نورنیوز-گروه اقتصادی: بازار گندم ایران در آستانه سال جدید با پیچیدهترین معمای قیمتی چندین دهه اخیر روبهرو شده است. تعیین نرخ ارز 28 هزار و 500 تومانی برای گندم در حالی از سوی دولت اعلام شده که این کالای استراتژیک در انحصار کامل بازرگانی دولتی است.
در بازار داخلی، دستکم پنج نرخ متفاوت برای گندم وجود دارد؛ از 900 تومان برای گندم خبازی تا نزدیک 50 هزار تومان بهایی که دولت بابت خرید تضمینی از کشاورزان پرداخت میکند.
محمدرضا مرتضوی، رئیس انجمن آرد سازان ایران، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری ، از ناهنجاریهای این نظام چندنرخی میگوید.
به اعتقاد او، فاصله فاحش قیمت خرید داخلی گندم با نرخهای جهانی که در کشورهای همسایه مانند روسیه و قزاقستان تقریباً نصف قیمت ایران است، دولت را ناچار به پرداخت «جایزه تحویل» به کشاورزان کرده تا جلوی خروج گندم از شبکه دولتی را بگیرد. با این حال، همچنان گزارشهایی از فروش نقدی و ارزانتر گندم توسط کشاورزان در استانهایی مانند خوزستان به بخش خصوصی منتشر میشود.
اما مهمتر از آن، مرتضوی با اشاره به «انحصار صددرصدی پنجاه ساله» دولت بر گندم، از عدم صدور هرگونه مجوز عبور موقت برای این کالا خبر میدهد و میگوید: حتی تاجران سابقهدار نیز امروز ترجیح میدهند به جای گندم، آرد را به صورت ورود موقت از روسیه بیاورند، چرا که 30 تا 40 دلار به صرفهتر است. این در حالی است که کارخانههای آرد کشور با ظرفیت خالی بسیاری مواجهاند.
در ادامه، مشروح این گفتوگو را میخوانید که در آن به جزئیات نرخگذاری پنجگانه گندم، پیشنهاد واردات دو تا سه میلیون تنی برای ذخایر استراتژیک و دلایل ناتوانی دولت در جلب اعتماد کشاورزان برای تحویل گندم به انبارهای دولتی پرداخته شده است.
تکلیف نرخ ارز برای واردات گندم در سال جدید چه شده است؟
مرتضوی: نرخ تخصیص ارز برای سال جدید همان نرخ 28 هزار و 500 تومان تثبیت شده است. الان بر این اساس، نرخ واردات اکثر کالاها با همین مبنا تعیین میشود. اما این نرخ برای کالاهایی مثل گندم در انحصار کامل بازرگانی دولتی است و بخش خصوصی نقشی در این ماجرا ندارد و حتی واردات گندم توسط بخش خصوصی توجیه ندارد.
قیمت تعیین شده برای خرید تضمینی گندم از کشاورزان را در سال جاری چطور میبینید و این نرخ با کشورهای همسایه چه تفاوتی دارد؟
مرتضوی: دولت امسال نرخی حدود 50 هزار تومان برای خرید گندم در نظر گرفته است. اگر این رقم را با ارز آزاد مقایسه کنیم، قیمت گندم درب مزرعه در کشورهایی مثل قزاقستان و روسیه تقریباً نصف قیمت داخلی ماست. به همین دلیل دولت علاوه بر قیمت پایه، 20 هزار تومان هم به عنوان جایزه تحویل به کشاورز پرداخت میکند تا نیاز کشور به طور کامل از منابع داخلی تأمین شود و نیازی به واردات نشود.
آیا دولت برای سال جدید نیازی به واردات گندم دارد؟
مرتضوی: به نظر من بهتر است حداقل دو تا سه میلیون تن واردات گندم با توجه به شرایط خاص کشور برای تقویت بیشتر ذخایر انجام شود. با وجود بارندگیهای خوب، پیشبینی میشود تحویل گندم از کشاورزان به دولت افزایش یابد، اما این شرط دارد که کشاورزان راغب باشند به دولت بفروشند. ممکن است 10 میلیون تن گندم خرید تضمینی شود. اما اکنون در برخی از استانها مثل خوزستان، مشاهده شده است که تعدادی از کشاورزان ترجیح میدهند گندم خود را حتی ارزانتر اما نقدی به بخش خصوصی بفروشند تا زودتر پول بگیرند، بنابراین باید این موضوعات را نیز در نظر داشت.
این واردات از چه مسیری انجام میشود؟
مرتضوی: اگر دو سه میلیون تن واردات صورت بگیرد، با همان مبنای ارز 28 هزار و 500 تومانی انجام میشود. دولت این گندمها را به انبارهای خود اضافه میکند و سپس در سیستم توزیع با قیمتهای متفاوت عرضه میکند.
در بازار ایران با چند قیمت مختلف برای گندم مواجه هستیم؟
مرتضوی: اکنون پنج نرخ مختلف برای گندم داریم. یک نرخ مربوط به گندم خبازی حدود 900 تومان است. یک نرخ دیگر برای گندم ماکارونی حدود 19 هزار و خردهای تومان است. یک نرخ هم برای صنف و صنعت است که تا هفته پیش 6 هزار و 500 تومان بود اما اکنون عرضه آن متوقف شده است و احتمالاً تصمیمات جدیدی برای این نرخ گرفته میشود. یک نرخ پایه گندم هم 29 هزار و 500 تومان است و یک نرخ تحویل گندم که با جایزه تحویل، نرخ آن نزدیک به 50 هزار تومان است. گندم کالای انحصاری است و تصمیمات آن در اختیار دولت میباشد.
کارخانجات آرد با توجه به ظرفیت خالی خود، آیا برای عبور موقت گندم برنامهای دارند؟
مرتضوی: گندم تنها کالای صددرصد انحصاری در طول پنجاه سال گذشته بوده است. فقط یک سال، آن هم سال هدفمندی یارانهها، گندم از این انحصار خارج شد. امسال حتی مجوز عبور موقت هم نمیدهند. مطلقاً فعالان اقتصادی برای عبور موقت (واردات به منظور صادرات) اقدام نمیکنند. در حال حاضر اگر صنایع ما گندم را از روسیه بیاورند، گرانتر از این است که آرد بیاورند. این امر به خاطر امتیازی است که دولت روسیه برای تشویق صنایع خود قائل میشود.
در این شرایط، تاجران گندم نمیآورند؛ آنها اکنون آرد را به صورت ورود موقت میآورند و حتی 30 تا 40 دلار ارزانتر تمام میشود که آرد بیاورند تا اینکه گندم بخرند و بیاورند. کارخانههای آرد خودمان ظرفیت خالی زیادی دارند. اگر خودمان گندم تولید میکردیم و اجازه میدادیم بخش خصوصی هم وارد شود، وضعیت بهتری داشتیم.