نورنیوز-گروه اقتصادی: در آستانه پایان آتشبس دو هفتهای میان ایران و ایالات متحده، مذاکراتی که قرار است ۲۲ آوریل (چهارشنبه) به نقطه تصمیم برسد، میتواند یا مسیر دیپلماسی را تمدید کند یا منطقه را وارد فاز تازهای از درگیری کند؛ سناریویی که در بدترین حالت، بهای نفت را تا مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه بالا میبرد و اقتصاد جهانی را با شوکی سنگین مواجه میکند.
به این ترتیب، بازار انرژی در آخرین روز از آتشبس با ترس از وقوع این سناریو، نوسانات زیادی را تجربه میکند. در لحظه تنظیم این گزارش، قیمت نفت WTI با 1.58 درصد افت به 86.04 دلار رسیده و نفت برنت با کاهش 1.16 درصدی با قیمت 94.29 دلار معامله میشود.
با این حال، قیمت نفت موربان ابوظبی 1.46 درصد رشد کرده و به 93.04 دلار در هر بشکه رسیده است. نفت عمان نیز با رشد 4.47 درصدی با قیمت 97.85 دلار دادوستد میشود. در این بین، قیمت نفت اوپک کاهشی است و با افت 4.95 درصدی به 99.60 دلار در هر بشکه رسیده است.
قیمت نفت ایران اما افزایشی است. نفت سبک ایران در بازه قیمتی 92.14 تا 94.04 دلار متغیر است و نفت سنگین ایران نیز در بازه 89.99 تا 91.89 دلار قیمت خورده است.
ضربالاجل آتشبس و فضای متزلزل مذاکرات
این هفته معاملات بازار انرژی با پایان آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا همراه است؛ آتشبسی که همزمان با آن، بسته شدنهای مقطعی تنگه هرمز از سوی تهران و تشدید محاصره دریایی بنادر ایران توسط واشنگتن، به بخشی از اهرمهای فشار در مذاکرات صلح تبدیل شده است. این گفتوگوها که از ۸ آوریل آغاز شده، در فضایی پرنوسان پیش میرود؛ فضایی که به همان اندازه تحولات میدانی، تحت تأثیر اختلافات سیاسی و محاسبات راهبردی آمریکا قرار دارد.
سیگنالهای مثبت اولیه، هشدار ترامپ و تقویم حقوقی جنگ
حتی پیش از موج اخیر تنشها، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، از «پیشرفتی تاریخی» در مذاکرات سخن گفته بود و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز بر روند مثبت گفتوگوها تأکید داشت. دونالد ترامپ نیز تنها چند روز پیش اعلام کرده بود که دو طرف در آستانه توافق قرار دارند.
با این حال ترامپ تدید کرده است که اگر تا چهارشنبه ۲۲ آوریل توافقی امضا نشود، ممکن است آتشبس تمدید نشود و ایالات متحده «بار دیگر بمباران را آغاز کند». در چنین شرایطی، ضربالاجل دیگری نیز اهمیت مییابد؛ اول ماه مه، زمانی که رئیسجمهوری آمریکا باید بر اساس «قانون اختیارات جنگی» مجوز ادامه عملیات نظامی را از کنگره دریافت کند. این تقویم فشرده، دامنه سناریوهای پیشرو را محدود اما پرریسک کرده است.
سناریوی اول؛ تمدید آتشبس، ادامه فشار
در سناریوی محتملتر، ممکن است تا اواسط هفته توافقی حاصل نشود، اما آتشبس تمدید شود تا مسیر مذاکره باز بماند. در این حالت، به گفته منابع اروپایی و حقوقی در واشنگتن، ایالات متحده احتمالاً راهبرد «مهار بدون تشدید» را دنبال خواهد کرد؛ شامل تداوم محاصره بنادر ایران، تقویت حضور نظامی در سواحل جنوبی ایران و استقرار ناو هواپیمابر USS George H.W. Bush که اخیراً از دماغه امید نیک عبور کرده است.
محاصره نفتی و فشار بر چین
در همین چارچوب، واشنگتن تصمیم گرفته معافیت ۳۰ روزه تحریم صادرات نفت ایران را تمدید نکند و فشارهای مالی را افزایش دهد. این سیاست، علاوه بر تهران، چین را نیز هدف میگیرد؛ کشوری که طی سالهای گذشته بخش قابل توجهی از نفت خود را از ایران تأمین کرده است. با وجود این، منابع اروپایی تأکید دارند که در صورت ادامه مذاکرات، آمریکا احتمالاً برای جلوگیری از جهش قیمت انرژی، بازگشایی کامل تنگه هرمز را زودتر تسهیل خواهد کرد.
سناریوی دوم؛ شکست مذاکرات و جنگ تمامعیار
سناریوی بدبینانهتر، عدم تمدید آتشبس و ازسرگیری کامل جنگ میان آمریکا، رژیم صهیونیستی و ایران است. در این وضعیت، به گفته منابع اروپایی، واشنگتن گزینههای گستردهتری از جمله حمله به زیرساختهای کلیدی و تشدید تحریمها را روی میز خواهد گذاشت. در مقابل، ایران نیز میتواند تنگه هرمز و بابالمندب را مسدود کند، به زیرساختهای انرژی کشورهای عربی حمله کند و دامنه درگیری را به اهداف نظامی و غیرنظامی آمریکا و متحدانش بکشاند.
نفت ۲۰۰ دلاری؛ شوک به اقتصاد جهانی
در چنین شرایطی، بهای نفت میتواند بهراحتی به سطح ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد. ویکاس دویودی، استراتژیست انرژی جهانی گروه مککواری، هشدار داده است که بسته ماندن طولانیمدت تنگه هرمز، قیمتها را ناگزیر به سطحی میرساند که بخش بزرگی از تقاضای جهانی نفت را نابود کند. به گفته او، قیمتهای بالای تاریخی، حتی فراتر از ۲۰۰ دلار، میتواند به معنای بنزین حدود ۷ دلار در هر گالن در آمریکا باشد!
هزینه اقتصادی و پیامد سیاسی برای واشنگتن
چنین سناریویی نهتنها ضربهای سنگین به اقتصاد جهانی وارد میکند، بلکه از نظر سیاسی برای ترامپ فاجعهبار خواهد بود. دادههای تاریخی نشان میدهد افزایش هر ۱۰ دلار در قیمت نفت، به رشد ۲۵ تا ۳۰ سنتی قیمت هر گالن بنزین منجر میشود و هر یک سنت افزایش قیمت بنزین، سالانه بیش از یک میلیارد دلار از توان هزینهکرد مصرفکنندگان میکاهد. از منظر انتخاباتی نیز، رؤسایجمهوری که در آستانه انتخابات با رکود اقتصادی مواجه بودهاند، شانس بسیار کمتری برای پیروزی مجدد داشتهاند.
چرا توافق همچنان محتمل است؟
با وجود همه این مخاطرات، منابع آمریکایی و اروپایی معتقدند که در نهایت، دستیابی به نوعی توافق، دیر یا زود محتمل است. ترامپ چهار هدف اصلی را برای فشار بر ایران اعلام کرده، از جمله، جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای، تضعیف توان موشکی، تغییر رفتار منطقهای و قطع حمایت از نیروهای نیابتی.
به گفته منابع آگاه، پیشرفتهایی در موضوع هستهای حاصل شده و ایران بهطور اصولی با تعلیق غنیسازی و کاهش ذخایر اورانیوم موافقت کرده است، هرچند اختلافات بر سر مدتزمان و نحوه اجرای آن همچنان باقی است.
اکنون همه نگاهها به ۲۲ آوریل دوخته شده است؛ تاریخی که میتواند یا به تمدید دیپلماسی و کاهش ریسک انرژی منجر شود یا با شکست مذاکرات، بازار نفت و اقتصاد جهانی را وارد یکی از پرهزینهترین سناریوهای دهههای اخیر کند.