نورنیوز-گروه فرهنگی: اکران آنلاین فیلم و پخش سریال در حوزه نمایش خانگی، پدیدهای پیشرونده و به ظاهر مثبت است. هرچند کیفیت بسیاری از آثار و حتی ساختارشان محل نقد است، اما همین که مخاطبان را از سریالها و فیلمهای بیمحتوا و بیکیفیت ماهواره دور کرده، خود اتفاقی مثبت محسوب میشود. درواقع، نمایش خانگی به بخشی از فرهنگ مصرف محتوا تبدیل شده و توانسته جایگاه خود را در زندگی روزمره مخاطبان پیدا کند.
با این حال، وقتی پای اکران آنلاین تئاترها به میان میآید، شرایط کمی متفاوت و پیچیدهتر است. ایده اولیه جذاب است؛ کسانی که توان مالی حضور در سالنهای تئاتر را ندارند یا در شهرهایی زندگی میکنند که دسترسی به تئاتر محدود است، میتوانند اجرای تصویربرداریشده نمایشها را در خانه تماشا کنند. این امر به گسترش فرهنگ تئاتر و جذب مخاطبان جدید کمک میکند.
اما مشکل اصلی زمانی بروز میکند که این دسترسی به قیمت گزاف و به شیوه بلیت فروشی ارائه میشود. چرا باید برای یک اجرای تصویربرداریشده تئاتر همانند اکرانهای آنلاین سینمایی، 150 هزار تومان بلیت فروخته شود؟ این رقم در شرایط اقتصادی فعلی و با توجه به تورم و مشکلات معیشتی مردم، برای بسیاری از مخاطبان قابل تأمل است.
در دوران جنگ تحمیلی، برنامهسازان و سریالسازان با بودجههای محدود، اما با ایدههای خلاقانه، توانستند مردم را سرگرم کنند و حتی در سختترین شرایط، امید و نشاط را به خانهها بیاورند. امروز اما در شرایطی که هزینهها بالا رفته و قدرت خرید کاهش یافته، بلیتهای گران نه تنها دسترسی به هنر را محدود میکنند، بلکه پیام ضمنی دیگری نیز دارند: هنر ابزاری برای درآمد است، نه فرصتی برای تجربه و رشد فرهنگی.
اخبار حاکی از آن است که پلتفرمهایی مانند «فیلمنت» و برخی سرویسهای دیگر، با اجرای این مدل اقتصادی، نوعی بدعت تازه در حوزه پلتفرمها ایجاد کردهاند. البته این فضا میتواند با قیمت مناسبتر و شرایط انعطافپذیرتری در اختیار مخاطبان قرار گیرد، بهویژه با مدل اشتراک که در بسیاری از سریالها و فیلمها موفق بوده است. به این ترتیب، مخاطب میتواند با هزینهای کمتر، دسترسی گستردهتری به محتوای هنری داشته باشد.
براساس توضیحات رسمی، هدف از آغاز اکران آنلاین فیلم تئاترها، افزایش دسترسی و توجه ویژه به هنر تئاتر اعلام شده است. این تصمیم در وهله اول تحسینبرانگیز است، به ویژه برای افرادی که در شهرهای کوچک یا دورافتاده زندگی میکنند و امکان حضور در سالنهای تئاتر را ندارند. اما قیمت بلیتها، به ویژه برای آثار شاخصی مانند «نیوجرسی»، 150 هزار تومان تعیین شده و برای خرید بلیت نیازی به اشتراک فیلمنت نیست؛ موضوعی که پرسشهای جدی درباره عدالت اقتصادی و دسترسی همگانی ایجاد میکند.
شاید نکته مهمتر، روند کلی افزایش قیمتها در اکران آنلاین است. تا اواسط سال گذشته، بلیتها حدود 100 هزار تومان بود و اکنون این رقم به 150 هزار تومان افزایش یافته است. در حالی که انتظار میرفت پلتفرمها با توجه به شرایط اقتصادی و فشار معیشتی مردم، انعطاف بیشتری نشان دهند، عملاً سیاست معکوس اتخاذ شده و دسترسی به محتوا برای بسیاری دشوار شده است.
در بسیاری از کشورها، تجربههای موفقی وجود دارد که میتواند الگویی برای ایران باشد. در دوران همهگیری کرونا، سرویسهایی مانند Disney+ و HBO Max بخشی از آثار تازه خود را با تخفیف، یا حتی بدون پرداخت اضافی، در اختیار مشترکان قرار دادند. این سیاست نه تنها موجب ماندن مخاطب در خانه شد، بلکه احساس همراهی و همدلی با پلتفرم را تقویت کرد. همچنین، این تجربه نشان داد که هنر و سرگرمی میتواند با سیاستهای انعطافپذیر، هم ارزشمند و هم در دسترس باقی بماند.
در ایران اما روندی متفاوت دیده میشود؛ افزایش قیمتها در شرایطی که انتظار میرود تسهیلات بیشتری برای مخاطب در نظر گرفته شود، موجی از انتقاد و نارضایتی را ایجاد کرده است. بسیاری از مخاطبان به دلیل گرانی بلیت سینما، روی به اکران آنلاین آوردهاند، اما اکنون حتی همین گزینه نیز چندان ارزان و قابل دسترس نیست. این وضع باعث میشود بخشی از مخاطبان، هنر را کالایی لوکس و دور از دسترس تلقی کنند و ارتباط خود با تئاتر و سینما را از دست بدهند.
علاوه بر این، مدل فعلی پلتفرمها میتواند اثرات بلندمدتی بر فرهنگ و اقتصاد هنر داشته باشد. وقتی هنر با قیمت گزاف عرضه شود، نه تنها مخاطب محدود میشود، بلکه اعتماد او نیز کاهش مییابد. به همین دلیل، منطقی است که پلتفرمها در دورههای خاص، با ارائه تخفیف، بستههای ویژه یا قیمتهای شناور، انعطاف بیشتری نشان دهند و هنر را به جای کالایی صرفاً اقتصادی، فرصتی برای تجربه و رشد فرهنگی ارائه کنند.
در نهایت، بقای بازار نمایش خانگی و اکران آنلاین، بیش از هر چیز به اعتماد و همراهی مخاطبان وابسته است. مخاطبانی که ستون اصلی این بازار هستند و تعیینکننده میزان موفقیت و پایداری آن به شمار میآیند. پلتفرمها باید به یاد داشته باشند که درآمد کوتاهمدت از طریق قیمتهای بالا، هرگز جایگزین رابطه بلندمدت با مخاطب نمیشود و هنر، اگر به دسترس مردم نرسد، فقط کالایی برای فروش باقی خواهد ماند.
در چنین شرایطی، ضروری است که سیاستهای قیمتگذاری بازنگری شود؛ مدل اشتراکی جایگزین بلیت تکفروشی شود، تخفیفهای دورهای ارائه گردد و حتی امکان دسترسی رایگان یا ارزان به آثار شاخص برای اقشار کمدرآمد فراهم شود. تنها با چنین رویکردی میتوان هم هنر را زنده نگه داشت، هم مخاطب را راضی و هم اقتصاد نمایش خانگی را پایدار و سالم کرد.