محاصره تنگه هرمز خطر اختلال تاریخی در بازار جهانی نفت را افزایش می‌دهد

نورنیوز-گروه اقتصادی: به گزارش سی‌ان‌بی‌سی، دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهوری آمریکا، دیروز مدعی شد که دستور محاصره دریایی تنگه هرمز را صادر کرده است؛ اقدامی که امیدها برای پایان سریع درگیری در خاورمیانه را کمرنگ‌تر و تنش با ایران که همین حالا هم وخیم‌ترین شوک انرژی تاریخ رابه بار آورده است را تشدید می‌کند.

فرماندهی مرکزی نیروهای تروریستی آمریکا در منطقه(سنتکام) در بیانیه‌ای اعلام کرد که این محاصره از ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا(حدود ۱۷:۳۰ دقیقه به وقت تهران) در روز دوشنبه اجرا می‌شود و تمام کشتی‌ها از هر کشوری که به بنادر و مناطق ساحلی ایران، از جمله در خلیج فارس و دریای عمان وارد یا از آن خارج می‌شوند را هدف قرار می‌دهد.

طبق گزارش شرکت داده‌های دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس/Lloyd’s List Intelligence»، عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز که پس از آتش‌بس دو هفته‌ای اعلام‌شده از سوی ترامپ در هفته گذشته اندکی افزایش یافته بود، تنها چند ساعت پس از ادعای رئیس جمهوری آمریکا درباره آغاز قریب‌الوقوع آنچه محاصره دریایی تنگه خوانده است، دوباره متوقف شد. دست‌کم دو کشتی که به نظر می‌رسید به سمت عبور و خروج از تنگه در حرکت بودند، مسیر خود را معکوس کردند.

با واکنش شتاب‌زده سرمایه‌گذاران برای لحاظ کردن مبلغ اضافی ناشی از محدودیت بیشتر عرضه در خلیج فارس، قیمت نفت خام به‌شدت افزایش یافت. قراردادهای آتی نفت خام آمریکا(وست تگزاس اینترمیدیت) برای تحویل در ماه مه بیش از هشت درصد رشد کرد و هر بشکه به ۱۰۴.۴۰ دلار رسید. نفت خام برنت دریای شمال نیز بیش از هفت درصد افزایش یافت و به ۱۰۱.۸۶ دلار رسید.

دستور ترامپ مبنی بر آنچه محاصره تنگه هرمز خوانده است، پس از فروپاشی ۲۱ ساعت مذاکرات میان واشنگتن و تهران در آخر هفته گذشته(میلادی) صادر شد؛ مذاکراتی که بدون حصول توافق درباره برنامه هسته‌ای ایران، کنترل این آبراهه حیاتی و ادامه حملات اسرائیل علیه حزب‌الله لبنان، پایان یافت.

تعمیق شوک نفتی

قبل از حملات مشترک اولیه آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه(نهم اسفند ۱۴۰۴)، حدود یک‌ پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. این جریان از آن زمان تاکنون به‌شدت کاهش یافته و با روندی قطره‌چکانی، زنجیره‌های تامین نفت، کودهای شیمیایی، پوشاک و کالاهای صنعتی را عمیقا مختل کرده است. تحلیلگران هشدار داده‌اند که حتی پس از حل‌وفصل جنگ و نزاع، رفع این اختلال می‌تواند هفته‌ها طول بکشد.

محاصره کامل این اختلال و فشار را تشدید خواهد کرد و به گفته تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی که امروز با برنامه «The China Connection» شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت‌وگو کرده است، «خارج شدن نفت بیشتر از بازار، به‌ویژه تنها نفتی که در حال حاضر از خلیج فارس خارج می‌شود، قیمت‌ها را تا حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه افزایش خواهد داد.»

بِن اِمونز، مدیر اجرایی شرکت «مشاوران فِدواچ/Fed Watch Advisors» علاوه بر نفت، قیمت کالاهایی همچون کود شیمیایی و هلیوم که برای تولید غذا و ساخت نیمه‌هادی‌ها حیاتی‌ محسوب می‌شوند، به احتمال زیاد همچنان افزایش خواهد یافت و به تورمِ رو به رشدِ کنونی دامن می‌زند.

مقامات صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی هفته گذشته اعلام کردند که پیش‌بینی رشد اقتصادی جهانی را کاهش و انتظارات خود درباره تورم را افزایش خواهند داد. آنها هشدار دادند که بازارهای نوظهور بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد.

افزون بر این، بانک بارکلیز/Barclays اعلام کرده است که «زخم‌ها و آسیب‌های اقتصادی ناشی از حملات به تاسیسات انرژی و بنادر در ایران و سایر کشورهای خلیج فارس می‌تواند همچنان عرضه را در آسیای نوظهور تحت فشار نگه دارد. همچنین مشخص نیست که بازگشت به روند عادی استخراج، پالایش و بارگیری نفت و گاز چقدر زمان خواهد برد.»اختلال ایجادشده در تنگه هرمز که یک ماه از آن می‌گذرد، هشدارها درباره کمبود انرژی حتی بدتر از بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ را برانگیخته است؛ برهه‌ای که تحریم کشورهای عربی علیه متحدان آمریکا به چهار برابر شدن قیمت نفت و جیره‌بندی سوخت در سراسر اقتصادهای بزرگ انجامید.

فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، هفته گذشته این اختلال را وخیم‌ترین شوک انرژی در تاریخ جهان و شدیدتر از بحران‌های دهه ۷۰ و حتی جنگ اوکراین توصیف کرد.

دنیل یرگین، مدیرعامل شرکت «اس‌اندپی گلوبال/ S&P Global» نیز ماه گذشته(میلادی) تاکید کرد که «این یک اختلال در بازار نفت جهان، تاریخی است. هرگز اختلالی در این مقیاس رخ نداده است. حتی بحران‌های نفتی دهه ۱۹۷۰، جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ یا حمله عراق به کویت در ۱۹۹۰ هم به گرد این اختلال نمی‌رسند.»

به گفته دیوید لوبین، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم‌هاوس، اقتصاد جهانی نسبت به گذشته وابستگی کمتری به نفت دارد و انرژی‌های بادی، خورشیدی و هسته‌ای نیز گستره انرژی را متنوع‌ کرده‌اند اما «در صورت تشدید درگیری‌ها، کاملا محتمل است که این بحران به اندازه شوک منفی بحران دهه ۱۹۷۰ بزرگ شود.»

چین در کانون تنش

به نوشته سی‌ان‌بی‌سی، این محاصره همچنین ممکن است پای دومین اقتصاد بزرگ جهان یعنی چین را به تنش باز کند. پکن همچنان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و به گفته تحلیلگران، از زمان آغاز جنگ نیز واردات خود از این کشور را ادامه داده است.

محاصره و جلوگیری کامل خروج نفتکش‌های حامل نفت ایران می‌تواند این جریان را قطع و در آستانه سفر برنامه‌ریزی‌شدهِ ماه آینده ترامپ به چین، تنش بین واشنگتن و پکن را بار دیگر شعله‌ور کند. به گفته پارسی «شک دارم که ترامپ آماده چنین تشدید تنشی باشد و در نتیجه تعجبی ندارد که از برخی تهدیدات قبلی‌اش عقب‌نشینی کند.»

دولت ترامپ همچنین امروز تهدید کرده است که اگر پکن تجهیزات دفاعی پیشرفته در اختیار تهران قرار دهد، واشنگتن ۵۰ درصد تعرفه اضافی بر چین اعمال خواهد کرد. پارسی می‌گوید که «کشورهایی همچون هند و پاکستان که با ایران برای عبور امن کشتی‌ها ترتیبات و توافقی کرده‌اند نیز ممکن است متضرر شوند.

تاکتیک مذاکراتی یا اشتباه محاسباتی؟

به باور برخی تحلیلگران، این محاصره بیشتر از اینکه تشدید مرگبار بحران باشد، یک ابزار فشار در مذاکرات است. به گفته پارسی «تا زمانی که هیچ‌کدام از طرفین به طور رسمی پایان مذاکرات یا آتش‌بس را اعلام نکرده‌اند، این اقدامات باید تاکتیک‌ و تهدیدهایی در چهارچوب مذاکرات تلقی شوند.»

اِمونز هشدار داده که «اقدامی که برای به زانو درآوردن ایران طراحی شده، ممکن است به‌راحتی به حملات متقابل و چرخه جدیدی از تشدید نظامی منجر شود.»

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز چنین هشداری صادر و اعلام کرده است که هر کشتی نظامی که «به هر بهانه‌ای» به تنگه هرمز نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی خواهد شد. سپاه پاسداران همچنین لحن و موضع خود را تندتر و تهدیدآمیزتر و تاکید کرد که دشمنان در صورت اشتباه محاسباتی در «گردابی مرگبار» گرفتار خواهند شد.