انرژی پاک چگونه به سلاح برتری اقتصادی کشورها بدل شد

نورنیوز-گروه اقتصادی: بر اساس تازه‌ترین داده‌های منتشرشده از سوی مؤسسه Ember، نقشه تولید برق خورشیدی جهان در سال ۲۰۲۵ با تغییرات قابل‌توجهی همراه بوده است؛ تغییراتی که بیش از هر چیز با صعود قدرتمند چین تعریف می‌شود. این کشور با تولید حدود ۱,۱۷۵ تراوات‌ساعت برق خورشیدی، نه‌تنها در رتبه نخست قرار گرفته، بلکه فاصله‌ای چشمگیر با سایر رقبا ایجاد کرده است.
پس از چین، ایالات متحده با ۳۸۹ تراوات‌ساعت در جایگاه دوم ایستاده و هند با ۱۹۶ تراوات‌ساعت رتبه سوم را به خود اختصاص داده است. در ادامه، ژاپن (۱۰۱ تراوات‌ساعت)، آلمان (۹۰ تراوات‌ساعت)، برزیل (۸۹ تراوات‌ساعت) و اسپانیا (۶۳ تراوات‌ساعت) در میان بازیگران اصلی این حوزه قرار دارند. سایر کشورهای جهان نیز در مجموع ۶۷۵ تراوات‌ساعت برق خورشیدی تولید کرده‌اند.
نکته کلیدی این گزارش، تمرکز بالای تولید در تعداد محدودی از کشورهاست. پنج کشور نخست، حدود ۷۰ درصد از کل برق خورشیدی جهان را تولید می‌کنند؛ موضوعی که نشان‌دهنده شکاف عمیق در سرمایه‌گذاری، فناوری و زیرساخت‌های انرژی پاک میان کشورهاست.
رشد چشمگیر چین را می‌توان نتیجه یک استراتژی بلندمدت دانست. این کشور طی یک دهه گذشته، سرمایه‌گذاری عظیمی در زنجیره کامل انرژی خورشیدی—from تولید پنل تا احداث نیروگاه‌های عظیم—انجام داده است. همچنین سیاست‌های حمایتی دولت، توسعه فناوری داخلی و کاهش هزینه تولید، نقش مهمی در تثبیت جایگاه این کشور داشته‌اند. چین اکنون نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده برق خورشیدی، بلکه یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان تجهیزات این صنعت نیز محسوب می‌شود.
در مقابل، کشورهای غربی به‌ویژه اتحادیه اروپا و ایالات متحده تلاش‌های گسترده‌ای برای کاهش فاصله خود آغاز کرده‌اند. تصویب بسته‌های حمایتی، تسهیل سرمایه‌گذاری و تمرکز بر انرژی‌های تجدیدپذیر بخشی از این اقدامات است. با این حال، سرعت رشد چین همچنان بالاتر از رقباست و همین مسئله باعث شده فاصله موجود به‌سادگی قابل جبران نباشد.
در این میان، وضعیت ایران نیز قابل توجه است. ایران با وجود برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی قابل‌توجه مانند تابش خورشیدی بالا، هنوز سهم محدودی در تولید برق خورشیدی جهانی دارد. با این حال، در ماه‌های اخیر و همزمان با آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان، نشانه‌هایی از تغییر رویکرد در حوزه انرژی دیده می‌شود.
دولت جدید تمرکز بیشتری بر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشیدی، اعلام کرده است. تسهیل صدور مجوز برای نیروگاه‌های خورشیدی، جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت تولید برق پاک از جمله اقداماتی است که در دستور کار قرار گرفته‌اند. همچنین بحث کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و مدیریت ناترازی برق، انگیزه‌ای مضاعف برای حرکت به سمت انرژی خورشیدی ایجاد کرده است.
کارشناسان معتقدند اگر این سیاست‌ها با ثبات ادامه یابد و زیرساخت‌های لازم فراهم شود، ایران می‌تواند در سال‌های آینده سهم قابل‌توجه‌تری در تولید انرژی خورشیدی منطقه‌ای به دست آورد. با این حال، چالش‌هایی مانند تأمین مالی، فناوری و هماهنگی نهادی همچنان موانع مهمی به شمار می‌روند.
در مجموع، گزارش جدید نشان می‌دهد که آینده انرژی جهان به‌طور فزاینده‌ای به سمت منابع تجدیدپذیر در حال حرکت است، اما این مسیر به‌طور برابر میان کشورها توزیع نشده است. در این رقابت، کشورهایی که زودتر و گسترده‌تر سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اکنون برندگان اصلی میدان هستند.