نورنیوز- گروه بین الملل: شبکه المیادین در این یادداشت تحلیلی نوشته است: در هفتههای اخیر، یکی از مهمترین پرسشها در فضای سیاسی و رسانهای، چرایی اقدام «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا در تمدید آتشبس با ایران بوده است؛ اقدامی که در نگاه نخست ممکن است بهعنوان یک تصمیم تاکتیکی ساده تلقی شود، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد این تصمیم حاصل مجموعهای از فشارهای درهمتنیده و پیچیده در سطوح مختلف است.
در این میان، رفتار و موضع ایران نقش تعیینکنندهای در شکلگیری این وضعیت داشته است. برخلاف برخی روایتها، تحلیلها تأکید میکنند که تهران نه از روی ضعف، بلکه بر اساس درک دقیق از موازنه قوا، از ورود شتابزده به مذاکرات خودداری کرده است. از نگاه ایران، مذاکره زمانی معنا پیدا میکند که در چارچوبی متوازن و از موضعی مستقل انجام شود، نه بهعنوان پاسخی به فشار یا تهدید. به همین دلیل، مخالفت با حضور در دور جدید مذاکرات در اسلامآباد، بهعنوان بخشی از راهبرد جلوگیری از تبدیل قدرت نظامی آمریکا به یک امتیاز سیاسی رایگان تفسیر میشود.
در واقع، ایران بر این باور است که اگر قرار باشد در میز مذاکره همان امتیازاتی را واگذار کند که آمریکا نتوانسته در میدان جنگ به دست بیاورد، چنین مذاکرهای فاقد ارزش راهبردی خواهد بود. از همین رو، تهران تلاش دارد تعریف گستردهتری از مذاکرات ارائه دهد؛ تعریفی که صرفاً به پرونده هستهای محدود نمیشود، بلکه موضوعاتی مانند تنگه راهبردی هرمز و تحولات منطقهای، بهویژه در لبنان، را نیز در بر میگیرد. این رویکرد، در واقع تلاشی برای تثبیت مفهوم «وحدت میدانها» و نشان دادن پیوستگی جبهههای مختلف در نگاه راهبردی ایران است.
در مقابل، آمریکا با محدودیتهای قابل توجهی مواجه شده است که بر تصمیمگیری کاخ سفید تأثیر مستقیم گذاشته است. یکی از مهمترین این محدودیتها، عامل زمان است. بر اساس قوانین داخلی آمریکا، رئیسجمهور تنها برای مدت محدودی میتواند بدون مجوز کنگره وارد جنگ شود. با نزدیک شدن به پایان این بازه زمانی، احتمال ورود کنگره به موضوع افزایش مییابد؛ موضوعی که میتواند تصمیمگیری درباره ادامه جنگ را به یک مسئله سیاسی داخلی تبدیل کند.
این وضعیت در شرایطی رخ میدهد که فضای داخلی آمریکا نیز نسبت به ادامه درگیری حساستر شده است. افکار عمومی، که از جنگهای طولانیمدت در خاورمیانه خسته شده، تمایل چندانی به ورود به یک درگیری جدید ندارد. علاوه بر این، نزدیک شدن به انتخابات و سایر مناسبتهای مهم سیاسی، فشار بیشتری بر دونالد ترامپ وارد کرده تا از تبدیل جنگ به یک بحران داخلی جلوگیری کند.
در کنار این عوامل، ملاحظات اقتصادی نیز نقش مهمی ایفا میکنند. هرگونه تشدید تنش با ایران میتواند به اختلال در جریان انرژی و افزایش قیمتها منجر شود؛ موضوعی که نهتنها بر اقتصاد جهانی، بلکه مستقیماً بر وضعیت معیشتی در آمریکا تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی، ادامه جنگ میتواند هزینههای سیاسی و اقتصادی سنگینی برای دولت آمریکا به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، گزارشهایی درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا، از جمله موشکها و مهمات، نگرانیهایی را در سطح نظامی ایجاد کرده است. این مسئله، در کنار وجود تهدیدهای دیگر از سوی قدرتهایی مانند چین و روسیه، ضرورت مدیریت منابع نظامی را برای واشنگتن برجستهتر کرده و بهعنوان عاملی بازدارنده در ادامه جنگ عمل میکند.
در سطح میدانی نیز تحولات بهگونهای پیش رفته که تحقق اهداف اولیه آمریکا با دشواری مواجه شده است. برخلاف برخی پیشبینیها درباره فروپاشی سریع ساختار سیاسی ایران، این کشور توانسته انسجام داخلی خود را حفظ کند و حتی در برخی حوزهها، ابتکار عمل را در دست بگیرد. این موضوع، همراه با توانایی ایران در اعمال فشار متقابل در نقاط حساس، باعث شده هزینه ادامه درگیری برای آمریکا افزایش یابد.
در همین حال، وضعیت متحدان منطقهای آمریکا نیز بر این معادله تأثیر گذاشته است. رژیم صهیونیستی، بهعنوان یکی از اصلیترین بازیگران در این بحران، با چالشهایی در مدیریت یک درگیری طولانیمدت مواجه شده است. فرسایشی شدن جنگ و محدودیت در توانایی اداره همزمان چند جبهه، از جمله عواملی است که بر تصمیمگیریهای واشنگتن سایه انداخته است.
برخی تحلیلها همچنین به عوامل داخلی و رسانهای در آمریکا اشاره دارند که ممکن است در پسزمینه این تصمیم نقش داشته باشند. از جمله این عوامل، تلاش برای مدیریت بحرانهای داخلی و کاهش فشار افکار عمومی از طریق کنترل سطح تنشهای خارجی مطرح شده است.
در مجموع، تمدید آتشبس را میتوان نتیجه نوعی «واقعگرایی تحمیلی» در سیاست آمریکا دانست؛ واقعگراییای که ناشی از تلاقی فشار زمان، محدودیتهای نظامی، ملاحظات اقتصادی و پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی است. در مقابل، ایران با اتخاذ رویکردی مبتنی بر صبر راهبردی، تلاش دارد موقعیت خود را تثبیت کرده و از هرگونه توافقی که به تضعیف جایگاه آن منجر شود، پرهیز کند.
با این حال، این آتشبس همچنان در وضعیت شکنندهای قرار دارد و نشانهای از پایان تنشها به شمار نمیرود. شکاف عمیق در مطالبات دو طرف، همراه با بیاعتمادی، دستیابی به یک توافق پایدار را با چالش جدی مواجه کرده است. از این رو، تحولات پیشرو نهتنها به روند مذاکرات، بلکه به نحوه مدیریت این تعادل حساس میان فشار، بازدارندگی و دیپلماسی بستگی خواهد داشت.