نورنیوز-گروه اجتماعی: یک متخصص تغذیه با هشدار نسبت به تغییر الگوی مصرف مواد غذایی در سالهای اخیر گفت: به دلیل مشکلات معیشتی، الگوی مصرف به سمت غذاهای پرکالری، ارزان و حجیم رفته است.
دکتر زهرا خراسانچی در گفتوگویی با بیان اینکه امروزه الگوی مصرف بسیاری از خانوارها به سمت غذاهای پرکالری، ارزان و حجیم مانند نان سفید، برنج سفید، سیبزمینی سرخکرده و فستفودها سوق پیدا کرده است، اظهار کرد: این نوع مواد غذایی اگرچه انرژی بالایی دارند و باعث ایجاد سیری ظاهری میشوند، اما از نظر تراکم ریزمغذیها بسیار فقیر هستند. به این وضعیت در علم تغذیه، «سوءتغذیه پنهان» یا Hidden hunger گفته میشود؛ یعنی فرد ممکن است از نظر کالری حتی دچار اضافهوزن باشد، اما بدنش با کمبود شدید ویتامینها و مواد معدنی ضروری مواجه است.
وی با برشمردن مهمترین کمبودهای ناشی از این الگوی غذایی ادامه داد: کمبود ویتامینهای گروه B به ویژه B۱۲ و فولات به دلیل مصرف پایین غلات کامل، سبزیجات و گوشت قرمز ایجاد میشود که میتواند به اختلالات خونی و عصبی منجر شود. همچنین کمبود کلسیم ناشی از کاهش مصرف لبنیات به دلیل گرانی یا باورهای سنتی است که تبعاتی مانند کاهش تراکم استخوان را به دنبال دارد.
این متخصص تغذیه کمبود آهن را نیز به واسطه گرانی مواد پروتئینی مانند گوشت قرمز و مرغ بسیار شایع دانست و ادامه داد: عوارضی همچون کمخونی، خستگی بیدلیل، سرگیجه، رنگپریدگی و ریزش مو را از پیامدهای آن است.
خراسانچی افزود: کمبود روی (زینک) نیز که منابع غذایی آن مشابه آهن یعنی گوشت قرمز و مرغ است، به اختلال رشد و ضعف سیستم ایمنی منجر میشود.
وی در ادامه به کمبود اسیدهای چرب ضروری (امگا ۳) به علت کاهش سرانه مصرف مواد غذایی دریایی اشاره کرد و بیان کرد: زمینهساز مشکلات قلبی-عروقی، شناختی و التهابی است.
این متخصص تغذیه از کاهش مصرف پروتئین با کیفیت در برخی دهکهای اقتصادی خبر داد و عنوان کرد: به دلیل ارزانی بعضی موادغذایی فرآوری شده مانند سوسیس و کالباسهای کارخانهای، مصرف این موارد افزایش یافته است اما غافل از آن که این موارد پروتئین پایین و چربی بالایی دارند که باعث کالری دریافتی بالاتر از نیاز اما پروتئین دریافتی پایینتر از نیاز فرد میشوند.
خراسانچی در پاسخ به این سوال که پیامدهای بلندمدت این وضعیت برای گروههای آسیبپذیر چیست، تاکید کرد: در کودکان و نوجوانان، این کمبودها منجر به کوتاهی قد و اختلال رشد، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، تضعیف ایمنی بدن در برابر عفونتها و افزایش خطر چاقی پنهان میشود.
وی افزود: در زنان باردار و شیرده نیز عوارضی نظیر کمخونی مادر، کاهش وزن نوزاد هنگام تولد، اختلال در تکامل مغزی جنین و افزایش خطر زایمان زودرس محتمل است.
این متخصص تغذیه با اشاره به گروه سنی سالمندان نیز گفت: این روند میتواند به تحلیل عضلانی (سارکوپنیا)، پوکی استخوان و شکستگی، ضعف سیستم ایمنی و تشدید بیماریهای متابولیک منجر شود.
خراسانچی با اشاره به منظر اپیدمیولوژیک، تصریح کرد: کمبود مزمن ریزمغذیها زمینهساز بروز بیماریهای غیرواگیری مانند دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی عروقی و حتی اختلالات شناختی در سطح جامعه است.
تراکم مواد مغذی مهمتر از حجم غذاست
خراسانچی با بیان اینکه در شرایط اقتصادی کنونی، آگاهسازی افراد برای انتخابهای هوشمندانهتر نقش حیاتی دارد، راهکارهای عملی و کمهزینهای را برای بهبود کیفیت تغذیه پیشنهاد کرد: ترکیب غلات و حبوبات مانند عدس با برنج یا لوبیا با نان برای دستیابی به پروتئین کاملتر و ارزانتر، مصرف تخممرغ به عنوان منبع پروتئین باکیفیت و مقرونبهصرفه، جایگزینی حبوبات به جای گوشت پرهزینه در برخی وعدهها و استفاده از سبزیهای فصلی و محلی که هم ارزانتر و هم مغذیتر هستند، از جمله این راهکارهاست.
وی ادامه داد: همچنین جایگزینی نان و برنج سفید با انواع سبوسدار در حد امکان، مصرف روزانه ماست یا دوغ کمنمک برای تأمین بخشی از کلسیم مورد نیاز بدن و کاهش مصرف نوشابه و تنقلات کمارزش برای تخصیص بودجه به مواد غذایی با ارزش تغذیهای بالاتر را به خانوادهها توصیه میشود.
این متخصص تغذیه با تأکید بر اینکه تراکم مواد مغذی بسیار مهمتر از حجم غذاست، یادآور شد: رشد قدی و تکامل مغزی کودکان به سه عامل اصلی پروتئین با کیفیت، ریزمغذیها (آهن، روی، ید، ویتامین D و B۱۲) و فعالیت بدنی مناسب وابسته است. کمبود مزمن این عناصر میتواند پتانسیل قد ژنتیکی کودک را کاهش داده، منجر به افت عملکرد شناختی، کاهش بهره هوشی و افزایش چاقی شکمی در نوجوانی شود.
خراسانچی افزود: مطالعات نشان دادهاند کمبود آهن و ید در سالهای اولیه زندگی میتواند اثرات ماندگار بر رشد مغزی داشته باشد.
وی با اشاره به اقدامات فوری برای مادران در تغذیه گفت: صبحانه حاوی پروتئین (تخممرغ، پنیر، کره بادامزمینی) و مکملیاری طبق توصیه نظام سلامت (آهن، ویتامین D)، همچنین محدود کردن تنقلات کمارزش و تشویق به فعالیت بدنی روزانه از جمله اقدامات فوری برای مادران است.
این متخصص تغذیه خاطرنشان کرد: در کنار تغذیه، فعالیت بدنی منظم نقش حیاتی دارد زیرا کمتحرکی باعث کاهش توده عضلانی، مقاومت به انسولین، اختلال اشتها، تشدید چاقی پنهان میشود.
وی با بیان اینکه یک سبک زندگی سالم صرفاً به تغذیه خلاصه نمیشود، گفت: ترکیبی از تغذیه متراکم از نظر ریزمغذی، حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی روزانه، مواجهه کافی با نور خورشید برای تأمین ویتامین D و ارتقای سواد تغذیهای در مدارس است تا بتوانیم از بروز عواقب جبرانناپذیر این نوع سوءتغذیه در نسل آینده جلوگیری کنیم.