نورنیوز-گروه اقتصادی: طرح فهام (طرح ملی فراسامانه هوشمند اندازهگیری و مدیریت انرژی) از سال ۱۳۸۹ با اخذ مجوز از شورای اقتصاد و سازمان مدیریت و برنامهریزی به عنوان طرح ملی تعریف شد، در ابتدا مباحث اولیه برای ۲۰ میلیون مشترک صورت گرفت تا کنتورهای برق آنها هوشمند شود، اما با محدودیت منابع شورای اقتصاد و سازمان مدیریت اعلام کردند که این طرح در فاز نخست با تعویض یک میلیون کنتور و هوشمند شدن آنها کار آغاز شود.
بخشی از فصل دوم اجرای طرح فهام به مشترکان خانگی اختصاص دارد و قرار است مشترکان پرمصرف در سراسر ایران با پرداخت بخشی از هزینه برای پایش و کنترل میزان مصرف برق به کنتورهای هوشمند مجهز شوند.
نگرانی از نبود زیرساختها، بحث بومی شدن و عدم تجربه باعث شد در فاز نخست تعویض یک میلیون کنتور مطرح شود. با این وجود، قرار بود این طرح در سال ۱۳۹۳ به پایان برسد و این یک میلیون کنتور تعویض شود، اما در آن مقطع محدودیت منابع مالی باعث شد تنها ۳۰۰ هزار کنتور هوشمند نصب شود که از این ۳۰۰ هزار کنتور، ۲۰ هزار مشترک خانگی و تجاری، ۶۰ هزار مشترک بخش کشاورزی و مابقی مربوط به مشترکان دیماندی بودهاند.
با جایگزینی کنتورهای هوشمند مشترکان میتوانند ساعت به ساعت و دقیقه به دقیقه، میزان مصرف خود را بررسی و از آن اطلاع پیدا کنند. طبق اعلام مسوولان ذیربط، با توجه به اینکه تعرفههای برق بهصورت پلکانی افزایش مییابد و بر این اساس نصب کنتورهای هوشمند برای مشترکان پرمصرف جذابیت دارد تا اطلاع دقیقتری از میزان مصرف خود در طول دوره پیدا کنند؛ در نتیجه این دسته از مشترکان میتوانند با مراقبت از مصرف، ارقام قبض پایینتری را دریافت کرده و به پایداری شبکه نیز کمک کنند.
کنتورهای هوشمند دو کار اساسی را انجام میدهند یکی اینکه دیتاها و اطلاعات مصرف مشترکان را به صورت برخط دریافت کرده و این قابلیت را برای مشترکان به وجود میآورند که بتوانند نسبت به مدیریت مصرف انرژی و بهینهسازی مصرف خود اقدام کنند و به این ترتیب ارتباط دوسویهای بین شرکتهای توزیع و مشترکان برقرار میشود.
دیگری اینکه، از قابلیتهای این کنتورها شناسایی مشترکان پرمصرف و بدمصرف است و باعث میشود این گروه از مشترکان تدابیر لازم را برای اصلاح الگوی مصرف خود بیاندیشند، همچنین میتوان نقاط ضعف شبکه را شناسایی کرده و قبل از اینکه مشترک بخواهد وارد شرایط بحرانی نظیر مشکلاتی مثل افت ولتاژ و یا کیفیت توان در شبکه شود، ارگانهای مربوطه سریعا متوجه شده و نسبت به رفع مشکل اقدام کنند.
اما سؤال اصلی این است که نصب کنتورهای هوشمند برق اکنون به چه مرحله ای رسیده است. براساس آخرین آمارهای رسمی، تعداد کل مشترکان شبکه برق کشور تا فروردین امسال به چند انشعاب رسیده و از این تعداد چند مشترک خانگی هستند؟
همچنین براساس برنامهریزی وزارت نیرو قرار بوده تعداد کنتورهای هوشمند برق تا پایان سال گذشته به چند میلیون دستگاه برسد؟ آیا این اقدام بهکندی صورت میگیرد؟ و آیا هزینه تمامشده آن بهویژه برای مشترکان کمدرآمد و اقشار آسیبپذیر یکی از چالشهای جدی در مسیر نصب کنتورهای هوشمند برق است؟
براساس قانون بودجه هزینه تعویض کنتورهای قدیمی با کنتورهای هوشمند باید بهصورت اقساطی از متقاضیان دریافت شود و طبق آخرین اطلاعات، با توجه به تنوع کنتور که بسته به نوع مصرف تعیین میشود، قیمت متفاوت است.
هدفگذاری نصب ۷ میلیون کنتور هوشمند جدید در دستور کار ارگانهای ذیربط قرار گرفته تا مجموع مشترکان کنترلپذیر به ۱۲ میلیون برسد و انعطافپذیری شبکه در اوج بار افزایش یابد. پویشهای متعددی نیز برای فرهنگسازی در این زمینه اجرا شده است.
طبق برنامههای ابلاغی وزارت نیرو، اولویت نصب کنتور هوشمند برای مشترکین پرمصرف خانگی با مصرف بیش از الگوی مصرف در فصول گرم و مشترکین تجاری با مصرف بیش از ۱۰۰۰ کیلووات ساعت در ماه است.
کلیه مشترکین صنعتی داخل و خارج شهرکهای صنعتی، مشترکین کشاورزی که از برق برای پمپاژ آب جهت زراعت و باغبانی استفاده میکنند و نیز سازمانها و ادارات خدماترسان را از دیگر مشترکین در اولویت نصب کنتور هوشمند هستند.
هدفگذاری نصب ۳۱۶۰۰۰ کنتور هوشمند برای تعرفههای خانگی و تجاری (مرحله اول)، ۲۱ کنتور هوشمند برای تعرفه کشاورزی، ۲۳۰۴۰ کنتور هوشمند برای تعرفه صنعتی و ۱۸۵۰ کنتور هوشمند برای تعرفه اداری تا قبل از اوج بار ۱۴۰۵ و نیز ۲۳۷۵۰۰ کنتور هوشمند برای تعرفههای خانگی و تجاری (مرحله دوم) و ۲۴۰۰ کنتور هوشمند برای پستهای عمومی تا پایان سال ۱۴۰۵ اعلام شده است.