نورنیوز-گروه بین الملل:دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همزمان با مسدود کردن تنگه هرمز و منتشر کردن تصاویر هوش مصنوعی توهینآمیز از خودش در قالب عیسی مسیح، ادعا میکند که همچنان میخواهد با دولت ایران برای پایان دادن به درگیری کنونی، بازگشایی تنگه و محدود کردن برنامه هستهای این کشور به توافق برسد.
او تا این لحظه در رسیدن به چنین توافقی موفق نبوده و البته این او بود که در دوره نخست ریاست جمهوری، توافق هستهای قبلی آمریکا با ایران که در سال ۲۰۱۵ در دوران باراک اوباما به دست آمده بود، را پاره کرد. نوئل کینگ، مجری برنامه (Today, Explained)، با وندی شرمن، معاون سابق وزیر خارجه آمریکا که تیم دولت اوباما را در رسیدن به توافق هستهای با ایران هدایت میکرد، گفتگو کرده است.
فاصله زیادی میان انتظارهای ایران و آمریکا از توافق جدید وجود دارد
به نظر شما آمریکا برای رسیدن به یک توافق جدید با ایران در حال حاضر به چه چیزی نیاز دارد؟
این بستگی به اهداف رئیسجمهور و ایران دارد. در حال حاضر، دونالد ترامپ برای خود چند هدف مشخص و اعلام کرده است؛ اینکه ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند، تنگه هرمز باز شود، رابطه مالی میان ایران و گروه هایی چون حزبالله، حماس و حوثیهای یمن متوقف شود. ترامپ معتقد است که فعالیت این گروهها برای اسرائیل که متحد ماست و برای تمام کشورهای منطقه خلیج [فارس] خطر ایجاد میکند.
از سوی دیگر، ایران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، بنابراین آنها به دنبال حفظ این اهرم فشار هستند زیرا این امر به آنها امکان میدهد قدرت خود را در منطقه اعمال کنند. آنها میخواهند مطمئن شوند که حق غنیسازی خود را حفظ میکنند و میخواهند بتوانند به روابط خود با حزبالله، حماس و حوثیها ادامه دهند.
فاصله زیادی بین این دو طرف وجود دارد و این موضوع جالب توجه است، زیرا تیم مذاکرهکننده در طرف ما بسیار کوچک است. تیم مذاکرهکننده در طرف آنها شامل افرادی مانند عباس عراقچی است که در مذاکرات سال ۲۰۱۵ همتای من بود. او اکنون وزیر امور خارجه است و از هر جزئیاتی از آن توافق آگاه است.
وقتی شما با ایران مذاکره میکردید، آیا با نگاه به گذشته لحظاتی بوده که فکر میکردید: «اصلاً این اتفاق نمیافتد»؟
قطعاً. در طول مسیر مقاطع زمانی زیادی وجود داشت که به همتاهایم میگفتم ظاهرا نمیتوانیم این کار را پیش ببریم. به عنوان مثال در برخی مواقع ما فکر میکردیم که به یک مجموعه چارچوب (پارامترها) نزدیک شدهایم اما ناگهان یک سخنرانی در ایران شرایط را تغییر میداد و ما باید راهی پیدا می کردیم تا اولویت های اعلامی جدید از سوی ایران را هم مدنظر قرار دهیم.
برخی در دولت اوباما هم به دنبال جنگ با ایران بودند
رئیسجمهور ترامپ این موضوع را بارها و در ابتدای کار مطرح کرد که برخی از آمریکاییها فکر میکردند ما میتوانستیم توافق بهتری با ایران داشته باشیم. اصلیترین شکایت آنها چیست و به این منتقدان چه میگویید؟
منتقدان میگویند که قویترین بخش توافق برجام فقط برای ۱۵ سال دوام داشت. آنها میخواستند این توافق برای همیشه باشد. ما استدلال میکردیم که این توافق به ما چیزی داد که به آن «فاصله زمانی یک ساله برای شکست هستهای» میگویند؛ به این معنی که اگر به هر دلیلی متوجه میشدیم ایران تقلب میکند که ما فکر میکردیم این احتمال بسیار ضعیفی دارد، یک سال فرصت داشتیم تا در این باره کاری انجام دهیم.
فکر میکنم برخی از منتقدان برجام هم به دنبال جنگ با ایران بودند و فکر میکردند میتوانند تغییر رژیم ایجاد کنند. ما مدام به کنگره آمریکا میگفتیم که اگر ریسک جنگ را به جان بخریم، ممکن است تنگه هرمز بسته شود، ممکن است قیمت بنزین افزایش یابد، ممکن است اقتصاد بینالمللی فرو بریزد، ممکن است به قیمت جان سربازانمان تمام شود و هزینههای عظیمی به اقتصاد و شهروندان آمریکایی تحمیل شود.
ایران به مذاکره کنندگان آمریکایی اعتماد ندارد
آیا افراد مناسب در میز مذاکره حضور دارند؟
من باور ندارم که جیدی وانس (معاون رئیسجمهور)، استیو ویتکوف و جارد کوشنر بتوانند در عرض دو هفته موفق شوند. تقریبا مطمئن هستم که اگر قرار باشد مذاکره پیشرفتی داشته باشد به زمانی بیش از دو هفته نیاز است.
فکر میکنم بخشی از دلیل حضور معاون رئیسجمهور این است که استیو ویتکوف و جارد کوشنر که هیچ نقش رسمی در دولت ندارد نزد ایرانی ها هم اعتباری ندارند، زیرا در دو مقطع قبلی که آنها با ایران در حال مذاکره بودند، ما به ایران حمله کردیم. باورکردنی نیست که کسی بخواهد به مذاکره با شما ادامه دهد، در حالی که دوبار قبلی در میانه مذاکرات به او حمله کردهاید.
جنگ آمریکا با ایران، روسیه و چین را در موقعیت قویتری قرار داد
آیا این بار این خطر وجود دارد که آمریکا ضعیفتر و ایران قویتر از این وضعیت بیرون بیاید؟
فکر میکنم خیلی سادهانگارانه است که بخواهیم موضوع را اینگونه به یک بُعد تقلیل دهیم. قطعا بخشهایی از ایران ضعیفتر شدهاند. آنها دیگر آن نیروی دریایی را که قبلاً داشتند، ندارند. برنامههای موشکی و هستهای آنها در سطح پیش از جنگ نیست.
اما آنها میتوانند تمام اینها را بازسازی کنند و اگر میلیونها دلار عوارض [تنگه هرمز] و رفع تحریمها را از جانب آمریکا دریافت کنند، خواهند توانست تمام آن ظرفیتها را سریعتر بازسازی کنند. اما در این لحظه، آنها به هرحال به عقب رانده شده اند.
به نظر من، ایالات متحده نیز به عقب رانده شده است. ما همین الان میلیاردها دلار خرج کردهایم. موجودی تسلیحاتی خود را که ممکن است برای سایر جبههها به آنها نیاز داشته باشیم، کاهش دادهایم. رابطه ما با متحدانمان سست شده است. روسیه و چین را در موقعیتهای قویتری قرار دادهایم. تحریمهای نفتی روسیه و تحریمهای نفتی ایران را برداشتهایم و به روسیه کمک کردیم تا بتواند به جنگ غیرقانونی علیه اوکراین ادامه دهد. تمام این اتفاقات باعث شده که هزینههای بسیار بیشتری از جیب شهروندان عادی و متوسط آمریکایی برود.
نکته دیگر این است که شاید نظام سیاسی مستقر در ایران ترجیح بدهد به سمت سلاح هسته ای برود. اگر ایران به سمت دستیابی به سلاح هسته ای حرکت کند، میتوانم به شما اطمینان دهم که بسیاری از کشورهای دیگر، حتی برخی از نزدیکترین دوستانمان در سراسر جهان، فکر خواهند کرد که آنها هم به سلاح هستهای نیاز دارند.