلامت و دارو رسیده است. تحلیل «ثینک گلوبال هلث» نشان میدهد تردد تجاری در تنگه هرمز تا ۱۶ مارس ۲۰۲۶ حدود ۹۰ درصد کمتر از قبل از جنگ شده و ظرفیت حمل هوایی در خلیجفارس بین ۲۸ فوریه تا ۳ مارس ۷۹ درصد کاهش یافته که ظرفیت جهانی را ۲۲ درصد پایین آورده است.
خطر اصلی در این است که کشورهای خلیجفارس با صنعت دارویی ۲۳.۷ میلیارد دلاری و وابستگی ۸۰ درصدی به واردات از مسیر هرمز و حریم هوایی، خودشان تولیدکننده عمده دارو نیستند، بلکه عقده عبور حیاتی بین تولیدکنندگان (هند، اروپا، چین) و بازارهای مصرف (آفریقا، آسیا، آمریکا) هستند.
دبی به عنوان مرکز بازتوزیع و ذخیرهسازی سرد داروهای حساس (واکسن، انسولین، درمانهای بیولوژیک، داروی سرطان) عملاً از کار افتاده. مرکز لجستیک سازمان جهانی بهداشت در دبی به دلیل ناامنی و بسته شدنهای هوایی متوقف شده و ۱۸ میلیون دلار امداد دارویی قابل دسترس نیست و ۸ میلیون دلار دیگر نرسیده است. همچنین بیش از ۵۰ درخواست فوری دارو برای ۲۵ کشور از جمله غزه و تجهیزات مبارزه با فلج اطفال بلوکه شده است.
به گفته پراشانت یاداو، کارشناس زنجیره تأمین سلامت، بیشتر این داروها باید در دمای ۲ تا ۸ درجه حمل شوند و هر هفته توقف حمل هوایی به یک هفته و نیم زمان اضافی برای جبران نیاز دارد که خطر فساد و کمبود تجهیزات سرد را بالا میبرد. رویترز مینویسد شرکتهای دارویی غربی به مسیرهای جایگزین مثل جده، ریاض، استانبول و عمان روی آوردهاند، ولی این مسیرها گرانتر و پیچیدهترند و برای داروهای با عمر کوتاه مناسب نیستند.
خطر فعلی کمبود فوری نیست (چون ذخایر ۱۸۰ روزه وجود دارد)، بلکه افزایش هزینه حمل، بیمه و تورم قیمت است. محمد العمری، کارشناس صنعت دارو، میگوید کارخانههای داروسازی اردن، خلیج و مصر با افزایش شدید کرایه مواد اولیه مواجه شدهاند، اما به دلیل نظام قیمتگذاری سخت دولتی نمیتوانند قیمت را بالا ببرند، بنابراین بسیاری واردات را به تأخیر انداختهاند. اگر بحران ادامه یابد، طی ۴ تا ۶ هفته کمبود داروی سرطان ظاهر میشود.
در بخش غیردارویی، حمله ۱۸ مارس ایران به رأسلفان، قطر (دومین تولیدکننده هلیوم جهان) را با تردید مواجه کرده. هلیوم برای خنککاری دستگاههای MRI ضروری است. با وجود ۵۰ هزار دستگاه MRI در جهان و ۹۵ میلیون اسکن سالانه، ادامه اختلال میتواند این بازار شکننده را با بحران مواجه کند.