نورنیوز-گروه اجتماعی: به گزارش گروه علمی، وبگاه تِکاِکسپلور در گزارشی آورده است: در رقابت برای افزایش سرعت چتباتهای هوش مصنوعی، تأخیر معمولاً یک مشکل فنی محسوب میشود؛ اما این فشار برای سرعت، نحوه تعامل و قضاوت کاربران را تغییر میدهد. پژوهشهای قبلی نشان داده بود پاسخهای سریعتر، تجربه کاربری بهتری ایجاد میکنند. اما هوش مصنوعی با سامانههای معمولی تفاوتی اساسی دارد.
وقتی منتظر بارگیری یک فایل هستید، نتیجه نهایی قطعی و پیشبینیپذیر است؛ اما هوش مصنوعی هر بار میتواند پاسخ متفاوتی به کاربر بدهد. همچنین کاربران به طور طبیعی به هوش مصنوعی مانند یک انسان نگاه میکنند و مکث را نشانه تفکر تعبیر میکنند.
مکث، معنادار است
در همایش معتبر تعامل انسان و رایانه (CHI ۲۰۲۶) در بارسلون، پژوهشگران دانشگاه نیویورک نتیجه یک آزمایش جالب را ارائه کردند. آنها از ۲۴۰ نفر خواستند با یک چتبات گفتوگو کنند؛ اما همهچیز به یک شکل پیش نرفت. پاسخ برخی کاربران بعد از ۲ ثانیه رسید، در حالی که برخی دیگر باید ۹ یا حتی ۲۰ ثانیه منتظر دریافت پاسخ میماندند.
سریعتر، همیشه بهتر نیست
نتایج این مطالعه یک باور قدیمی را به چالش کشید. فلیشیا تان (Felicia Fang-Yi Tan) ، یکی از پژوهشگران میگوید: این باور رایج وجود دارد که سرعت بیشتر هوش مصنوعی، به معنای کیفیت بهتر آن است؛ اما یافتههای پژوهشگران نشان میدهد یک مکث کوتاه میتواند نشاندهنده دقت و تأمل باشد. کاربرانی که پاسخی یکسان را با تأخیر دریافت میکنند، آن را اندیشیدهشدهتر و مفیدتر ارزیابی مینمایند.
رفتار کاربران به نوع کار بستگی دارد، نه سرعت
برخلاف انتظار، سرعت پاسخدهی هوش مصنوعی تأثیر چندانی بر رفتار کاربران نداشت. تعداد سؤالهای کاربرانی که ۲ ثانیه منتظر ماندند با کسانی که ۲۰ ثانیه منتظر بودند، تفاوتی نداشت. آنچه واقعاً رفتار کاربران را تعیین میکرد، نوع کار بود. کاربرانی که کارهای خلاقانه (مانند نوشتن متن) داشتند، پرسش و پاسخهای متعدد بیشتری مطرح میکردند و ایدههای خود را اصلاح مینمودند. در مقابل، کاربرانی که کارهای مشاورهای داشتند (از هوش مصنوعی نظر یا توصیه میخواستند)، سؤالهای کمتری میپرسیدند و تبادلهای کوتاهتری داشتند.
تأخیر، نظر کاربران را عوض میکند
تأثیر اصلی سرعت، روی نظر و قضاوت کاربران بود. کسانی که پاسخهای ۲ ثانیهای دریافت کردند، پاسخها را عجولانه و بیفایده ارزیابی کردند؛ اما آنهایی که تأخیرهای طولانیتر را تجربه کردند، همان پاسخها را مطلوبتر دیدند. بسیاری از آنها معتقد بودند هوش مصنوعی در حال فکر کردن است.
این اثر، یک نکته ظریف از روانشناسی انسان را نشان میدهد. در گفتوگوهای روزمره، پاسخ سریع میتواند عجولانه به نظر برسد، اما یک مکث کوتاه نشانه تعمق است. افراد همین انتظارات را درباره ماشینها هم دارند.
تأخیر هدفمند، شاید مفید باشد
از آنجا که تأخیر در پاسخدهی هوش مصنوعی اجتنابناپذیر است، شاید به جای تلاش برای حذف آن، بهتر باشد این سؤال را مطرح کنیم: این مکث چه فایدهای برای کاربر میتواند داشته باشد؟
برخی طراحان از تأخیر هدفمند استفاده میکنند تا به کاربران فرصت تفکر بدهند. این روش اصطکاک مثبت نام دارد؛ یعنی ایجاد مکثی کوتاه و هدفمند که به کاربر کمک میکند بهتر تصمیم بگیرد.
نکته اخلاقی مهم
اگر کاربران کُندی در ارائه پاسخها را با کیفیت بالاتر برابر بدانند، ممکن است به هوش مصنوعیهای کندتر بیش از شایستگی آنها اعتماد کنند. این موضوع یک پرسش اخلاقی مهم مطرح میکند: آیا شرکتها باید سرعت پاسخها را طوری تنظیم کنند که بر نظر کاربران تأثیر بگذارد؟ و اگر چنین است، آیا کاربران باید از این موضوع آگاه باشند یا خیر؟
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتههای آنها به معنای ضرورت کُند کردن عمدی سامانهها نیست. بلکه هدف، طراحی آگاهانهتر و هوشمندانهتر تأخیرهاست تا تجربه کاربری بهتری ایجاد شود.